Sexton: Canadees gemechaniseerd 25-pondergeschut

De Sexton was Canadees gemechaniseerd veldgeschut met het Britse 25-ponderkanon van 87,6 mm. Het voertuig combineerde een rupsonderstel met een open, gepantserde gevechtsruimte. Montreal Locomotive Works bouwde tussen 1943 en 1945 in totaal 2.150 exemplaren. Britse en Canadese artillerie-eenheden gebruikten de Sexton voor vuursteun, waarna het geschut ook na de oorlog in dienst bleef.

Geschiedenis

Bestaande oplossingen en munitie

De behoefte aan gemechaniseerde veldartillerie groeide tijdens de gevechten in Noord-Afrika. Pantserformaties verplaatsten zich over grote afstanden, terwijl getrokken kanonnen eerst moesten worden losgekoppeld en in stelling gebracht. Een kanon op een rupsonderstel verenigde het vervoermiddel en het geschut in één voertuig. Daarmee kon de artillerie beter aansluiten bij de verplaatsingen van de ondersteunde eenheden. De Britse ontwikkeling richtte zich op een voertuig dat het bestaande 25-pondergeschut mobiel maakte.

De Bishop was een vroege Britse oplossing, gebaseerd op het onderstel van de Valentine-tank. Het voertuig droeg een 25-ponder in een hoge, gesloten opbouw en kwam in 1942 in dienst. De beperkte ruimte rond het kanon beperkte de elevatie, de hoek waarmee de loop omhoog werd gericht. Daardoor kon de Bishop het normale bereik van het wapen niet volledig benutten. Bemanningen gebruikten soms hellingen of aangelegde verhogingen om het gehele voertuig schuin te plaatsen en verder te schieten.

De Amerikaanse M7 Priest bood meer ruimte voor de bediening van het geschut. Dit voertuig had een 105 mm-houwitser en een onderstel dat aanvankelijk op de M3-middentank was gebaseerd. De eerste Britse exemplaren bereikten Egypte in 1942 en werden tijdens de Tweede Slag bij El Alamein ingezet. Groot-Brittannië had in maart van dat jaar omvangrijke bestellingen aangevraagd: 2.500 voertuigen voor 1942 en nog eens 3.000 voor 1943. Deze aantallen betroffen de aangevraagde levering, niet het aantal daadwerkelijk ontvangen voertuigen.

Het Amerikaanse kaliber bracht een afzonderlijke bevoorradingsbehoefte met zich mee. Britse veldartillerie gebruikte op grote schaal de 25-ponder, waarvan de munitie niet uitwisselbaar was met die van de 105 mm-houwitser. Voor de Priest moesten daarom aanvullende munitievoorraden en aanvoerlijnen worden georganiseerd. Een gemechaniseerde 25-ponder kon dezelfde munitiesoorten gebruiken als de getrokken Britse stukken. Deze aansluiting bij het bestaande artilleriesysteem vormde een uitgangspunt voor de ontwikkeling van de Sexton.

Canadese ontwikkeling en productie

In de Verenigde Staten werd eveneens een 25-ponder op een gemechaniseerd onderstel onderzocht. Het proefvoertuig T51 was een aangepaste M7 Priest en werd vanaf juli 1942 beproefd. Tijdens de eerste schietproeven raakte de geschutsbevestiging beschadigd, waardoor verdere aanpassingen nodig waren. Amerikaanse productiecapaciteit werd ondertussen vooral ingezet voor de uitrusting van de eigen strijdkrachten. Het T51-project leidde daardoor niet tot serieproductie voor de Britse landmacht.

Canada ontwikkelde eveneens een eigen voertuig voor het Britse geschut. Het Department of Munitions and Supply liet de Army Engineering Design Branch een ontwerp uitwerken op basis van het Ram-onderstel. De Ram was een Canadese tank die gebruikmaakte van verschillende technische onderdelen van de Amerikaanse M3. Het prototype van de gemechaniseerde 25-ponder werd op 23 juni 1942 voltooid en onderging proeven in Canada. Begin 1943 werd het naar Groot-Brittannië verscheept voor verdere beoordeling.

