Home Voertuigen Pantservoertuigen T17E1 Staghound: pantserwagen in WO II

T17E1 Staghound: pantserwagen in WO II

GM Staghound T17E1-pantserwagen Buffel met een 37mm-kanon in de draaibare geschutskoepel.
De GM Staghound T17E1 Buffel, bewapend met een 37mm-kanon.

De T17E1 Staghound was een Amerikaanse pantserwagen die tijdens de Tweede Wereldoorlog vooral door Britse en andere geallieerde strijdkrachten werd gebruikt. Chevrolet bouwde het voertuig voor verkennings- en commandotaken. De standaarduitvoering had een 37mm-kanon, vijf bemanningsleden en twee benzinemotoren. De eerste gevechtsinzet vond in 1943 plaats in Italië; sommige exemplaren bleven tot in de jaren tachtig operationeel.

Ontwikkeling en productie

Amerikaanse aanbesteding van 1941

De ontwikkeling begon in juli 1941, toen de Amerikaanse Army Ordnance specificaties opstelde voor een middelzware pantserwagen. Daarnaast bestond een afzonderlijke behoefte aan een zwaarder voertuig, waaruit de T18 Boarhound voortkwam. Ford ontwierp voor de middelzware categorie de T17, met zes aangedreven wielen. Chevrolet, een divisie van General Motors, ontwikkelde de T17E1 met vier aangedreven wielen. Hoewel de aanduidingen verwant waren, verschilden de voertuigen in onderstel en constructie.

De Britse Purchasing Commission zocht tegelijkertijd pantserwagens voor de oorlog in Noord-Afrika. Britse verbindingsofficieren onderhielden contact met Chevrolet-ingenieur Earle MacPherson, die de ontwikkeling van de T17E1 leidde. Hun eisen betroffen onder meer de bemanning van de koepel en de plaatsing van de radio. De Britse belangstelling bleef bestaan nadat het Amerikaanse leger zijn voorkeur naar een lichtere pantserwagen verlegde. Daardoor kreeg het Amerikaanse ontwerp uiteindelijk vooral een Britse en geallieerde gebruiksgeschiedenis.

Britse ontwerpeisen en koepel

Rock Island Arsenal ontwierp een koepel die voor zowel de T17 als de T17E1 was bestemd. De Britten verlangden ruimte voor ten minste twee bemanningsleden in de koepel, zodat de bediening van de bewapening over meerdere personen werd verdeeld. In de standaard-Staghound werkten daar uiteindelijk drie bemanningsleden. De radio stond eveneens in de koepel, binnen bereik van de commandant. Deze indeling ondersteunde de combinatie van waarneming, vuurleiding en verbindingen tijdens verkenningsopdrachten.

Bestellingen en serieproductie

De Britse Purchasing Commission vroeg in december 1941 om de productie van 300 voertuigen. In januari 1942 gaf het Amerikaanse leger toestemming voor de bouw van 2.000 exemplaren. Het proefvoertuig arriveerde in maart 1942 op Aberdeen Proving Ground, waar de beproeving technische gebreken aan het licht bracht. Deze tekortkomingen werden als herstelbaar beschouwd, waarna verdere bestellingen volgden, waaronder een contract voor nog eens 1.500 voertuigen. De uiteindelijke productie bleef afhankelijk van latere wijzigingen in de behoeften van beide legers.

Chevrolet begon in oktober 1942 met de serieproductie van de T17E1. Een Amerikaanse beoordelingscommissie adviseerde in december van dat jaar om de grotere pantserwagenprojecten te beëindigen en de aanschaf te concentreren op een lichter ontwerp. Het Amerikaanse leger koos voor de M8 Greyhound en zette de Staghound niet aan het front in. Op Brits verzoek liep de productie voor levering onder Lend-Lease door. De voorgestelde Amerikaanse standaardaanduiding M6 werd voor de T17E1 niet formeel ingevoerd.

De productie omvatte 2.844 T17E1-pantserwagens en 1.000 T17E2-luchtafweervoertuigen, samen 3.844 Staghounds. De standaard-T17E1 werd tot december 1943 gebouwd, terwijl de productie van de T17E2 tot april 1944 doorliep. De Britse Mk II en Mk III ontstonden door bestaande voertuigen om te bouwen. Zij vormden dus geen afzonderlijke Amerikaanse productiereeksen die bij het totaal moeten worden opgeteld. De aanduiding Staghound werd in Britse dienst gebruikt voor meerdere uitvoeringen van dezelfde voertuigfamilie.

