Gebhard Ludwig Himmler (1898–1982) was een Duitse werktuigbouwkundig ingenieur, nazifunctionaris en de oudere broer van Heinrich Himmler. Hij diende in beide wereldoorlogen en leidde een technische school in München. Vanaf 1939 werkte hij op het Duitse onderwijsministerie. Daar werd hij in 1944 afdelingshoofd voor het beroepsonderwijs, terwijl hij ook functies vervulde bij de Waffen-SS.
Vroege leven en opleiding
Gebhard Ludwig Himmler werd op 29 juli 1898 in München geboren als oudste zoon van Joseph Gebhard Himmler en Anna Maria Heyder. Zijn vader, geboren op 17 mei 1865 in Lindau, werkte als leraar en later als schooldirecteur. Zijn moeder werd op 16 januari 1866 geboren in Bregenz. Zijn jongere broers Heinrich en Ernst Hermann werden in München geboren op 7 oktober 1900 en 23 december 1905. Beide ouders overleden in München, zijn vader op 29 oktober 1936 en zijn moeder op 10 september 1941.
Op 3 november 1902 verhuisde het gezin naar Passau, waar Joseph Gebhard Grieks en Latijn ging geven aan het koninklijk humanistisch gymnasium. In 1904 keerde het gezin terug naar München, waar Gebhard naar de domschool aan de Frauenplatz ging. Hij bezocht van 1906 tot 1908 de Amalienschule en ging in 1909 naar het Wilhelmsgymnasium. In 1916 kreeg hij vanwege zijn schoolopleiding uitstel van militaire dienst. In maart 1917 slaagde hij voor zijn vervroegde Abitur, het Duitse eindexamen dat toegang gaf tot hoger onderwijs.
Deelname aan de Eerste Wereldoorlog
In mei 1917 kwam Himmler in Passau bij het 16e Beierse Infanterieregiment. Als Fahnenjunker was hij kandidaat voor een officiersrang. Tijdens de zomer nam hij deel aan een militaire oefening op het terrein bij Grafenwöhr. Daarna volgde hij de cursus voor kandidaat-officieren en leerde hij in Lagerlechfeld een mitrailleur bedienen.
Himmler kwam op 9 april 1918 aan in Lotharingen, aan het westfront. Hij nam later als ordonnans deel aan de gevechten bij Château-Thierry, ongeveer 65 kilometer ten oosten van Parijs. Daar bracht hij te voet berichten over tussen de commandoposten van zijn bataljon en regiment. Tegen het einde van de oorlog werd hij benoemd tot Fähnrich, een rang in de officiersopleiding van het Beierse leger.
Interbellum: onderwijs en nationaalsocialisme
Burgerwacht en Hitlerputsch
Na de oorlog sloot Himmler zich aan bij de Einwohnerwehr, de gewapende burgerwacht in München. In november 1919 meldde hij zich samen met zijn broer Heinrich als tijdelijk vrijwilliger bij Schützenbrigade 21 van de Reichswehr, het Duitse leger van de Weimarrepubliek. De brigade stond onder leiding van kolonel Franz Ritter von Epp. Zij omvatte het voormalige vrijkorps van Von Epp, dat in het voorjaar van 1919 had meegevochten bij de gewelddadige beëindiging van de Münchense Radenrepubliek.
In 1923 sloot Himmler zich aan bij de Reichsflagge, een paramilitaire vereniging waarvan de afdeling in München onder Ernst Röhm stond. In oktober ontstond uit een afsplitsing van die vereniging de Reichskriegsflagge, eveneens onder leiding van Röhm. Gebhard en Heinrich Himmler namen op 9 november deel aan de mislukte staatsgreep van Adolf Hitler, die de avond ervoor in München was begonnen. Tijdens de putsch bezette de groep van Röhm het gebouw van het militaire districtscommando aan de Ludwigstraße.
