
Atago was een zware kruiser van de Takao-klasse in dienst van de Keizerlijke Japanse Marine tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het schip werd gebouwd in de jaren dertig in het kader van een vlootuitbreidingsprogramma en diende gedurende een groot deel van haar operationele loopbaan als vlaggenschip. Atago nam deel aan operaties in Zuidoost-Azië, de centrale en zuidelijke Stille Oceaan en aan grote zeeslagen, waaronder de Slag in de Filipijnenzee en de Slag in de Golf van Leyte. Het schip werd herhaaldelijk gemoderniseerd om bewapening en luchtafweer te versterken. Op 23 oktober 1944 zonk Atago in de Palawan Passage na torpedering door de Amerikaanse onderzeeër USS Darter.
Ontwerp en constructie
De Takao-klasse was een verbeterde versie van de Myōkō-klasse, waarbij ontwerpelementen van de lichte kruiser Yūbari werden toegepast. Atago had een vergrote romp, een schuinstaande hoofdschoorsteen en een kleinere tweede schoorsteen. Torpedolanceerinrichtingen werden op het bovendek geplaatst om de veiligheid te vergroten.
Atago werd gelegd op 28 april 1927 bij Kure Naval Arsenal, te water gelaten op 16 juni 1930 en in dienst gesteld op 30 maart 1932. Hoewel Takao naamgever van de klasse was, werd Atago eerder voltooid.
De standaardwaterverplaatsing bedroeg 9.850 ton en de volle belading 14.616 ton. Het schip had een lengte van 203,76 meter, een breedte van 20,4 meter en een diepgang van 6,32 meter. De voortstuwing bestond uit twaalf Kampon-waterpijpketels en vier enkele-impuls stoomturbines met in totaal 133.100 shp, wat een topsnelheid van 35,25 knopen opleverde. Het maximale bereik was 8.500 zeemijlen bij 14 knopen.
Bewapening
Bij indienststelling beschikte Atago over tien 20 cm/50 3rd Year Type-kanonnen in vijf dubbeltorens. De secundaire bewapening bestond uit acht 12 cm Type 10 dubbelgebruikskanonnen, zestien Type 90-torpedo’s in vier viervoudige lanceerinrichtingen en twee 40 mm luchtafweerkanonnen.
In de laatste configuratie, juni 1944, bestond de bewapening uit tien 20 cm/50 3rd Year Type-kanonnen, acht Type 89 12,7 cm dubbelgebruikskanonnen, zestig Type 96 25 mm luchtafweerkanonnen in drievoudige, dubbele en enkele opstellingen, vier 13,2 mm luchtafweer-mitrailleurs en zestien Type 93 “Long Lance”-torpedo’s met acht reserve.
Bepantsering
De gordelbepantsering had een maximale dikte van 127 mm. Het dekpantser varieerde van 35 tot 37 mm. De commandotoren had platen van 10 tot 16 mm, en de geschutstorens waren voorzien van 25 mm bepantsering.
Sensoren en dataverwerking
Vanaf 1943 was Atago uitgerust met een Type 22 surface-search radar, gebruikt voor het detecteren van oppervlakteschepen en voor vuurleidingsondersteuning. In 1944 werd een Type 13 air-search radar toegevoegd voor vroegtijdige waarschuwing bij luchtaanvallen.
Er zijn geen aanwijzingen dat Atago beschikte over een volwaardig Combat Information Center (CIC) zoals op moderne geallieerde schepen. De verwerking van sensorgegevens en tactische informatie gebeurde in conventionele commandoposten en was afhankelijk van handmatige communicatie. Dit beperkte de reactietijd bij vijandelijke dreigingen volgens de normen van 1943.
Er is geen bewijs dat het schip sonar- of asdic-installaties bezat. Onderzeebootdetectie was afhankelijk van begeleidende eenheden die wel over dergelijke systemen beschikten.
Modificaties
Tussen 1938 en 1939 werd de brug verkleind, de romp voorzien van bulges voor stabiliteitsverbetering en de torpedobewapening aangepast. In 1942 werden de 12 cm-kanonnen vervangen door 12,7 cm dubbelgebruikskanonnen. In 1943 en 1944 werd de luchtafweer verder uitgebreid en werden radars toegevoegd.
