Home Schepen Onderzeeboten USS Darter (SS-227) – Onderzeeboot in WOII

USS Darter (SS-227) – Onderzeeboot in WOII

De USS Darter (SS-227) was een Amerikaanse onderzeeboot van de Gato-klasse die tijdens de Tweede Wereldoorlog actief was in de Stille Oceaan. Het schip werd gebouwd door de Electric Boat Company in Groton, Connecticut, en kwam in september 1943 in dienst. Tijdens haar korte maar intensieve operationele carrière voerde de Darter vier oorlogspatrouilles uit en nam zij deel aan een van de meest bepalende zeeslagen in de oorlog, de Slag in de Golf van Leyte. Ondanks haar successen eindigde haar inzet abrupt toen zij in oktober 1944 aan de grond liep bij Palawan en moest worden opgegeven.

Ontwerp en constructie

De USS Darter behoorde tot de Gato-klasse, een reeks Amerikaanse onderzeeboten die vanaf 1941 in productie werd genomen. Deze klasse was ontworpen om langeafstandspatrouilles in de uitgestrekte Stille Oceaan mogelijk te maken. De Darter werd op 20 oktober 1942 op stapel gezet en op 6 juni 1943 te water gelaten. Zij werd op 7 september 1943 officieel in dienst genomen.

De onderzeeboot had een waterverplaatsing van 1.525 ton in oppervlaktestand en 2.424 ton onder water. Haar lengte bedroeg 95,02 meter, de breedte 8,31 meter en de diepgang maximaal 5,2 meter. Voor de voortstuwing beschikte zij over vier General Motors dieselmotoren die stroom leverden aan generatoren, in combinatie met vier elektrische motoren die de schroeven aandreven. Hiermee kon een snelheid van 21 knopen aan de oppervlakte en 9 knopen onder water worden bereikt. Het bereik bedroeg circa 11.000 zeemijlen bij een kruissnelheid van 10 knopen. De operationele duikdiepte lag rond de 90 meter. De bemanning bestond uit zes officieren en 54 manschappen.

Bewapening

De hoofdbewapening van de Darter bestond uit tien torpedobuizen van 533 mm, waarvan zes in de boeg en vier in de achtersteven. In totaal konden 24 torpedo’s worden meegenomen. Daarnaast was het schip uitgerust met een 76 mm dekkanon, dat werd gebruikt tegen kleinere schepen of voor oppervlakteslagen. Voor luchtafweer waren 40 mm Bofors- en 20 mm Oerlikon-kanonnen beschikbaar. Deze combinatie gaf de onderzeeboot de mogelijkheid om zowel onder water als aan de oppervlakte effectief in te zetten.

Bepantsering

De USS Darter beschikte niet over een traditioneel bepantseringssysteem zoals dat bekend is van slagschepen of kruisers. De bescherming lag vooral in de constructie van de drukromp, die bestand moest zijn tegen de waterdruk op dieptes tot circa 90 meter. Het overleven van vijandelijke aanvallen was afhankelijk van manoeuvreerbaarheid, stealth en de inzet van sonar- en radarsystemen, eerder dan van fysieke bepantsering.

Sensoren en dataverwerking

De Darter was uitgerust met de standaard sensoren en dataverwerkingssystemen van de Gato-klasse. Voor onderwaterdetectie beschikte zij over passieve hydrafonen en actieve sonarapparatuur uit de QC- en QCB-serie. Deze systemen maakten het mogelijk vijandelijke schepen en onderzeeboten te lokaliseren op basis van geluid en sonarreflecties. Voor oppervlaktesurveillance gebruikte de boot een SD-luchtradar en later een SJ- of SJ-1-radar met plan position indicator (PPI), die vooral nuttig was bij nachtelijke operaties of slechte weersomstandigheden.

De periscopen, geleverd door Kollmorgen, bestonden uit een aanvalstype en een observatievariant. Ze waren voorzien van optische hulpmiddelen zoals afstandsschalen en gyro-hoekreferenties, waarmee nauwkeurige doeloplossingen konden worden berekend. De vuurleiding werd gecoördineerd via de Torpedo Data Computer (TDC), een analoog rekenapparaat dat doelgegevens continu verwerkte.

Commandoruimte en informatieverwerking

De commandoruimte van de Darter vormde het centrale zenuwstelsel van de onderzeeboot. Hier kwamen navigatiegegevens, sonar- en radarplots en vuurleidingsinformatie samen. De bemanning gebruikte plottingtafels, logboeken en mondelinge communicatie om een tactisch overzicht te behouden. De commandant bevond zich doorgaans in dit compartiment, van waaruit hij bevelen gaf voor koerswijzigingen, wapengebruik en tactische manoeuvres.

Historisch gezien speelde de commandotoren, boven de commandoruimte, een belangrijke rol bij aanvallen. In de periode na de oorlog werden functies van de commandotoren steeds meer geïntegreerd in de commandoruimte zelf. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de inrichting nog relatief eenvoudig, zonder een formeel Combat Information Center zoals dat op oppervlakteschepen gebruikelijk werd. Dit betekende dat informatieverwerking sterk afhankelijk bleef van de vaardigheden en samenwerking van de bemanning.

Modificaties

Tijdens haar korte operationele carrière onderging de USS Darter geen ingrijpende modificaties. Onderhoud en kleine reparaties werden uitgevoerd in havens zoals Brisbane, Darwin en Pearl Harbor. Er zijn geen aanwijzingen dat zij werd uitgerust met latere radar- of sonarvarianten die op sommige andere onderzeeboten in de loop van de oorlog werden geïnstalleerd.