Constructie en bescherming

De Staghound Mk I had een gevechtsgewicht van ongeveer 14 ton en was daarmee een zware pantserwagen op vier wielen. Het voertuig was circa 5,49 meter lang en 2,69 meter breed; de totale hoogte bedroeg, afhankelijk van de uitrusting, ongeveer 2,84 meter. De romp vormde zelf de dragende constructie, waardoor een afzonderlijk chassis achterwege bleef. Onderdelen van de wielophanging, stuurinrichting en aandrijving waren rechtstreeks aan deze romp bevestigd. De wielophanging gebruikte bladveren en schokdempers.

De bescherming bestond uit een gelaste romp van gewalst pantserstaal en een gegoten koepel. De pantserdikte verschilde per onderdeel en bereikte aan de voorzijde van de koepel ongeveer 44 millimeter. De zijkanten van de romp waren ongeveer 19 millimeter dik en het achterpantser circa 9,5 millimeter. Sommige bodemdelen waren dunner, tot ongeveer 6 millimeter. De bepantsering beschermde de bemanning tegen klein kaliber vuur en granaatscherven, maar bood geen algemene bescherming tegen antitankgeschut.

Motoren, transmissie en rijprestaties

Dubbele aandrijving

Twee GMC 270-benzinemotoren vormden de aandrijving van de Staghound. Het ging om watergekoelde zescilindermotoren die naast elkaar achter in de romp stonden. Elke motor leverde 97 Amerikaanse horsepower, ongeveer 72 kilowatt, bij 3.000 omwentelingen per minuut. Samen leverden zij daarmee ongeveer 144 kilowatt. De afzonderlijke plaatsing van de motoren maakte het mogelijk om beide tegelijk te gebruiken of slechts één motor met de aandrijving te verbinden.

Iedere motor had een eigen Hydra-Matic-automaat met vier vooruitversnellingen en één achteruitversnelling. De kracht liep via reductietandwielen naar een gezamenlijke verdeelbak en vervolgens naar de assen. De bestuurder kon de voorasaandrijving inschakelen, zodat het voertuig met twee- of vierwielaandrijving reed. Ook kon hij één motor van de aandrijving loskoppelen, bijvoorbeeld bij een storing of om onder gunstige wegomstandigheden brandstof te besparen. De bediening combineerde daardoor automatische versnellingsbakken met afzonderlijke keuzes voor motoren en aandrijving.

Besturing, snelheid en actieradius

Stuurbekrachtiging verminderde de kracht die nodig was om de voorwielen van de zware pantserwagen te draaien. De bestuurder kon deze ondersteuning met een schakelaar in- of uitschakelen. Op een verharde weg bereikte de Staghound een maximumsnelheid van ongeveer 89 kilometer per uur. Dat cijfer beschrijft de wegprestaties en was geen gebruikelijke snelheid tijdens verkenningen in moeilijk terrein. De afmetingen en het gewicht bleven bepalend voor het rijden op smalle wegen, zachte ondergrond en beperkte doorgangen.

De Staghound had een opgegeven actieradius op de weg van ongeveer 720 kilometer met aanvullende brandstofvoorraden. Aan beide zijden van de romp konden afwerpbare brandstoftanks worden meegenomen. Deze tanks vergrootten de beschikbare brandstofvoorraad zonder extra ruimte in het bemanningscompartiment in te nemen. De werkelijke afstand tussen tankbeurten hing af van terrein, rijstijl en het gebruik van één of twee motoren. Een dergelijke actieradius paste bij de oorspronkelijke behoefte aan pantserwagens voor verkenningen over grote afstanden.

Bewapening en bemanning

Kanon en mitrailleurs

De standaarduitvoering, in Britse dienst Staghound Mk I genoemd, was bewapend met een 37mm-M6-kanon in een volledig draaibare koepel. Daarnaast stond een Browning M1919A4-mitrailleur van 7,62 millimeter coaxiaal naast het kanon. Een tweede mitrailleur van hetzelfde type bevond zich in de voorzijde van de romp. Sommige voertuigen kregen bovendien een derde Browning op een buitenste affuit voor luchtafweer. De combinatie gaf het voertuig bewapening tegen personeel, ongepantserde doelen en licht gepantserde voertuigen.

Het 37mm-kanon had beperkingen tegenover de zwaardere tanks van de latere oorlogsjaren. De Staghound werd daarom gebruikt binnen verkenningseenheden en ondersteunende onderdelen, waarbij de bewapening samenhing met de toegewezen taak. Vanaf 1943 kregen productievoertuigen ook een 2-inch-rookmortier in de koepel, met een kaliber van ongeveer 51 millimeter. Daarmee kon de bemanning rook leggen om het zicht van de tegenstander te beperken. De latere Britse varianten kregen zwaardere wapens voor vuursteun.

