
De Japanse zware kruiser Takao was het eerste schip van de Takao-klasse en diende in de Keizerlijke Japanse Marine tijdens de Tweede Wereldoorlog. De klasse werd ontworpen als verbeterde opvolger van de Myōkō-klasse en stond bekend om haar grote afmetingen, zware bewapening en hoge snelheid. Takao werd gebouwd bij het Yokosuka Naval Arsenal, kwam in 1932 in dienst en nam deel aan talrijke operaties in de Stille Oceaan. Hoewel drie zusterschepen tijdens de oorlog verloren gingen, overleefde Takao het conflict, maar werd zij in 1946 door de Britse marine tot zinken gebracht. Het schip werd gedurende haar loopbaan meerdere malen gemoderniseerd, vooral op het gebied van luchtafweer en sensoren, maar bleef kwetsbaar door ontwerpbeperkingen.
Ontwerp en constructie
De Takao-klasse werd goedgekeurd onder het Japanse maritieme uitbreidingsprogramma van 1927–1931. De schepen werden vernoemd naar bergen, waarbij Takao haar naam ontleende aan de berg Takao bij Kyoto. Het ontwerp was gebaseerd op de ervaringen met de Myōkō-klasse en de experimentele lichte kruiser Yūbari. De schepen hadden een lengte van 203,8 meter, een breedte van 20,4 meter en een diepgang van 6,32 meter. De standaard waterverplaatsing bedroeg 11.350 ton bij oplevering, oplopend tot circa 13.400 ton na modernisaties.
De voortstuwing bestond uit twaalf Kampon-waterpijpketels en vier sets enkele-impuls tandwieloverbrengende stoomturbines, die samen 130.000 pk leverden aan vier schroeven. Dit zorgde voor een topsnelheid van 35,5 knopen bij oplevering. De schepen hadden een groot, naar achteren hellend hoofdmidscheepsrookkanaal en een tweede, rechtopstaande schoorsteen. Ontwerpelementen waren gericht op langeafstandsondersteuning van gecombineerde vlootoperaties, maar het ontwerp was topzwaar, wat de stabiliteit nadelig beïnvloedde.
Bewapening
Bij oplevering in 1932 was Takao uitgerust met vijf dubbele geschutstorens, elk met een 20 cm/50 3rd Year Type-kanon, in totaal tien stuks. Deze hoofdbatterij had een maximaal bereik van circa 29 km en kon worden ingezet tegen oppervlakteschepen en voor kustbombardementen. De elevatiecapaciteit was beperkt, waardoor luchtdoelen niet effectief konden worden bestreden. De secundaire bewapening bestond uit vier enkelvoudige 12 cm Type 10 luchtafweerkanonnen, geplaatst in open opstellingen aan weerszijden van het schip. Voor lichte luchtafweer had Takao bij oplevering twee enkelvoudige 40 mm luchtafweerkanonnen. De torpedobewapening bestond uit vier dubbele 61 cm torpedolanceerinrichtingen, uitgerust met Type 90-torpedo’s, elk met een bereik van maximaal 15 km bij lage snelheid en een explosieve lading van circa 400 kg.
Tijdens de modernisaties van 1938–1939 en latere oorlogsaanpassingen werd de bewapening ingrijpend gewijzigd. De hoofdbatterij bleef ongewijzigd, maar de secundaire luchtafweer werd vervangen en uitgebreid. Vanaf 1942 beschikte Takao over acht 12,7 cm Type 89 dubbeldoelkanonnen, opgesteld in vier dubbele affuiten. Deze konden zowel voor oppervlakte- als luchtdoelen worden gebruikt, met een maximale elevatie van 90 graden en een vuursnelheid van circa 14 schoten per minuut. De lichte luchtafweer werd sterk vergroot, met Type 96 25 mm luchtafweerkanonnen in drievoudige, dubbele en enkelvoudige opstellingen, in totaal tientallen lopen. Daarnaast werden vier 13,2 mm luchtafweer-mitrailleurs geplaatst voor korteafstandsbescherming.
De torpedobewapening werd vervangen door vier viervoudige 61 cm lanceerinrichtingen voor Type 93 “Long Lance”-torpedo’s, aangevuld met acht reserveprojectielen. Deze torpedo’s gebruikten zuurstof in plaats van perslucht, wat het bereik en de snelheid verhoogde zonder zichtbare bubbelspoorvorming. De Type 93 kon bij lage snelheid (36 knopen) een doel treffen op 40 km afstand, met een explosieve lading van circa 490 kg. De plaatsing van de lanceerinrichtingen op het bovendek verbeterde de veiligheid bij gevechtsschade, omdat de risico’s van interne explosies in de torpedoruimten werden verkleind.