De Britse beproeving leidde in mei 1943 tot aanvaarding van het ontwerp, gevolgd door een Britse bestelling van 300 voertuigen. Montreal Locomotive Works begon datzelfde jaar met de serieproductie, waarbij geschutsdelen uit Sorel naar de assemblagefabriek in Montreal werden aangevoerd. Tegen het einde van 1943 waren 424 voertuigen voltooid. De productie liep door tot 1945 en kwam uit op 2.150 exemplaren. De Sexton kwam in september 1943 in dienst.

De vervaardiging van de Sexton sloot aan bij veranderingen in de Canadese tankproductie. Canadese pantserformaties werden uitgerust met Shermans, waardoor de Ram zijn oorspronkelijke rol als gevechtstank verloor. Ook de Canadese Grizzly, een uitvoering van de M4A1 Sherman, werd slechts gedurende een korte periode geproduceerd. De groeiende Amerikaanse Sherman-productie kon de geallieerde behoefte aan middentanks dekken. Montreal Locomotive Works zette zijn productiecapaciteit vervolgens verder in voor het gemechaniseerde veldgeschut.

Betekenis van de naam

Sexton betekent koster en paste binnen een reeks Britse namen voor gemechaniseerd geschut. De Bishop kreeg een naam die verwees naar een bisschop, vanwege de vorm van zijn hoge opbouw. Bij de Priest deed de machinegeweeropstelling denken aan een preekstoel. De Deacon, een voertuig met een 6-ponder op een gepantserd vrachtwagenonderstel, zette deze naamgeving voort. Het naoorlogse Britse artillerievoertuig Abbot kreeg later eveneens een naam uit de kerkelijke terminologie.

Beschrijving

Onderstel en aandrijving

De Sexton gebruikte een Canadees onderstel dat voortkwam uit de Ram-ontwikkeling en de Amerikaanse M3-techniek. De eerste productieversie kreeg de aanduiding Sexton I, de vervolgreeks Sexton II. Tijdens de productie werden onderdelen overgenomen die aansloten bij latere M4-onderstelstandaarden. Daaronder bevonden zich een gewijzigde wielophanging en een uit één stuk gegoten voorste ondersteldeel. Het voertuig kreeg een eigen geschutsopbouw en werd als gemechaniseerd artilleriestuk vervaardigd.

Een luchtgekoelde Continental R-975-benzinemotor met negen cilinders zorgde voor de aandrijving. Deze stermotor leverde ongeveer 400 pk en bevond zich achter in het voertuig. Het gevechtsgewicht lag rond 26 ton, terwijl de maximumsnelheid op de weg ongeveer 40 km/u bedroeg. De ophanging gebruikte paren loopwielen in verende wielstellen. Het rupsonderstel gaf de Sexton de mogelijkheid zich over onverharde terreinen te verplaatsen en pantserformaties te volgen.

De afmetingen weerspiegelden het gebruik van een middentankonderstel. De Sexton was ongeveer 6,12 meter lang, 2,72 meter breed en 2,44 meter hoog. De gebruikelijke bemanning telde zes personen, die gezamenlijk het voertuig bestuurden, het kanon bedienden en de verbindingen onderhielden. De bestuurder zat rechts voorin het onderstel, terwijl het kanon iets links van de lengteas stond. Deze indeling onderscheidde de Sexton van de Amerikaanse Priest, waarvan de bestuurdersplaats links lag.