Koepelbediening en bemanningsverdeling

De bemanning van de Mk I bestond uit vijf personen: commandant, schutter, lader, bestuurder en assistent-bestuurder. De assistent-bestuurder bediende tevens de rompmitrailleur, terwijl de commandant toegang had tot de radio in de koepel. Onder de koepel bevond zich een meedraaiende koepelmand met werkplekken en uitrusting. Deze constructie hield de koepelbemanning tijdens het draaien bij de bewapening. Tegelijk nam zij ruimte in die anders voor de opslag van uitrusting beschikbaar was.

De koepel kon hydraulisch worden gedraaid en had daarnaast handbediening. Vroege Staghounds beschikten over een gyroscopische stabilisator voor de hoogterichting van het 37mm-kanon. Deze inrichting beperkte de invloed van het op- en neer bewegen van het voertuig op de stand van het kanon. Een goede werking vereiste samenwerking tussen bestuurder en schutter en een gelijkmatige rijsnelheid. De aanwezigheid van deze voorziening betekende daarom geen onbeperkte nauwkeurigheid bij het vuren tijdens het rijden.

Operationele inzet tijdens de Tweede Wereldoorlog

Italië vanaf 1943

De Staghound kwam te laat beschikbaar voor gevechtsinzet in de Noord-Afrikaanse veldtocht, die in mei 1943 eindigde. De eerste operationele inzet volgde later dat jaar in Italië. Daar verschilde het terrein van de omstandigheden waarvoor de Britse behoefte oorspronkelijk was ontstaan. Smalle bergwegen, bebouwing en modder beperkten de bewegingsvrijheid van het brede voertuig. De Staghound werd onder meer ingezet door Britse, Canadese, Poolse, Nieuw-Zeelandse en Indiase eenheden, afhankelijk van de betrokken formatie en periode.

De Nieuw-Zeelandse Divisional Cavalry gebruikte Staghounds tijdens de Italiaanse veldtocht. In de aanvankelijke gevechten beperkte het terrein de mogelijkheden voor verkenning op wielen. Toen de strijd vanaf het voorjaar van 1944 weer meer beweging kreeg, konden pantserwagens opnieuw optreden bij achtervolgingen en het verkennen van zijwegen. Daarbij moesten de bemanningen rekening houden met vernielde bruggen, mijnen en wegbarricades. De inzet bleef daardoor afhankelijk van beschikbare routes en de voortgang van ondersteunende genie-eenheden.

Hoofdkwartieren en Noordwest-Europa

Binnen Britse pantserwagenregimenten diende de Staghound vaak als voertuig voor regiments- en eskadronshoofdkwartieren. De interne ruimte en radioverbindingen sloten aan bij commandovoering en het onderhouden van contact met verkenningseenheden. In bepaalde oorlogsorganisaties waren drie Staghounds bij het regimentshoofdkwartier en drie bij elk van de vier eskadronshoofdkwartieren ingedeeld. De aantallen en uitvoeringen veranderden echter met de organisatie en het tijdstip. Dit gebruik bestond naast de inzet als bewapende verkenningswagen.

Vanaf 1944 werden Staghounds ook gebruikt tijdens de geallieerde veldtocht in Noordwest-Europa. Daar reden zij onder meer bij Britse en Canadese pantserwagenregimenten en bij Poolse en Belgische formaties. Canadese eenheden gebruikten het voertuig op ruimere schaal voor verkenning dan verschillende Britse regimenten. De Belgische Brigade Piron behoorde eveneens tot de gebruikers. De Staghound vervulde daardoor zowel verkenningsopdrachten als verbindings- en commandotaken tijdens de opmars door West-Europa.

Uitvoeringen en aanpassingen

Staghound Mk II

De Staghound Mk II was een Britse ombouw voor directe vuursteun. Het oorspronkelijke 37mm-kanon maakte plaats voor een 3-inch-tankhouwitser Mk I, met een kaliber van 76,2 millimeter. De rompmitrailleur werd verwijderd, terwijl de oorspronkelijke koepel behouden bleef. Deze uitvoering werd onder meer bij hoofdkwartieronderdelen van pantserwageneenheden ingedeeld. Het aantal omgebouwde voertuigen is niet vastgesteld, zodat de Mk II niet met een afzonderlijk, nauwkeurig productieaantal kan worden beschreven.