Bepantsering
De schepen hadden een zijpantsergordel van 127 mm dik, een dekpantser variërend tussen 34 en 46 mm, en geschutstorens met een pantserdikte van 25 mm. Het brugcomplex was eveneens bepantserd, met platen van 10 tot 16 mm.
Sensoren en dataverwerking
Vanaf 1943 werd Takao voorzien van een Type 21 luchtzoekradar. Dit systeem werkte op een meterbandfrequentie en was primair bedoeld voor de vroegtijdige detectie van inkomende luchtaanvallen. De radar had een detectiebereik van tientallen kilometers voor middelgrote en grote vliegtuigen, maar beperkte nauwkeurigheid bij het bepalen van hoogte en koers. Kort daarna werd een Type 22 radar geïnstalleerd, een centimeterbandradar die zowel voor oppervlaktesurveillance als vuurleiding voor artillerie kon worden gebruikt.
Dit systeem bood verbeterde nauwkeurigheid bij het volgen van oppervlakteschepen en het leiden van artillerievuur, vooral in slechte weersomstandigheden of ’s nachts. In de latere oorlogsfase werd aanvullend een Type 13 luchtzoekradar geplaatst, specifiek geoptimaliseerd voor vroegtijdige detectie van luchtdreigingen op grotere afstand.
Takao beschikte niet over sonarapparatuur, waardoor onderzeebootdetectie volledig afhankelijk was van begeleidende escorteschepen met gespecialiseerde detectiemiddelen. Dit vergrootte de kwetsbaarheid in gebieden waar vijandelijke onderzeeboten actief waren. Het schip was niet uitgerust met een volwaardig Combat Information Center (CIC), een geïntegreerde commandopost waarin sensordata, inlichtingen en vuurleiding werden samengebracht voor tactische besluitvorming.
In de Japanse marine werd tijdens de oorlog gewerkt met gedecentraliseerde commandovoering, waarbij radar- en observatiegegevens via afzonderlijke posten naar de brug werden doorgegeven. In vergelijking met geallieerde schepen uit dezelfde periode, die vanaf 1943 vaak beschikten over een CIC of vergelijkbaar systeem, betekende dit dat Takao minder efficiënt was in het gelijktijdig verwerken en benutten van meerdere informatiebronnen tijdens complexe gevechtssituaties.
Modificaties
Tussen 1938 en 1939 werd Takao ingrijpend verbouwd om de stabiliteit te verbeteren. De brug werd verkleind, de hoofd- en achtermasten verplaatst, en rompverbredingen (bulges) toegevoegd. Tijdens de oorlog werd de luchtafweerbewapening sterk uitgebreid en werden meerdere radarinstallaties toegevoegd. In 1944 kreeg het schip extra luchtafweer en verbeterde luchtwaarschuwingsradars.
Status schip tijdens de oorlog
Takao werd gedurende de oorlog regelmatig onderhouden en gemoderniseerd. Desondanks werd zij vanaf 1943 beschouwd als operationeel verouderd, omdat zij geen geïntegreerd Combat Information Center had en haar oorspronkelijke ontwerp tekortkomingen vertoonde op het gebied van stabiliteit en bescherming tegen luchtaanvallen. De voortdurende toevoeging van wapensystemen vergrootte het gewicht en beïnvloedde de zeewaardigheid.
Operationele geschiedenis
Vroege dienstjaren (1932–1941)
Na haar indienststelling op 31 mei 1932 werd Takao toegewezen aan het Yokosuka Naval District en opgenomen in Sentai-4 van de Tweede Vloot. In de jaren dertig diende zij als vlaggenschip tijdens oefeningen en patrouilles. Verschillende commandanten, waaronder Chūichi Nagumo, voerden tijdelijk het bevel. Ontwerpbeperkingen in stabiliteit werden al snel duidelijk, waarna Takao in 1938–1939 een modernisatie onderging waarbij de brug werd verkleind, de hoofdmast verplaatst en rompbulges toegevoegd. Na voltooiing opereerde zij voornamelijk voor de kust van China, in de aanloop naar het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in de Stille Oceaan.
