Home Voertuigen Tanks Skink: Canadese luchtafweertank in 1944 en 1945

Skink: Canadese luchtafweertank in 1944 en 1945

Canadese Skink-luchtafweertank met vier 20 mm-kanonnen in een gesloten toren op een Grizzly I-onderstel.
De Canadese Tank AA, 20 mm Quad, Skink, met vier Polsten-kanonnen in een gesloten pantsertoren.

De Skink was een Canadese luchtafweertank met vier 20 mm-kanonnen op het onderstel van de Grizzly I. Het voertuig werd in 1943 en 1944 ontwikkeld voor de bescherming van pantsertroepen. Na drie voltooide voertuigen eindigde het productieprogramma in augustus 1944. Eén exemplaar werd in februari en maart 1945 in Noordwest-Europa tegen Duitse infanterie ingezet.

Ontwikkeling

Militaire behoefte en Project 47

De ontwikkeling van de Skink begon met de behoefte aan luchtafweer die oprukkende pantsertroepen kon begeleiden. Een gesleept kanon moest voor gebruik worden opgesteld, terwijl een luchtafweertank zijn bewapening en bemanning op één beschermd onderstel meenam. Voor het Eerste Canadese Leger werd daarom een voertuig onderzocht dat laagvliegende vliegtuigen kon bestrijden. Het ontwerp moest voldoende beweeglijk zijn om met tanks mee te rijden en de kanonnen snel op een doel te richten.

In maart 1943 kreeg het ontwikkelingsprogramma goedkeuring van de Army Technical Development Board onder de aanduiding Project 47. Het voorstel voorzag in vier automatische 20 mm-kanonnen in een gesloten pantsertoren, later aangeduid als Tank AA, 20 mm Quad, Skink. Als onderstel werd de Grizzly I gekozen, de Canadese uitvoering van de Amerikaanse M4A1 Sherman. De naam verwees naar de enige inheemse hagedissoort van Ontario en sloot aan bij de Canadese gewoonte om pantservoertuigen dierennamen te geven.

Ontwerpwerk en eerste proefmodellen

Het torenontwerp kwam tot stand bij de Army Engineering Design Branch van het Canadese Department of Munitions and Supply. De Inspection Board ondersteunde het ontwikkelingswerk en de beoordeling van het materieel. Waterloo Manufacturing Company in Waterloo, Ontario, kreeg opdracht een houten model op ware grootte te bouwen. Dit model was op 18 september 1943 gereed en diende om de inrichting en plaatsing van de bewapening te beoordelen.

Na beoordeling van het model werd toestemming gegeven voor twee proeftorens van gelaste pantserplaat. De eerste toren werd in december 1943 gedemonstreerd, waarna in januari 1944 proeven op een Grizzly-onderstel volgden. De vorm van de toren maakte de vervaardiging uit afzonderlijke gelaste platen moeilijk. Daarom kreeg Dominion Foundries and Steel in Hamilton opdracht een gesloten giettoren te produceren, waarbij ook het nauwkeurig bewerken van het gietstuk veel aandacht vereiste. De toren behoorde tot de grootste pantsergietstukken die destijds in Canada werden vervaardigd.

Van Hispano-Suiza naar Polsten

De eerste Skink-proefmodellen waren uitgerust met vier Hispano-Suiza-kanonnen van 20 mm, een wapentype dat ook in vliegtuigen werd gebruikt. De bewapeningskeuze veranderde door het Britse beleid voor de 21e Legergroep. In januari 1944 werd gekozen voor standaardisering rond de Polsten en de daarbij gebruikte munitie. De Polsten was een vereenvoudigde ontwikkeling van het Oerlikon-kanon en werd onder meer in Canada vervaardigd.

De overstap naar Polsten-kanonnen vereiste wijzigingen aan de toren, de wapenopstelling en de munitietoevoer. Het aangepaste proefmodel was in april 1944 gereed, waarna verdere schietproeven volgden. Hierdoor liep het programma ongeveer drie tot vier maanden vertraging op. De wijziging betrof dus meer dan het vervangen van vier kanonnen, omdat de nieuwe wapens binnen dezelfde beperkte torenruimte moesten kunnen bewegen en worden geladen.

Productieplannen en beëindiging

Aanvankelijk werd uitgegaan van ongeveer 300 Skink-torens voor Canadese en Britse behoeften. Tijdens de verdere planning werden de aantallen verminderd; een latere verdeling voorzag in 135 Canadese voertuigen en 130 torens voor Britse toepassing. De torens konden op geschikte Sherman-onderstellen worden geplaatst, maar daarvoor waren ook beschikbare voertuigen en personeel nodig. Een bestelling van torens betekende daarom niet dat onmiddellijk eenzelfde aantal complete luchtafweertanks inzetbaar zou zijn.