Gevechtsruimte en bescherming

De gevechtsruimte bestond uit een vaste gepantserde opbouw zonder gesloten dak en met een gedeeltelijk open achterzijde. Deze inrichting bood werkruimte voor de bemanning en liet de bediening van het geschut grotendeels van bovenaf vrij. Aan de zijkanten waren relatief dunne pantserplaten aangebracht, van ongeveer 13 mm. De voorste delen van het onderstel hadden een grotere pantserdikte. Het pantser bood bescherming tegen handvuurwapens en granaatscherven, maar de open bovenzijde bleef een beperking bij beschietingen van bovenaf.

De opstelling van het kanon vereiste aanpassingen aan de oorspronkelijke 25-ponder. Het geschut kreeg een aangepaste bevestiging en een gewijzigd mechanisme voor het zijdelings richten. Ook de terugloop na het afvuren werd verkort, zodat het wapen voldoende omhoog kon worden gericht binnen de beschikbare ruimte. Aan weerszijden van de opening voor de loop zaten beweegbare beschermplaten. De opbouw verenigde zo de eisen van een tankonderstel met de bediening van een veldkanon.

Bewapening en munitie

De hoofdbewapening was de Ordnance QF 25-pounder, een Brits kanon-houwitser met een kaliber van 87,6 mm. De naam verwees naar het nominale gewicht van de standaardgranaat: 25 Engelse ponden, ongeveer 11,3 kilogram. Het wapen kon brisantgranaten afvuren voor veldartillerietaken en pantsergranaten voor rechtstreeks vuur. De getrokken 25-ponder en de gemechaniseerde uitvoering behoorden daardoor tot hetzelfde munitiestelsel. De plaatsing in een voertuig veranderde de organisatie van het vervoer en de bediening.

Het kanon kon 25 graden naar links en 15 graden naar rechts worden gericht. De verticale richtmogelijkheden liepen van ongeveer 9 graden beneden de horizontale lijn tot 40 graden erboven. Voor doelen buiten deze zijdelingse sector moest de bestuurder het gehele voertuig draaien. Het geschut werd vanuit stilstand afgevuurd en beschikte over richtmiddelen voor direct en indirect vuur. Onder geschikte omstandigheden kon de 25-ponder een bereik van ongeveer 12,3 kilometer behalen.

De gebruikelijke munitievoorraad bedroeg 112 schoten. Een deel van de opslag bevond zich onder de vloer van de gevechtsruimte, terwijl aan de achterzijde granaten voor direct gebruik lagen. De 25-ponder werd geladen met een afzonderlijk projectiel en een patroonhuls met de voortdrijvende lading. De bemanning koos de lading overeenkomstig de vuurbevelen en de vereiste schootsafstand. Ondanks de voorraad aan boord bleven munitievoertuigen en geregelde bevoorrading nodig bij langdurige vuursteun.

Productieversies en commandovoertuig

De Sexton I vormde de eerste productiereeks op basis van de Ram. Voor deze uitvoering werd een aanvankelijke reeks van 124 voertuigen besteld. De vroege voertuigen hadden de oorspronkelijke ondersteldelen en beschikten aanvankelijk niet over de latere machinegeweeropstellingen. Hun hoofdtaak bleef het afgeven van artillerievuur met de 25-ponder. De aanduiding Sexton I onderscheidde deze voertuigen van de latere productie-uitvoering.

De Sexton II vormde met 2.026 voertuigen het grootste deel van de productie. Deze uitvoering kreeg achter op het voertuig opbergkasten voor accu’s en een hulpgenerator voor het opladen daarvan. Gedurende de verdere productie werden ook de voorste ondersteldelen en de wielophanging aangepast aan latere standaarden. Daarnaast werden opstellingen voor twee lichte Bren-machinegeweren van 7,7 mm aangebracht. Deze wapens dienden voor plaatselijke verdediging en konden vanaf hun bevestigingen tegen luchtdoelen worden gebruikt.