Staghound Mk III

De Staghound Mk III kreeg een aangepaste koepel van de Crusader III-tank met een Brits 75mm-kanon en een coaxiale Besa-mitrailleur van 7,92 millimeter. De oorspronkelijke Crusader III had een 6-ponder van 57 millimeter, maar dat was niet het standaardkanon van de Staghound Mk III. Bij de ombouw werd ook de rompmitrailleur verwijderd. Het zwaardere kanon was bestemd voor vuursteun aan de andere pantserwagens. De uitvoering bereikte de geallieerde eenheden pas aan het einde van de oorlog in Europa.

De Mk III verscheen in 1945 in kleine aantallen bij de zware onderdelen van pantserwagenregimenten. De bestellingen werden tijdens de ontwikkeling gewijzigd; een Brits voortgangsrapport van juni 1945 vermeldde 92 bestelde en 32 geproduceerde voertuigen. Het voorgenomen maximum werd daarbij op 100 gesteld. Deze cijfers onderscheiden de geplande behoefte van het aantal op dat moment voltooide ombouwen. Na de oorlog werd de Mk III onder meer door Denemarken en Libanon gebruikt.

Commandovoertuigen

Voor commandotaken werden Staghounds aangepast met extra verbindingsapparatuur en, bij een koepelloze uitvoering, met verwijdering van de koepel. De vrijgekomen ruimte werd gebruikt voor de werkzaamheden van de commandogroep en de radio-uitrusting. Daarnaast bestonden verbindingsuitvoeringen die hun koepel of bewapening behielden. Een Staghound die bij een hoofdkwartier reed, was dus niet automatisch een koepelloos voertuig. De inrichting hing af van de specifieke functie binnen het regiment.

T17E2 Staghound AA

De T17E2 Staghound AA was de luchtafweerversie van de voertuigfamilie. In plaats van de gesloten kanonkoepel kreeg hij een aan de bovenzijde open koepel met twee Browning M2-mitrailleurs van 12,7 millimeter. Het ontwerp van Frazer-Nash bouwde voort op een koepeltype voor Britse motortorpedoboten en werd voor toepassing op de pantserwagen aangepast. De voertuigbemanning werd teruggebracht tot drie personen. De afkorting AA verwees naar de luchtafweertaak van deze uitvoering.

De koepel van de T17E2 had een elektrohydraulische aandrijving en kon ongeveer 55 graden per seconde draaien. Deze draaisnelheid diende om bewegende luchtdoelen te volgen. De gebruikelijke opgegeven munitievoorraad bedroeg 2.610 patronen voor de beide zware mitrailleurs. Chevrolet bouwde tussen oktober 1943 en april 1944 in totaal 1.000 exemplaren. De T17E2 werd voor Britse behoefte geproduceerd en telde mee in het totale Amerikaanse productiecijfer van de Staghound-familie.

T17E3 met 75mm-houwitser

De T17E3 was een proefuitvoering met de koepel van de Amerikaanse M8 Howitzer Motor Carriage. Deze koepel droeg een korte 75mm-houwitser van de M2/M3-familie. Het voertuig werd in december 1943 beproefd, maar kwam niet in serieproductie. Het bleef daarmee een afzonderlijk ontwikkelingsproject binnen de Staghound-familie. Ondanks het overeenkomstige kaliber verschilde deze inrichting van de Britse Mk III, die een Crusader-koepel met een 75mm-kanon gebruikte.

Naoorlogs gebruik

Europese strijdkrachten en verdere verspreiding

Na 1945 werden overtollige Staghounds overgedragen of verkocht aan andere landen. In Europa behoorden onder meer Nederland, België, Denemarken en Italië tot de gebruikers. Verschillende kleinere NAVO-landen namen zo voertuigen over die tijdens de oorlog voor de geallieerden waren geproduceerd. In België werden Staghounds ook door de Rijkswacht gebruikt. De naoorlogse verspreiding omvatte zowel standaardvoertuigen met een 37mm-kanon als uitvoeringen die al tijdens de oorlog waren aangepast.

De Staghound werd na de Tweede Wereldoorlog ook gebruikt bij conflicten in Griekenland, Cuba, Nicaragua, Libanon en Rhodesië. De rol en bewapening verschilden per gebruiker en beschikbare uitvoering. In Libanon bleven exemplaren aanwezig tot in de periode van de burgeroorlog die in 1975 begon. Zowel christelijke als islamitische milities gebruikten Staghounds tijdens deze strijd. De lange gebruiksduur verklaart waarom het voertuig, ondanks zijn ontwerp uit 1941, nog tot in de jaren tachtig in operationele dienst voorkwam.