Ingenieursopleiding en beroepsonderwijs
Naast zijn activiteiten bij de gewapende verenigingen studeerde Himmler van 15 januari 1919 tot juli 1923 werktuigbouwkunde aan de Technische Hochschule München. Na zijn afstuderen werkte hij bij de Bayerische Hypotheken- und Wechsel-Bank, tot in november 1923 de Rentenmark werd ingevoerd. In 1924 ging hij naar de machinefabriek Fritz Neumeyer AG in de wijk Freimann. Daar werkte hij op het constructiebureau, waar machines en onderdelen werden ontworpen.
In januari 1925 begon Himmler als hulpleraar aan de gemeentelijke beroepsschool voor fijnmechanica aan de Deroystraße in München. In april van dat jaar kreeg hij er een vaste aanstelling als Studienrat. Hij gaf les in technisch tekenen, natuurkunde en instrumentenkunde. De vakken maakten deel uit van de opleiding voor fijnmechanici, die onder meer moesten leren technische tekeningen te lezen en meetinstrumenten te gebruiken.
Via de studentenvereniging AGV München leerde Himmler zijn latere zwager Richard Wendler kennen. Hij ontmoette Richards zus Mathilde Hilde Wendler op een bal van de studentenvereniging Apollo en trouwde met haar op 18 september 1926. Het echtpaar kreeg drie dochters. Irmgard werd geboren op 21 oktober 1927 en Anneliese op 16 oktober 1930. Hun jongste dochter Heide werd op 13 maart 1940 geboren in Gmund am Tegernsee.
Schoolleiding en de NSDAP
Himmler gaf al vóór de machtsovername van Hitler op 30 januari 1933 leiding aan de Beierse vereniging voor beroepsonderwijs. In 1933 werd hij directeur van de beroepsschool aan de Deroystraße en ging de vereniging op in de Nationalsozialistischer Lehrerbund, de nationaalsocialistische lerarenbond. Binnen die bond werd hij eerst plaatsvervanger en vervolgens leider van de vakafdeling voor het beroepsonderwijs in Opper-Beieren. Door zijn bestuursfuncties werd hij voor een groot deel vrijgesteld van het lesgeven.
In mei 1933 trad Himmler toe tot de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP) en de vereniging voor Duitsers in het buitenland. In 1935 verzocht hij om zijn partijlidmaatschap terug te dateren naar 1932. Hij verklaarde dat zijn vrouw toen in zijn plaats lid was geworden, omdat hij naar eigen zeggen als leraar in overheidsdienst geen politiek werk mocht doen. De partij kende hem haar lagere lidmaatschapsnummer 1.117.822 toe.
Op 1 november 1935 volgde Himmler Hans Pfann op als directeur van de Höhere Technische Lehranstalt van de stad München. Deze hogere technische school leidde ingenieurs op en kreeg in 1946 de naam Oskar-von-Miller-Polytechnikum. Begin 1936 vertegenwoordigde hij de Beierse hogere technische scholen in een geschil over een landelijk vakantierooster. Zijn broer Heinrich bemiddelde bij het onderwijsministerie. Het ministerie voerde het kortere vakantierooster desondanks in.
Technische verenigingen en uitsluiting
Vanaf 1936 werkte Himmler voor het Hauptamt für Technik van de NSDAP en voor de NS-Bund Deutscher Technik, beide onder leiding van Fritz Todt. In die bond werden vrijwel alle technische en wetenschappelijke beroepsverenigingen ondergebracht, waaronder de Verein Deutscher Ingenieure (VDI). Himmler kreeg in 1938 bij beide organisaties verantwoordelijkheid voor beroepsvraagstukken. In zijn bijdrage Technik und Ingenieurerziehung in het tijdschrift Deutsche Technik uit 1938 verdedigde hij de praktijkgerichte ingenieursopleiding aan hogere technische scholen.