Status schip tijdens de oorlog
Atago voldeed bij het uitbreken van de oorlog aan de standaarden voor zware kruisers. Vanaf 1943 werd het schip op het gebied van sensoren en informatieverwerking minder geavanceerd dan moderne geallieerde schepen. Regelmatig onderhoud en modernisaties hielden het operationeel inzetbaar tot het verlies in 1944.
Operationele geschiedenis
Vroege dienstjaren (1932–1941)
Na de indienststelling op 30 maart 1932 werd Atago toegewezen aan de Yokosuka Naval District en ingedeeld bij de 4e kruiserdivisie van de 2e vloot. Kort na indienststelling maakte het schip deel uit van een inspectietocht door premier Inukai Tsuyoshi. In mei 1932 werd keizer Hirohito aan boord ontvangen voor een reis op de Binnenzee tussen Kobe en Etajima, voorafgaand aan een vlootreview.
In de daaropvolgende jaren nam Atago deel aan oefeningen en vlootmanoeuvres. In 1932–1933 werd het schip gecommandeerd door kapitein Ibō Takahashi, later door kapitein Seiichi Itō en vervolgens Aritomo Gotō. Het ontwerp van de Takao-klasse bleek topzwaar, wat stabiliteitsproblemen veroorzaakte. In de tweede helft van de jaren dertig werden deze problemen aangepakt door een modernisatie waarbij de brug werd verkleind, de mast naar achteren werd verplaatst en rompbulges werden toegevoegd. Na deze aanpassingen werd Atago ingezet voor patrouilles voor de Chinese kust en bleef het tot in 1941 actief in de regio.
Beginfase van de oorlog (1941–1942)
In augustus 1941 werd kapitein Matsuji Ijuin commandant en op 29 november 1941 werd Atago vlaggenschip van viceadmiraal Nobutake Kondō’s 4e kruiserdivisie. Tijdens de aanval op Pearl Harbor maakte het schip deel uit van de Zuidelijke Strijdkrachten, opererend vanuit de Pescadores ter ondersteuning van de invasies van Malaya en de Filipijnen.
In de eerste maanden van 1942 was Atago gestationeerd in Palau voor de operaties in Nederlands-Indië. Het nam deel aan de Slag in de Javazee en onderschepte geallieerde schepen. Op 2 maart 1942, ten zuiden van Bali, werden USS Pillsbury en later HMAS Yarra tot zinken gebracht, samen met meerdere transportschepen. Twee Nederlandse vrachtschepen, Duymaer van Twist en Tjisaroea, werden buitgemaakt.
In april 1942 keerde Atago terug naar Japan en werd ingezet bij de vergeefse achtervolging van de Amerikaanse Task Force 16.2 na de Doolittle Raid. Tussen april en mei 1942 werd het schip gemoderniseerd in Yokosuka, waarbij nieuwe 12,7 cm dubbelgebruikskanonnen werden geïnstalleerd.
Middenfase van de oorlog (1942–1943)
In juni 1942 nam Atago deel aan de Slag bij Midway als onderdeel van de invasiestrijdmacht, zonder directe gevechtsacties. In augustus 1942 werd het ingezet voor de Japanse versterkingsoperaties naar Guadalcanal. Tijdens de Slag bij de Oostelijke Salomonseilanden verloor het schip twee verkenningsvliegtuigen. In oktober 1942 nam Atago deel aan de Slag bij de Santa Cruz-eilanden.
Op 15 november 1942, tijdens de Tweede Zeeslag bij Guadalcanal, leverde Atago samen met Takao vuur op USS South Dakota en vuurde het Type 93-torpedo’s af op USS Washington. Geen van deze troffen doel, maar South Dakota werd zwaar beschadigd door artillerievuur. Atago liep lichte schade op en keerde in december 1942 terug naar Japan voor reparaties.
In januari 1943 keerde Atago terug naar Truk en nam deel aan de evacuatie van Japanse troepen van Guadalcanal. Het schip bleef tot midden 1943 in de centrale Stille Oceaan actief. In juli 1943 onderging het in Yokosuka een nieuwe modernisatie waarbij extra luchtafweer werd toegevoegd.
