Eduard Wohlrat Christian Dietl (1890–1944) was een Duitse generaal tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij verwierf bekendheid door zijn rol in de strijd om Narvik in Noorwegen en als bevelhebber van de 20e Bergleger in Noord-Finland en op het Arctisch front. Dietl werd door het nationaalsocialistische regime gepresenteerd als oorlogsheld, maar zijn carrière ging gepaard met militaire misstanden en ideologische betrokkenheid bij het nationaalsocialisme.
Vroege militaire loopbaan
Eduard Dietl werd geboren op 21 juli 1890 in Bad Aibling in Beieren. Op 1 oktober 1909 begon hij zijn militaire loopbaan als Fahnenjunker in het 5e Infanterieregiment “Großherzog Ernst Ludwig von Hessen” van het Beierse leger, gelegerd in Bamberg. Tijdens de Eerste Wereldoorlog diende hij aan het westfront, waar hij in oktober 1914 en oktober 1918 gewond raakte.
Na de oorlog trad Dietl toe tot de Deutsche Arbeiterpartei, de voorloper van de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP), en sloot hij zich aan bij het Freikorps van Franz Ritter von Epp. In deze periode ontwikkelde hij een ideologische verbondenheid met het opkomende nationaalsocialisme.
Tussenoorlogse periode
Gedurende de Weimarrepubliek bleef Dietl actief binnen de Reichswehr. In 1936, toen hij de rang van Generalmajor had bereikt, was hij betrokken bij de organisatie van de Olympische Winterspelen in Garmisch-Partenkirchen. Deze rol onderstreepte zijn politieke betrouwbaarheid binnen het regime van Adolf Hitler en verstevigde zijn positie binnen het leger.
Campagne in Noorwegen
Invasie van Narvik
In april 1940 voerde Dietl het bevel over de 3e Bergdivisie tijdens de Duitse invasie van Noorwegen. Zijn troepen werden per schip aangevoerd naar de strategisch gelegen havenstad Narvik door een vloot van tien torpedobootjagers onder bevel van commodore Friedrich Bonte. Alle tien schepen werden echter vernietigd tijdens de Eerste en Tweede Slag om Narvik.
Ondanks deze verliezen wisten Dietls bergtroepen zich terug te trekken in het omringende gebergte. Met beperkte middelen, waaronder voedsel en munitie van de gezonken schepen en marinemannen die als infanteristen werden ingezet, wisten ze stand te houden tegen geallieerde troepen uit Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk en Polen. Toen de geallieerden zich vanwege de Duitse opmars in West-Europa uit Noorwegen terugtrokken, heroverde Dietl Narvik. Zijn optreden leverde hem binnen het regime de bijnaam “Held van Narvik” op.
Bevel in Noord-Finland en op het Arctisch front
Aanstelling als legercommandant
Na zijn optreden in Noorwegen werd Dietl bevorderd tot Generaloberst en kreeg hij het bevel over het Gebirgskorps Noorwegen, dat later werd omgevormd tot de 20e Bergleger. Dit leger voerde operaties uit in het noordpoolgebied van Finland en Noorwegen, waarbij het trachtte Sovjetdoelen bij Moermansk en de Barentszzee te veroveren.
Dietl werd in deze rol voorgesteld als het noordelijke tegenbeeld van Erwin Rommel, die in Afrika diende. Terwijl Rommel werd geassocieerd met de woestijnoorlog, moest Dietl het symbool zijn van de barre strijd in sneeuw en ijs.
Militair resultaat
De militaire successen van Dietl in Noord-Finland bleven echter beperkt. De campagne in het Arctisch gebied werd gekenmerkt door zware verliezen, logistieke problemen en beperkte strategische winst. De Sovjet-Unie hield stand rond Moermansk, en de bevoorradingslijnen van de geallieerden via de noordelijke zeehavens bleven operationeel. Binnen de Duitse legerleiding werd Dietl desondanks gesteund door onder meer Alfred Jodl, die hem overtuigde zijn benoeming als opperbevelhebber van het noordelijke front te aanvaarden.
Ideologie en politieke betrokkenheid
Dietl was een overtuigd aanhanger van het nationaalsocialisme en werd beschouwd als een van Hitlers favoriete generaals. Hij was het eerste lid van de Wehrmacht dat werd onderscheiden met de Eikenloof bij het Ridderkruis van het IJzeren Kruis. Deze onderscheiding ontving hij op 19 juni 1940.