De VDI stelde richtlijnen op voor de toekenning van de ingenieurstitel. Himmler wilde die titel voorbehouden aan leden van de nationaalsocialistische techniekbond die voldeden aan politieke eisen en aan de afstammingscriteria van het naziregime. De technische school in München paste zulke criteria ook toe bij de toelating tot het onderwijs. Uiterlijk in 1937 liet zij alleen kandidaten toe die volgens de nationaalsocialistische voorschriften als Arisch golden.
Deelname aan de Tweede Wereldoorlog
Duitse inval in Polen
Op 1 augustus 1939 werd Himmler opgeroepen voor de Wehrmacht en ingedeeld bij het 19e Infanterieregiment. Als compagniescommandant werd hij met zijn eenheid naar Slowakije gestuurd, waar het regiment zich bij de Poolse grens verzamelde. Op 1 september trok het bij Čadca Polen binnen als onderdeel van het Duitse 14e Leger. Op 16 en 17 september bevond het regiment zich ten westen van Lemberg, het huidige Lviv. In oktober volgde de overplaatsing naar de Nederrijn.
Onderwijsministerie en Waffen-SS
In december 1939 werd Himmler op aanbeveling van Fritz Todt benoemd bij het Reichsministerium für Wissenschaft, Erziehung und Volksbildung in Berlijn. Binnen afdeling E IV werd hij verantwoordelijk voor zaken rond de ingenieursscholen en kreeg hij vrijstelling van verdere inzet bij de Wehrmacht. Op 12 juli 1940 kreeg hij de ambtelijke rang van Ministerialrat. Naast zijn bestuurswerk publiceerde hij in 1942 in Deutsche Technik het stuk Die Ingenieurschule und die Anforderungen an den Nachwuchs, over de opleiding van toekomstige ingenieurs.
In het voorjaar van 1942 ging Himmler naast zijn werk op het ministerie het technische onderwijs van de Waffen-SS adviseren. Hij werkte bij de staf van het SS-Führungshauptamt en werd ingezet als inspecteur van de scholen van de Waffen-SS. In 1943 kreeg hij ook de functie van Reichsamtsleiter bij het partijbureau voor techniek. Een jaar later ging Wilhelm Heering met pensioen en volgde Himmler hem op als hoofd van de afdeling voor beroepsonderwijs. Hij kreeg daarbij de rang van Ministerialdirigent en bleef afdelingshoofd tot het einde van de oorlog.
Berlijn en Gmund am Tegernsee
Vanaf juni 1940 woonde Himmler met zijn gezin aan de Hähnelstraße in de Berlijnse wijk Friedenau. In augustus 1943 trok hij in bij zijn broer Ernst in Ruhleben, eveneens in Berlijn. Zijn vrouw en dochters verbleven tot 1946 bij zijn schoonzus Margarete Himmler op het terrein van Haus Lindenfycht in Gmund am Tegernsee. De SS liet gevangenen uit een buitenkamp van Dachau dwangarbeid verrichten bij de verbouwing van de villa. Margarete hield toezicht op de gevangenen.
Na de oorlog
Gevangenschap en denazificatie
In mei 1945 namen Britse militairen Himmler gevangen bij Kappeln aan de Schlei. Zijn broer Ernst kwam op 2 mei 1945 om het leven. Heinrich stierf op 23 mei in Lüneburg door zelfdoding in Britse gevangenschap. Begin maart 1946 zat Gebhard vast op het terrein van de leerfabriek van Emil Köster in Gadeland bij Neumünster. Daarna brachten de Britten hem naar Fallingbostel op de Lüneburger Heide, waarna hij in 1948 naar een interneringskamp aan de Ungererstraße in München werd overgebracht.
Op 24 augustus 1948 volgde de uitspraak in Himmlers denazificatiezaak. Karl Hudezeck, die van 1934 tot 1945 het Wittelsbacher-Gymnasium in München had geleid, had ter ondersteuning een verklaring opgesteld over Himmlers gedrag onder het nationaalsocialisme. De denazificatiekamer deelde Himmler in categorie II (Belastete) in. Die categorie gold onder meer voor personen die het naziregime actief hadden gesteund. Himmler werd uitgesloten van overheidsdienst en verloor zijn ambtelijke pensioenrechten.