Aanvang van de oorlog (1941–1942)
Bij het uitbreken van de oorlog in december 1941 stond Takao onder bevel van kapitein Asakura Bunji. Samen met haar zusterschepen vormde zij een onderdeel van viceadmiraal Nobutake Kondō’s strijdmacht. Het schip ondersteunde de landingen bij Lingayen in de Filipijnen. In de eerste maanden van 1942 opereerde zij vanuit Palau, waarbij meerdere geallieerde schepen werden onderschept en tot zinken gebracht, waaronder de Australische sloop HMAS Yarra en het Amerikaanse vernietigingsschip USS Pillsbury. In maart keerde Takao terug naar Japan voor installatie van extra luchtafweerbewapening.
In juni 1942 nam het schip deel aan de Aleoeten-operatie ter ondersteuning van de bezetting van Attu en Kiska. Hierbij voerde zij kustbombardementen uit en escorteerde konvooien.
Guadalcanal en de Salomonseilanden (1942–1943)
In augustus 1942 werd Takao ingezet voor “Operatie Ka”, de Japanse tegenactie bij Guadalcanal. Tijdens de Slag bij de Santa Cruz-eilanden in oktober assisteerde zij bij de vernietiging van het verlaten vliegdekschip USS Hornet. Op 14–15 november nam Takao deel aan de nachtelijke gevechten bij Guadalcanal, waarbij zij samen met het slagschip Kirishima de USS South Dakota bestookte. Hoewel Takao zelf geen zware schade opliep, miste zij met afgevuurde Type 93-torpedo’s de USS Washington.
Begin 1943 ondersteunde zij de evacuatie van Japanse troepen van Guadalcanal. Vanuit de basis Truk opereerde Takao in het centrale en zuidwestelijke deel van de Stille Oceaan. In november 1943, terwijl zij in Rabaul lag, werd het schip aangevallen door vliegtuigen van USS Saratoga. Twee bomtreffers beschadigden de stuurinrichting en doodden 23 bemanningsleden. Takao keerde terug naar Yokosuka voor reparatie en installatie van radarapparatuur.
Central Pacific en de Slag in de Filipijnen (1944)
In maart 1944 werd Takao ingezet bij de Eerste Mobiele Vloot, gestationeerd in Palau en later Davao. Op 13 juni nam zij deel aan de Slag in de Filipijnenzee. Hoewel zij geen directe gevechtsschade opliep, droeg het gevecht bij aan het zware verlies van Japanse vliegdekschepen en vliegtuigen. Na terugkeer naar Kure werd de luchtafweer verder uitgebreid en een Type 13-radar toegevoegd.
In oktober 1944 maakte Takao deel uit van admiraal Kurita’s Centrale Strijdmacht voor de Slag in de Golf van Leyte. Op 23 oktober werd zij in de Palawan Passage geraakt door twee torpedo’s van USS Darter, wat ernstige schade veroorzaakte aan de achterste schroefassen, de fantail en drie ketelruimen. Zusterschepen Atago en Maya gingen in dezelfde aanval verloren. Takao werd naar Brunei en vervolgens Singapore gebracht voor noodreparaties.
Laatste oorlogsjaar (1945)
Omdat zij niet meer naar Japan kon worden gesleept, werd Takao in Singapore permanent afgemeerd als drijvend luchtafweerplatform bij Seletar Naval Base, samen met de zwaar beschadigde Myōkō. Op 31 juli 1945 werd zij aangevallen door het Britse mini-onderzeeboot HMS XE3 tijdens Operatie Struggle. Zes limpetmijnen werden onder de romp geplaatst, waarvan er meerdere tot ontploffing kwamen. De schade bestond uit een groot gat in de romp en overstroming van enkele compartimenten, maar het schip bleef drijven. Ten tijde van de Japanse overgave op 15 augustus was Takao bemand door een sterk gereduceerde bemanning en zonder hoofdartilleriemunitie.
Na de oorlog
Op 21 september 1945 werd Seletar Naval Base overgedragen aan de Britse marine. Takao werd door de Britten gebruikt als tijdelijke accommodatie- en hulpschip. Op 27 oktober 1946 werd zij weggesleept naar de Straat van Malakka en op 29 oktober tot zinken gebracht door HMS Newfoundland na plaatsing van explosieven in de machinekamer. Haar positie ligt op coördinaten 03°05′05″N, 100°41′00″E. Op 3 mei 1947 werd zij formeel van de Japanse marinelijst verwijderd.