Libanese Staghounds kregen daarnaast in sommige gevallen koepels van de Britse AEC Mk III-pantserwagen. Deze voertuigen waren met een 75mm-kanon bewapend, maar hun koepel verschilde van de Crusader-koepel van de Britse Staghound Mk III. Het betrof een latere aanpassing binnen de naoorlogse Libanese voertuigvoorraad. Daardoor kwamen in hetzelfde land verschillende Staghounds met uiteenlopende bewapening voor. Deze ombouwen vormen een afzonderlijke ontwikkeling naast de Britse oorlogsvarianten.

Zwitserse Radpanzer en wapenproeven

Zwitserland kocht in 1951 een partij Staghounds uit Britse voorraden, maar voerde het voertuig niet als reguliere pantserwagen bij de troepen in. Er volgden proeven met andere bewapening en met mogelijke functies binnen de landmacht. Een aangepaste Radpanzer Staghound kreeg een Zwitsers 47mm-Pak 41-antitankkanon in plaats van het oorspronkelijke 37mm-kanon. De veranderingen bleven onderdeel van een programma van onderzoek en beproeving. De aanschaf resulteerde niet in een vaste operationele bestemming voor de voertuigen.

Een proefvoertuig, aangeduid als Radpanzer Staghound mit Versuchswaffen, werd gebruikt voor het testen van Hispano-Suiza-wapens van 20, 30 en 34 millimeter. Daarbij diende de Staghound als drager voor verschillende kanonnen, zonder dat een nieuwe serieproductie volgde. Zwitserland onderzocht tevens de verkoop van aangepaste voertuigen aan Syrië. In 1954 werden Staghounds aan Syrische vertegenwoordigers getoond, waaronder een voertuig met een 47mm-kanon. De voorgenomen verkoop ging niet door wegens bezwaren van het Zwitserse Politieke Departement.

Conclusie

De T17E1 Staghound combineerde Amerikaanse productie met Britse eisen aan een bewapende pantserwagen voor verkenning en commandovoering. Het voertuig werd vanaf 1943 in Italië en later in Noordwest-Europa ingezet, terwijl het Amerikaanse leger voor de lichtere M8 Greyhound koos. Zijn dubbele motoraandrijving, automatische transmissies en interne ruimte gingen samen met beperkingen door gewicht en afmetingen. Britse ombouwen en de T17E2 voegden vuursteun- en luchtafweerfuncties toe. De verspreiding na 1945 leidde tot verdere aanpassingen en gebruik tot in de jaren tachtig.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: T17E1 Staghound, Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International, via Wiki Commons
  2. Doyle, David (2009). The Staghound: A Visual History of the T17E Series Armored Cars in Allied Service, 1940–1945. Delray Beach: Ampersand Publishing. ISBN 978-0-9773781-6-6.
  3. Lucy, Roger V. (2007). The Staghound in Canadian Service. Ottawa: Service Publications. ISBN 978-1-894581-37-0.
  4. Zaloga, Steven J. (2009). Staghound Armored Car 1942–62. New Vanguard 159. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 978-1-84603-392-6.
  5. Zaloga, Steven J. (2002). M8 Greyhound Light Armored Car 1941–91. New Vanguard 53. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 978-1-84176-468-9.
  6. Milsom, John; Sandars, John; Scarborough, Gerald (1976). Crusader. Classic Armoured Fighting Vehicles 1: Their History and How to Model Them. Cambridge: Patrick Stephens voor Airfix Products Ltd. ISBN 978-0-85059-194-1.
  7. Taylor, Dick (5 oktober 2007). The Stag’s Story. Military Modelling. ISSN 0026-4083.
  8. Fortin, Ludovic (december 2007–januari 2008). T17E1 Staghound Armored Car, Le char sur roues. Trucks & Tanks, nr. 5, pp. 48–67. ISSN 1957-4193.
  9. Touchard, Laurent (april–mei 2016). Guerre dans le bush! Les blindés de l’Armée rhodésienne au combat (1964–1979). Batailles & Blindés, nr. 72, pp. 64–75. ISSN 1765-0828.
  10. Locke, Peter Gerard; Cooke, Peter David Farquharson (1995). Fighting Vehicles and Weapons of Rhodesia 1965–80. Wellington: P&P Publishing. ISBN 0-473-02413-6.
  11. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946