De Sexton GPO was ingericht voor de leiding van een geschutbatterij. GPO stond voor Gun Position Officer, de officier die bij de geschutstelling betrokken was bij de uitvoering van de vuurbevelen. Bij deze variant werd de 25-ponder verwijderd en ontstond ruimte voor kaarttafels en extra verbindingsmiddelen. De uitrusting omvatte een aanvullende radio van het type Wireless Set No. 19 en voorzieningen voor telefonische verbindingen. Het voertuig ondersteunde daarmee de vuurregeling en coördinatie van de batterij.

Inzet

Werkwijze van de veldartillerie

Britse en Canadese eenheden gebruikten de Sexton hoofdzakelijk voor indirecte vuursteun. Het geschut stond daarbij achter de voorste gevechtseenheden, zodat de bemanning het doel doorgaans niet rechtstreeks zag. Vooruitgeschoven artilleriewaarnemers bepaalden doelen, meldden de ligging ervan en gaven correcties door. Via radioverbindingen en de vuurleiding van de batterij werden deze gegevens omgezet in richtgegevens voor de stukken. Zo konden meerdere kanonnen gezamenlijk vuur op hetzelfde gebied afgeven.

Het gemechaniseerde onderstel veranderde vooral de verplaatsing en opstelling van de artillerie. Na een vuurtaak kon een batterij haar stukken naar een volgende positie rijden zonder eerst trekkers aan te koppelen. De bemanningen bleven echter afhankelijk van waarneming, verbindingen, berekeningen en voldoende munitie. Het vermogen om rechtstreeks te schieten maakte deel uit van de bewapening, terwijl de gebruikelijke inzet gericht bleef op vuursteun vanuit artilleriestellingen. De Sexton vervulde daarmee een andere taak dan tanks binnen de ondersteunde pantserformaties.

Operaties in Italië

De eerste gevechtsinzet van de Sexton vond plaats in Italië bij het Britse Achtste Leger. Het voertuig bereikte deze eenheden nadat de Noord-Afrikaanse veldtocht in mei 1943 was geëindigd. De ervaringen met de Bishop en Priest in de woestijnoorlog hadden wel bijgedragen aan de behoefte aan een gemechaniseerde 25-ponder. Onder de Britse gebruikers in Italië waren het 1st en 2nd Regiment Royal Horse Artillery. Beide regimenten gebruikten het geschut tijdens de Italiaanse veldtocht van 1944 en 1945.

Ook Zuid-Afrikaanse artilleristen beschikten in Italië over Sextons. Het 4/22 Field Regiment, verbonden aan de 6th South African Armoured Division, gebruikte het type gedurende een deel van 1944. In augustus werden de Sextons vervangen door Amerikaanse M7 Priests. Deze wisseling hield verband met de plaatsing van de divisie onder het Amerikaanse IV Corps van het Vijfde Leger. De keuze voor de Priest sloot daarbij aan op de Amerikaanse artillerie-uitrusting en bevoorrading.

Landingen en opmars in West-Europa

Sextons werden ingezet bij de geallieerde landing in Normandië op 6 juni 1944. Sommige Britse stukken kregen opdracht vanuit landingsvaartuigen te vuren tijdens de nadering van de kust. Deze methode leverde voorafgaand aan het aan land gaan vuursteun, maar de bewegingen van de vaartuigen beperkten de nauwkeurigheid. Na ontscheping namen de voertuigen hun gebruikelijke taak als gemechaniseerde veldartillerie op zich. Vervolgens ondersteunden zij de gevechten in Normandië en de verdere opmars in Noordwest-Europa.

Binnen de Britse artillerie gebruikten verschillende regimenten het voertuig gedurende de veldtocht van 1944 en 1945. Daartoe behoorden het 5th Regiment Royal Horse Artillery en het 13th Regiment van de Honourable Artillery Company. Ook het 86th Field Regiment, verbonden aan de Hertfordshire Yeomanry, en het 90th Field Regiment, City of London, werden met Sextons uitgerust. Het 147th Field Regiment, Essex Yeomanry, en het 153rd Field Regiment, Leicestershire Yeomanry, behoren eveneens tot de gebruikers. Het 98th Field Regiment, Surrey and Sussex Yeomanry, gebruikte het type in 1945.