De militaire behoefte nam in de zomer van 1944 af door het geallieerde luchtoverwicht in Noordwest-Europa. Eind juli verviel de resterende vraag naar de Skink, waarna het productiecontract in augustus werd beëindigd. Uiteindelijk waren drie complete voertuigen en acht torensets voor ombouw gereed. De Duitse luchtmacht bleef actief, maar de legerleiding achtte verdere productie van dit nieuwe luchtafweervoertuig voor de lopende campagne niet meer nodig.

Ontwerp

Grizzly-onderstel en bemanning

De Skink behield de hoofdopbouw van het Grizzly-onderstel, met een gegoten bovenromp en een benzinemotor achterin. Montreal Locomotive Works was in augustus 1943 begonnen met de Canadese productie van deze M4A1-uitvoering. De luchtafweervariant gebruikte een Continental R975-C1, een luchtgekoelde negencilinder stermotor. Het beladen voertuig woog ongeveer 28,6 ton en had volgens de Canadese ontwerpgegevens een maximale snelheid van ongeveer 32 kilometer per uur.

De bemanning bestond uit vijf personen: een bestuurder, een tweede bestuurder, een schutter, een lader en een commandant. De bestuurder en tweede bestuurder zaten voorin de romp, terwijl de andere drie bemanningsleden in de toren werkten. De schutter zat tussen de kanonnen, met de commandant en lader achter hem. Iedere persoon in de toren beschikte over een eigen luik, en een interne intercom verbond de bemanningsplaatsen.

Het onderstel kon worden uitgerust met Canadese Dry Pin-rupsbanden of rupsbanden van Amerikaans patroon. De Canadese banden waren ongeveer 39 centimeter breed, tegenover ongeveer 42 centimeter voor de Amerikaanse uitvoering. De afstand tussen de hartlijnen van beide rupsbanden bedroeg ongeveer 2,11 meter. Bij het wisselen tussen de verschillende rupsbandsystemen moest ook rekening worden gehouden met de bijbehorende aandrijfwielen, omdat de constructie van de schakels en hun aangrijping verschilde.

Pantsertoren en hydraulische bediening

De gesloten giettoren beschermde de bemanning en droeg vier afzonderlijke kanonhouders die parallel waren gekoppeld. Elke loop had een eigen pantsermantel rond de opening aan de voorzijde. De toren kon volledig ronddraaien en gebruikte een aangepaste Oilgear-aandrijving met hydraulische pompen voor draaien en elevatie. Een elektromotor dreef de pompen aan, terwijl wijzigingen aan de stroomvoorziening voldoende vermogen moesten leveren voor de snelle bewegingen van de bewapening.

De Canadese ontwerpgegevens vermelden een maximale draaisnelheid van 60 graden per seconde. Voor de verticale beweging werd een snelheid tot 45 graden per seconde opgegeven. De kanonnen konden volgens de nominale specificatie van 5 graden onder de horizontaal tot 80 graden erboven worden gericht. De schutter bediende draaien, elevatie en vuren met handgrepen op een stuurkolom, zodat hij de bewegingen van de kanonnen tijdens het volgen van een doel kon combineren.

Bewapening, vizier en munitie

De uiteindelijke hoofdwapens waren vier automatische Polsten-kanonnen van 20 mm, opgesteld in twee paren. Een Polsten had een vuursnelheid van ongeveer 450 schoten per minuut, waardoor vier gelijktijdig vurende wapens theoretisch ongeveer 1.800 schoten per minuut konden afgeven. Dit was geen aanhoudende praktische vuursnelheid, omdat de magazijnen moesten worden vervangen. De kanonnen konden afzonderlijk, per paar of gezamenlijk worden afgevuurd, afhankelijk van het doel en de beschikbare munitie.

Het richten gebeurde met een verlicht Mk. IX-reflexvizier dat met de bewapening meebewoog. Een reflexvizier projecteert een richtmerk in het gezichtsveld, zodat de schutter het doel en het richtmerk tegelijk kan waarnemen. De bediening was bedoeld voor het volgen van bewegende luchtdoelen. Voor gebruik van dit vizier moest de schutter zijn hoofd door het geopende luik steken, waardoor hij gedeeltelijk onbeschermd was. Tegen gronddoelen kon hij met gesloten luik richten door het lichtspoor van de projectielen te volgen.

De Skink gebruikte magazijnen van dertig patronen, omdat grotere magazijnen onvoldoende ruimte lieten binnen de toren. De vastgelegde munitievoorraad bedroeg 1.920 patronen, verdeeld over 64 magazijnen, inclusief de vier die op de kanonnen waren geplaatst. Bij de theoretische vuursnelheid van de Polsten bevatte een magazijn ongeveer vier seconden vuur. Het regelmatig herladen bepaalde daardoor mede de werkelijke vuurafgifte, vooral wanneer verschillende doelen kort na elkaar moesten worden bestreden.