Status schip tijdens de oorlog

De Darter was bij haar indienststelling in 1943 een moderne en volledig operationele onderzeeboot. Haar uitrusting sloot aan bij de toenmalige standaard van de Amerikaanse marine. Hoewel er na 1943 ontwikkelingen waren op het gebied van radars, vuurleiding en informatieverwerking, kan de Darter niet als verouderd worden beschouwd gedurende haar inzet. Pas in latere oorlogsfasen werden meer geavanceerde systemen zoals verbeterde radarweergaven en elektronische tegenmaatregelen gangbaar.

Operationele geschiedenis

Eerste patrouille

De eerste oorlogspatrouille begon op 21 december 1943 vanuit Pearl Harbor en richtte zich op de drukke scheepvaartroutes rond Truk. Tijdens deze periode voerde de Darter een verkenning uit van Eniwetok en bracht zij een aanval uit op een groot vijandelijk schip, waarbij een torpedotreffer werd gemeld. Kort daarna werd zij zwaar bestookt met dieptebommen door Japanse escorteschepen. De patrouille werd tweemaal onderbroken voor reparaties in Pearl Harbor en Tulagi. Bij de luchtaanvallen van Amerikaanse vliegdekschepen op Truk in februari 1944 bleef de Darter stand-by. Tijdens een refit in Brisbane vond het enige oorlogsslachtoffer van het schip plaats toen een bemanningslid door elektrocutie om het leven kwam.

Tweede patrouille

De tweede patrouille begon in maart 1944 en vond plaats in de wateren rond West-Nieuw-Guinea en Davao. De Darter wist eind maart een vijandelijk schip tot zinken te brengen en voerde patrouilles uit tijdens geallieerde landingen aan de kust van Nieuw-Guinea. Brandstof werd aangevuld in Darwin, waarna het schip terugkeerde naar de operatiegebieden tot mei 1944.

Derde patrouille

Tijdens haar derde patrouille, die startte op 21 juni 1944, opereerde de Darter rond Halmahera en Mindanao. Op 29 juni bracht zij de Japanse mijnenlegger Tsugaru tot zinken nabij Morotai. Na deze actie werd de boot zwaar aangevallen met dieptebommen, maar wist zij te ontkomen.

Vierde patrouille en verlies van het schip

De vierde en laatste patrouille begon in augustus 1944. De Darter patrouilleerde in de Celebeszee en later in de Zuid-Chinese Zee, waarbij zij samen met de USS Dace opereerde. In oktober 1944 detecteerden beide onderzeeboten de Japanse centrale strijdmacht die op weg was naar de Filipijnen. De Darter gaf een contactmelding door die van groot strategisch belang was, aangezien de locatie van de Japanse vloot enkele dagen onbekend was gebleven.

Tijdens de daaropvolgende aanval bracht de Darter de zware kruiser Atago tot zinken en beschadigde zij de kruiser Takao. De Dace voegde daar een aanval op andere schepen aan toe. De acties van beide onderzeeboten markeerden het begin van de Slag in de Golf van Leyte.

Kort daarna liep de Darter echter aan de grond op het Bombay Shoal. Pogingen om haar los te krijgen mislukten, ondanks hulp van de Dace. De bemanning werd volledig geëvacueerd en alle geheime documenten en apparatuur werden vernietigd. Toen de zelfvernietigingsladingen faalden, probeerden andere Amerikaanse onderzeeboten het wrak te vernietigen met torpedo’s en kanonvuur. Uiteindelijk werd de romp grotendeels onbruikbaar gemaakt, maar bleef deze in de jaren daarna herkenbaar aanwezig op het rif.

Na de oorlog

In januari 1952 keerde de Amerikaanse marine terug naar het wrak om achtergebleven torpedo’s te vernietigen. De ontploffing blies de gehele boeg van het schip weg. Tot in de jaren negentig waren resten van de onderzeeboot zichtbaar boven de waterlijn, maar in de daaropvolgende decennia verdwenen de laatste sporen door corrosie en zee-invloeden. In 2023 was er geen zichtbaar bewijs van het wrak meer aanwezig.

De bemanning van de Darter werd na de evacuatie toegewezen aan de USS Menhaden, een nieuw te bouwen onderzeeboot. Zo bleef het moreel en de onderlinge band van de voormalige Darter-bemanning behouden.

Conclusie

De USS Darter was een Amerikaanse onderzeeboot van de Gato-klasse die tijdens de Tweede Wereldoorlog actief was in de Stille Oceaan. Zij werd ingezet voor langeafstandspatrouilles en beschikte over radar, sonar, hydrafonen en een Torpedo Data Computer, waarmee de commandoruimte het centrale punt vormde voor navigatie, vuurleiding en tactische besluitvorming. Tijdens haar inzet bracht de onderzeeboot meerdere schepen tot zinken en speelde zij een rol in de Slag in de Golf van Leyte door het uitschakelen van de zware kruiser Atago en het beschadigen van Takao. Het verlies door een gronding bij Palawan in oktober 1944 maakte een einde aan haar operationele loopbaan.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: Unknown sourceUnknown source, Public domain, via Wikimedia Commons
  2. Friedman, Norman (1995). U.S. Submarines Through 1945: An Illustrated Design History. Annapolis, Maryland: United States Naval Institute. ISBN 1-55750-263-3.
  3. Bauer, K. Jack; Roberts, Stephen S. (1991). Register of Ships of the U.S. Navy, 1775–1990: Major Combatants. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-26202-9.
  4. Bates, Richard W. (1958). The Battle for Leyte Gulf October 1944. Newport, Rhode Island: Naval War College. ISBN 978-1-105-58041-8.
  5. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946