Werk en pensioen
Na zijn vrijlating in 1948 werkte Himmler in de Hoffmannstraße in München bij de productie van condensatoren, onderdelen voor elektrische schakelingen. Later werd hij studieadviseur bij het Europees-Afghaanse cultuurbureau in München, waar hij stageplaatsen regelde voor Afghaanse studenten. In 1954 schreef hij over hun opleiding in Duitsland in Junge Afghanen zur Ausbildung in Deutschland, verschenen in de Mitteilungen van het Institut für Auslandsbeziehungen. In 1959 kreeg hij na een juridische procedure zijn pensioenrechten terug. Hij overleed op 22 juni 1982 in München, 83 jaar oud, en werd begraven op het Waldfriedhof.
Militaire Rangen
Himmler was aan het einde van de Eerste Wereldoorlog Fähnrich en stond vanaf de zomer van 1936 als Leutnant der Reserve bij het Duitse landleger geregistreerd. Sinds 1934 was hij ook lid van de Allgemeine SS, met lidmaatschapsnummer 214.049. De personeelslijst van oktober 1942 vermeldt hem als Obersturmbannführer der Reserve. Op 30 januari 1944 werd hij bevorderd tot SS-Standartenführer en op 30 maart 1944 kreeg hij dezelfde rang in de reserve van de Waffen-SS. Standartenführer kwam in de rangorde overeen met kolonel.
Conclusie
Gebhard Ludwig Himmler bouwde zijn loopbaan in het technisch beroepsonderwijs op als leraar en schooldirecteur in München. Onder het naziregime kreeg hij bestuurlijke functies bij de NSDAP en werd hij in Berlijn verantwoordelijk voor het beroepsonderwijs. Via zijn functies in technische beroepsorganisaties bepleitte hij politieke en raciale toelatingseisen voor de ingenieurstitel. Zijn werk op het onderwijsministerie liep tijdens de Tweede Wereldoorlog samen met zijn betrokkenheid bij de scholen van de Waffen-SS.
Bronnen en meer informatie
- Himmler, Katrin (2008). The Himmler Brothers. A German Family History. Londen: Pan Macmillan. ISBN 978-0-330-44814-7.
- Leitner, Martin (red.) (2022). Die Geschichte der Hochschule München. Band 1. Die Vorgängerinstitutionen 1821–1971. München: August Dreesbach Verlag. ISBN 978-3-96395-036-0.
- Longerich, Peter (2012). Heinrich Himmler. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-959232-6.
- Mües-Baron, Klaus (2011). Heinrich Himmler. Aufstieg des Reichsführers SS (1900–1933). Göttingen: V&R unipress. ISBN 978-3-89971-800-3.
- Alisch, Michael (2010). Heinrich Himmler. Wege zu Hitler. Das Beispiel Heinrich Himmler. Frankfurt am Main: Peter Lang. ISBN 978-3-631-61219-4.
- Rosmus, Anna (2015). Hitlers Nibelungen. Niederbayern im Aufbruch zu Krieg und Untergang. Grafenau: Samples Verlag. ISBN 978-3-938401-32-3.
- Lipsmeier, Antonius en Münk, Dieter (red.) (2019). Biographisches Handbuch der Berufs- und Wirtschaftspädagogik sowie des beruflichen Schul-, Aus-, Weiterbildungs- und Verbandswesens. Stuttgart: Franz Steiner Verlag. ISBN 978-3-515-12188-0.
- Benz, Wolfgang en Distel, Barbara (red.) (2005). Der Ort des Terrors. Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager. Band 2. Frühe Lager, Dachau, Emslandlager. München: C.H. Beck. ISBN 978-3-406-52962-7.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946