Een toevoer met patroonbanden werd onderzocht, maar kon niet zonder ingrijpende aanpassingen in de bestaande toren worden ingebouwd. Het ontwikkelde toevoersysteem voor de Polsten werkte vanaf de linkerzijde, wat de plaatsing van vier dicht bij elkaar gemonteerde wapens bemoeilijkte. Daarom bleef de Skink afhankelijk van verwisselbare magazijnen. Voor nabijverdediging beschikte het voertuig daarnaast over een Browning M1919A4-machinegeweer in een kogelmontage aan de rechtervoorzijde van de romp.

Technische problemen tijdens de proeven

De schietproeven brachten tekortkomingen aan de munitietoevoer en de magazijnen aan het licht. Sommige magazijnen sloten onvoldoende nauwkeurig aan op de kanonnen en vertoonden gebreken in de montage. Ook werden met Canadese munitie meer storingen vastgesteld dan met de onderzochte Britse en Amerikaanse partijen. Deze bevindingen beperkten de betrouwbaarheid van de vuurafgifte en maakten duidelijk dat de bruikbaarheid van de vierlingopstelling mede afhing van goed passend en correct onderhouden laadmaterieel.

De pantserbescherming vertoonde zwakke plaatsen bij de openingen voor de kanonnen en het luik van de schutter. Rond de pantsermantels konden kleine metaaldeeltjes en delen van inslaande projectielen naar binnen komen. Onder ieder Polsten-kanon werd bovendien een spleet van ongeveer 2,5 millimeter vastgesteld. Zulke openingen maakten de bemanning kwetsbaar voor deeltjes van treffers, ook wanneer het pantser zelf niet door een volledig projectiel werd doorboord.

De hydraulische bediening en de bevestiging van het vizier vergden eveneens verdere aandacht. De toren bewoog bij lage draaisnelheden niet altijd gelijkmatig, terwijl het vizier tijdens het vuren trilde. Demontage en hernieuwde montage verbeterden de werking van de hydraulische onderdelen. Verschillende kleinere mechanische gebreken werden tijdens de proeven verholpen, waaronder het raken van onderdelen van de kanonhouder door het elevatiemechanisme bij snelle bewegingen.

Beproeving in Groot-Brittannië

Eén Skink werd in 1944 naar Groot-Brittannië gestuurd om het voertuig en de bewapening te beoordelen. Het exemplaar doorliep proeven bij Chobham en vervolgens op het schietterrein van Lulworth. De laatste reeks duurde tot januari 1945 en omvatte het richten op bewegende doelen en het functioneren van de kanonnen. De beoordelingen behandelden zowel de inrichting van de toren als de beperkingen van het vizier, de korte vuurduur en de reactie van de bediening.

De proeven gingen door nadat het productieprogramma was beëindigd, omdat het voertuig bruikbare ontwikkelingsgegevens opleverde. De beproevers onderzochten hoe de kanonnen, de stroomvoorziening en de hydraulische bediening als geheel functioneerden. Ook werd nagegaan hoe snel de bemanning de wapens opnieuw kon laden en welke magazijnen bereikbaar waren. Daarmee bleef de Skink een proefvoertuig, hoewel het vervolgens ook onder operationele omstandigheden werd gebruikt.

Gevechtsinzet

Overbrenging naar Noordwest-Europa

Het in Groot-Brittannië beproefde exemplaar was de enige Skink die tijdens de oorlog gevechtsinzet kreeg. Op 24 januari 1945 arriveerden het voertuig en de demonstratiebemanning in Antwerpen. Vervolgens werd de Skink ter beschikking gesteld van de 2e Canadese Pantserbrigade en later ook bij andere Canadese pantserregimenten beproefd. Van 6 februari tot 11 maart 1945 volgde de operationele inzet in het gebied van Nijmegen, Kleef en de verdere opmars in het Duitse grensgebied.

Tijdens deze inzet schoot de Skink niet op vijandelijke vliegtuigen. Het ontbreken van geschikte luchtdoelen betekende dat de oorspronkelijke hoofdtaak niet in gevechtsomstandigheden werd beproefd. De bemanning gebruikte het voertuig in plaats daarvan tegen Duitse infanterieposities. Hierdoor leverde de operationele periode vooral informatie op over de toepassing van een gepantserde vierlingopstelling als ondersteuning voor tanks en infanterie tijdens gevechten op de grond.