Operaties eind 1943
In augustus 1943 vervoerde Atago troepen naar Rabaul. In november van dat jaar, als reactie op de geallieerde landing op Bougainville, werd het onderdeel van een aanvalsmacht in Rabaul. Op 5 november 1943 werd het schip aangevallen door vliegtuigen van USS Saratoga en USS Princeton. Drie nabije treffers veroorzaakten schade en doodden 22 bemanningsleden, waaronder de commandant. Het schip keerde terug naar Japan voor herstel, waarbij extra Type 96-luchtafweer en een Type 22-radar werden geïnstalleerd.
Laatste oorlogsjaar (1944)
In januari 1944 keerde Atago terug naar Truk en werd het later verplaatst naar Palau. Op 13 juni 1944 nam het deel aan de Slag in de Filipijnenzee als onderdeel van de voorhoede van viceadmiraal Takeo Kurita’s strijdmacht. Tijdens de “Great Marianas Turkey Shoot” bleef het schip ongedeerd en keerde het terug naar Japan voor een laatste refit. Hierbij werd een Type 13-radar toegevoegd en het aantal luchtafweerkanonnen verhoogd tot 60.
Vanaf juli 1944 was Atago het vlaggenschip van Kurita’s Eerste Mobiele Slagvloot, gestationeerd bij Lingga Roads. Op 22 oktober 1944 vertrok het als onderdeel van de Centrale Strijdmacht richting Leyte.
Ondergang
Op 23 oktober 1944, in de Palawan Passage, werd Atago waargenomen door de Amerikaanse onderzeeër USS Darter. Vier torpedo’s troffen het schip aan stuurboordzijde, waardoor zware overstromingen en branden ontstonden. Binnen 18 minuten kapseisde Atago en zonk in een waterdiepte van ongeveer 1.800 meter. Van de 849 bemanningsleden overleefden 529, inclusief viceadmiraal Kurita. 360 opvarenden kwamen om, waaronder de hoofdwerktuigkundige. Atago werd op 20 december 1944 van de marinelijst geschrapt.
Conclusie
Atago was bij de indienststelling een van de zwaarst bewapende en technisch geavanceerde zware kruisers van de Keizerlijke Japanse Marine. Door modernisaties bleef het schip inzetbaar tot het verlies in 1944. Het ontbreken van een volwaardig Combat Information Center (CIC) en geavanceerde onderzeebootdetectiemiddelen betekende dat het vanaf 1943 volgens militaire normen als operationeel verouderd kon worden beschouwd. De commandostructuur en sensortechnologie beperkten de snelheid van besluitvorming in gevechtssituaties, wat de tactische flexibiliteit verminderde. Atago bleef ondanks deze beperkingen betrokken bij grote operaties tot het tot zinken werd gebracht in de Palawan Passage.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: Presumed official IJN photographer, possibly from the collections of Shizuo Fukui., Public domain, via Wikimedia Commons
- Jentsura, Hansgeorg (1976). Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869–1945. Naval Institute Press. ISBN 0-87021-893-X.
- Lundstrom, John B. (2005). First Team And the Guadalcanal Campaign: Naval Fighter Combat from August to November 1942 (New ed.). Naval Institute Press. ISBN 1-59114-472-8.
- Patton, Wayne (2006). Japanese Heavy Cruisers in World War II. Squadron Signal Publications. ISBN 0-89747-498-8.
- Skulski, Janusz (2004). The Heavy Cruiser Takao. Conway Maritime Press. ISBN 0-85177-974-3.
- Whitley, M. J. (1995). Cruisers of World War Two: An International Encyclopedia. Naval Institute Press. ISBN 1-55750-141-6.
- Dull, Paul S. (1978). A Battle History of the Imperial Japanese Navy, 1941–1945. Naval Institute Press. ISBN 0-87021-097-1.
- Lacroix, Eric; Wells, Linton (1997). Japanese Cruisers of the Pacific War. Naval Institute Press. ISBN 1-55750-021-5.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946