De Sexton werd daarnaast gebruikt door Canadese gemechaniseerde artillerie-eenheden. In de zomer van 1944 werden binnen de Canadese strijdkrachten in Noordwest-Europa Priests vervangen door Sextons. Daarmee kwam de bewapening beter overeen met de overige Britse en Canadese veldartillerie binnen de 21st Army Group. Vrijgekomen Priests werden deels omgebouwd tot gepantserde personeelsvoertuigen, de Kangaroos. Deze voertuigen werden in augustus 1944 ingezet tijdens Operatie Totalize, nadat hun geschut was verwijderd.

Britse dienst en uitvoer na 1945

De Sexton bleef na de Tweede Wereldoorlog in gebruik bij de Britse landmacht. Verschillende eenheden van de British Army of the Rhine in Duitsland werden met het geschut uitgerust. Naast het 1st, 2nd en 5th Regiment Royal Horse Artillery gebruikten ook het 3rd Regiment Royal Horse Artillery, het 6th Field Regiment en het 10th Field Regiment het voertuig in de naoorlogse periode. De vervanging verliep per onderdeel en strekte zich uit over de tweede helft van de jaren vijftig. Daardoor eindigde de Britse inzet niet voor alle regimenten op hetzelfde moment.

Ook buiten Groot-Brittannië en Canada kwamen Sextons in militaire dienst. In India gebruikten het 1st en 2nd Field Artillery Regiment het voertuig na de oorlog. Portugal nam eveneens Sextons over, naast Canadese Grizzly-tanks, en hield deze voertuigen tot in de jaren tachtig in gebruik. De gebruiksduur verschilde daarmee sterk tussen de afzonderlijke landen. De naoorlogse inzet betrof bestaande voertuigen, aangezien de oorspronkelijke serieproductie al in 1945 was beëindigd.

Gebruik bij de Nederlandse landmacht

Nederland nam in 1948 Sextons over van de Canadezen. Vier voertuigen werden ingedeeld bij de Instructiebatterij Artillerie op Motoraffuit, die opleidingen voor gemechaniseerd geschut verzorgde. De stukken werden gebruikt om personeel vertrouwd te maken met deze vorm van artillerie en kwamen niet bij parate legeronderdelen terecht. Bij dezelfde opleidingsbatterij waren ook vier Archers, gemechaniseerde 17-ponders, aanwezig. De Nederlandse inzet van de Sexton eindigde in 1951, toen het type werd uitgefaseerd.

Conclusie

De Sexton verenigde het Britse 25-pondergeschut met een Canadees geproduceerd rupsonderstel. Het ontwerp ontstond uit de behoefte aan mobiele veldartillerie die aansloot bij bestaande Britse munitievoorraden. De 2.150 geproduceerde voertuigen werden vanaf 1943 gebruikt en ondersteunden operaties in Italië en Noordwest-Europa. Hun gebruik berustte vooral op indirect vuur, geleid door waarnemers en de vuurleiding van artillerie-eenheden. Na 1945 bleef de Sexton in meerdere landen in dienst, terwijl Nederland het voertuig tussen 1948 en 1951 voor opleiding gebruikte.

Bronnen en meer informatie

1. 1. Afbeelding: Sexton self-propelled artillery, Public Domein via wiki commons
   2. Livesey, Jack (2007). Armoured Fighting Vehicles of World Wars I and II. Londen: Southwater. ISBN 978-1-84476-370-2.
   3. Chamberlain, Peter, en Chris Ellis (1969). British and American Tanks of World War II. New York: Arco Publishing. ISBN 0-668-01867-4.
   4. Henry, Chris (2002). The 25-pounder Field Gun 1939–72. New Vanguard 48. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 978-1-84176-350-7.
   5. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946