Conclusie
Takao behoorde bij oplevering in 1932 tot de zwaarst bewapende zware kruisers van haar tijd, met een grote actieradius en hoge snelheid, geschikt voor langeafstandsondersteuning in gecombineerde vlootoperaties. Tijdens de oorlog werden haar luchtafweer en radaruitrusting herhaaldelijk uitgebreid, waaronder de installatie van Type 21-, Type 22- en Type 13-radars. Ondanks deze verbeteringen bleef het schip beperkt in onderzeebootdetectie door het ontbreken van sonar en in tactische informatieverwerking door het niet beschikken over een geïntegreerd Combat Information Center (CIC).
Vanaf 1943 voldeed zij daarmee niet meer aan de geallieerde operationele normen voor schepen in de voorste linie. Ontwerpbeperkingen in stabiliteit, veroorzaakt door topzware opbouw en extra bewapening, beïnvloedden de zeewaardigheid en manoeuvreerbaarheid. Takao bleef tot het einde van de oorlog inzetbaar voor kustbombardementen, escortetaken en als luchtafweerplatform, maar haar inzetmogelijkheden in moderne vlootacties waren beperkt tot rollen waarbij de afwezigheid van geïntegreerde gevechtsleiding minder zwaar woog.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: Unknown, maybe the Imperial Japanese Navy official photo., Public domain, via Wikimedia Commons
- D’Albas, Andrieu (1965). Death of a Navy: Japanese Naval Action in World War II. New York: Devin-Adair Publishing. ISBN 0-8159-5302-X.
- Dull, Paul S. (1978). A Battle History of the Imperial Japanese Navy, 1941–1945. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-097-1.
- Gores, Joseph (1972). Marine Salvage. Newton Abbot: David & Charles. ISBN 0-7153-5454-X.
- Howarth, Stephen (1983). The Fighting Ships of the Rising Sun: The Drama of the Imperial Japanese Navy, 1895–1945. New York: Atheneum. ISBN 0-689-11402-8.
- Jentsura, Hansgeorg (1976). Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869–1945. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-893-X.
- Lacroix, Eric; Wells II, Linton (1997). Japanese Cruisers of the Pacific War. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-311-3.
- Patton, Wayne (2006). Japanese Heavy Cruisers in World War II. Carrollton: Squadron/Signal Publications. ISBN 0-89747-498-8.
- Skulski, Janusz (2004). The Heavy Cruiser Takao. London: Conway Maritime Press. ISBN 0-85177-974-3.
- Watts, Anthony J. (1967). Japanese Warships of World War II. Garden City: Doubleday & Company. ISBN 978-0-385-09189-3.
- Whitley, M. J. (1995). Cruisers of World War Two: An International Encyclopedia. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 1-55750-141-6.
- 外山 操 (Toyama, Misao) (2005). 『艦長たちの軍艦史』(Kanchō-tachi no Gunkan-shi). 東京: 光人社 (Kōjinsha). ISBN 978-4769812463.
- 小板橋 孝策 (Koitabashi, Kōsaku) (1986). 『下士官たちの太平洋戦争』(Kashikan-tachi no Taiheiyō Sensō). 東京: 光人社 (Kōjinsha). ISBN 4-7698-0294-3.
- 宮崎 清文 (Miyazaki, Kiyofumi) (1989). 『軍艦高雄始末記』(Gunkan Takao Shimatsuki). 東京: 立花書房 (Tachibana Shobō). ISBN 4-8037-4013-5.
- 山本 佳男 (Yamamoto, Yoshio) (2003). 『巡洋艦高雄と共に』(Jun’yōkan Takao to Tomo ni). 東京: 旺史社 (Ōshisha). ISBN 978-4871191333.
- 高松宮 宣仁親王 (Takamatsu-no-miya, Norihito) (1995). 『高松宮日記 第二巻 昭和八年一月一日~昭和十二年九月二十六日』. 東京: 中央公論社 (Chūōkōronsha). ISBN 4-12-403392-3.
- 「高松宮宣仁親王」伝記刊行委員会 (1991). 『高松宮宣仁親王 自明治三十四年至大正二年』. 東京: 朝日新聞社 (Asahi Shimbunsha). ISBN 4-02-256278-1.
- 丸編集部 編 (1995). 『写真・太平洋戦争 10』(Shashin: Taiheiyō Sensō 10). 東京: 光人社 (Kōjinsha). ISBN 978-4769820925.
- 丸編集部 編 (2010). 『重巡洋艦戦記』(Jūjun’yōkan Senki). 東京: 光人社 (Kōjinsha). ISBN 978-4-7698-1485-6.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946