Bestrijding van infanterieposities

De Skink werd ingezet om Duitse infanterie te bestrijden die achter de eerste golf oprukkende tanks was achtergebleven. Het voertuig volgde daarbij doorgaans in een tweede golf onder dekking van andere tanks. De vier kanonnen bestookten onder meer gebouwen en andere gedekte posities. De gebruikte brisant-brandmunitie met lichtspoor kon brand veroorzaken en verdedigers dwingen hun dekking te verlaten, waarna zij werden gevangengenomen of door andere troepen werden bestreden.

Bij één beschreven actie gaven 45 Duitse militairen zich over nadat de Skink hun positie onder vuur had genomen. Tien van hen waren door het vuur gewond geraakt. Deze gebeurtenis betrof een afzonderlijke gevechtsactie en vormt geen totaaloverzicht van slachtoffers of gevangenen tijdens de proefperiode. De Canadese gebruikers beoordeelden het voertuig als bruikbaar voor het bestrijden van achtergebleven infanterieposities en waardeerden de pantserbescherming ten opzichte van hun bestaande luchtafweervoertuigen.

De Skink werd tijdens de operationele proef niet gebruikt voor het bestrijden van vijandelijke tanks. Het voertuig voerde geen pantserdoorborende 20 mm-munitie mee en was voor zijn bescherming tegen zwaardere gronddreigingen afhankelijk van begeleidende tanks. Tegelijk bleven storingen aan de kanonnen en magazijnen een praktisch probleem. Het verhelpen daarvan vergde aandacht van de bemanning en kon de commandant afleiden van het leiden van het voertuig.

Terugkeer en bewaard gebleven onderdelen

Op 25 maart 1945 keerde de operationeel beproefde Skink terug naar Groot-Brittannië. De inzet leidde niet tot hervatting van de serieproductie. De overige proefvoertuigen en beschikbare torens bleven aanvankelijk in Canada, waar materieel later werd afgebroken, afgevoerd of voor andere doeleinden gebruikt. Er is geen complete Skink in de oorspronkelijke luchtafweeruitvoering bewaard gebleven, maar enkele onafgewerkte giettorens overleefden nadat zij op schietterreinen als doel waren gebruikt.

De Skink behoorde tot de luchtafweervoertuigen waarbij automatische wapens op een tankonderstel werden geplaatst. Andere ontwerpen uit dezelfde oorlogsperiode waren de Britse Crusader III AA Mk. II en Mk. III, de Duitse Wirbelwind, de Amerikaanse T77 Multiple Gun Motor Carriage en de Italiaanse Semovente da 20/70 quadruplo. Deze voertuigen verschilden in bewapening, torenconstructie en productiestatus. De Canadese ontwikkeling onderscheidde zich door de combinatie van een Grizzly-onderstel, vier 20 mm-kanonnen en een gesloten pantsertoren.

Conclusie

De Skink ontstond uit een Canadese behoefte aan gepantserde luchtafweer voor mobiele tankformaties. Het programma bracht een nieuwe giettoren, hydraulische bediening en een vierlingopstelling van 20 mm-kanonnen samen op een bestaand onderstel. De wijziging van Hispano-Suiza naar Polsten veroorzaakte vertraging, terwijl het geallieerde luchtoverwicht de behoefte aan verdere productie verminderde. Na drie complete voertuigen en acht torensets eindigde het productieprogramma in 1944; de gevechtsproef van 1945 toonde vervolgens de bruikbaarheid tegen infanterie en de resterende beperkingen van munitietoevoer, bediening en bemanningsbescherming.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: M.anderson, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
  2. Lucy, Roger V. (2005). The Skink in Canadian Service. Ottawa: Service Publications. ISBN 978-1-894581-29-5.
  3. Law, Clive M. (2001). Making Tracks: Tank Production in Canada. Ottawa: Service Publications. ISBN 978-1-894581-06-6.
  4. Chamberlain, Peter, en Chris Ellis (2001). British and American Tanks of World War Two: The Complete Illustrated History of British, American and Commonwealth Tanks, 1939–45. London: Cassell & Co. ISBN 978-0-304-35529-7.
  5. Fitzsimons, Bernard, red. (1979). The Illustrated Encyclopedia of 20th Century Weapons and Warfare. Deel 21, Skink, pp. 2337–2338. Milwaukee: Purnell Reference Books. ISBN 978-0-8393-6175-6.
  6. Hogg, Ian V. (2000). The Greenhill Armoured Fighting Vehicles Data Book. London: Greenhill Books. ISBN 978-1-85367-391-7.
  7. Hogg, Ian V., en John Weeks (1980). The Illustrated Encyclopedia of Military Vehicles. London: Hamlyn. ISBN 978-0-600-33195-7.
  8. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946.