Historisch onderzoek toont aan dat Dietl reeds in een vroeg stadium betrokken was bij nationaalsocialistische netwerken. Als jonge officier weigerde hij in 1923 op te treden tegen de mislukte staatsgreep van Hitler, de zogenaamde Bierkellerputsch. Zijn lidmaatschap van de NSDAP en zijn rol in het Freikorps van Von Epp tonen zijn langdurige ideologische betrokkenheid.
Misdaden en controverses
Commissarisbevel en strafkampen
Dietl was verantwoordelijk voor de uitvoering van het zogenaamde “Kommissarbefehl”, een bevel van Hitler waarin werd opgedragen Sovjetpolitieke commissarissen onmiddellijk te executeren. Dit bevel werd door verschillende commandanten in het oosten toegepast, waaronder Dietl.
Daarnaast waren onder zijn bevel troepen actief in Noord-Finland en Noorwegen die gebruikmaakten van strafbataljons. Deze eenheden bestonden uit veroordeelde Wehrmacht-soldaten die onder zware omstandigheden dwangarbeid moesten verrichten. In veel gevallen leidde dit tot de dood door uitputting of executie. Een van de beruchte marsroutes liep van Rovaniemi naar Petsamo, waarbij uitgeputte soldaten onderweg werden doodgeschoten.
In juni 1942 sprak Dietl dreigementen uit richting deze strafsoldaten. In een redevoering gaf hij aan dat hij hen persoonlijk zou laten ombrengen als zij niet gehoorzaamden.
Racistische orders
Een van de meest controversiële aspecten van Dietls bevelvoering betrof zijn houding ten opzichte van Scandinavische vrouwen. Hij verspreidde een order waarin hij relaties tussen zijn soldaten en Noorse en Finse vrouwen afkeurde en deze vrouwen bestempelde als “rassenschuim”. Deze opvatting werd zelfs binnen de SS als extreem beschouwd. Heinrich Himmler greep persoonlijk in en liet de order intrekken.
Overlijden en nagedachtenis
Op 23 juni 1944 kwam Dietl om het leven bij een vliegtuigcrash in de omgeving van Rettenegg in Stiermarken (Oostenrijk). Het transportvliegtuig type Ju 52 vervoerde meerdere hoge Duitse officieren, waaronder generaals Thomas-Emil von Wickede, Karl Eglseer en Franz Rossi. Niemand overleefde de crash.
In de naoorlogse jaren werden eerbewijzen aan Dietl heroverwogen. De gemeente Ringelai in Beieren verwijderde in 1997 een herdenkingsplaat ter ere van Dietl. Deze werd vervangen door een eerbetoon aan Albert Leo Schlageter, een veteraan uit de Eerste Wereldoorlog. In Freyung bleef echter een straatnaam naar Dietl bestaan: General-Dietl-Straße.
Militaire onderscheidingen
Dietl ontving gedurende zijn loopbaan talloze Duitse en buitenlandse onderscheidingen, waaronder:
Duitse onderscheidingen
IJzeren Kruis 1914 (2e en 1e klasse)
Beiers Militaire Verdienstkruis met zwaarden
Ridderkruis van het IJzeren Kruis met Eikenloof en Zwaarden
Narvikschild
Herinneringskruis 1914–1918
Lange Dienstonderscheiding Wehrmacht
Olympische Ereteken 1e Klasse
Gouden Vliegerwaarnemersinsigne met diamanten
Buitenlandse onderscheidingen
Orde van Verdienste, Commandeurskruis (Chili)
Orde van de Witte Roos, Grootkruis met zwaarden (Finland)
Orde van het Vrijheidskruis 1e Klasse met eikenloof en zwaarden (Finland)
Conclusie
Eduard Dietl was een invloedrijk militair leider tijdens de Tweede Wereldoorlog, vooral bekend vanwege zijn optreden in Narvik en zijn bevel over het noordelijke front in Finland en Noorwegen. Zijn militaire bekwaamheid als bergtroepencommandant werd erkend binnen de Wehrmacht, maar zijn politieke overtuigingen, betrokkenheid bij oorlogsmisdaden en racistische beleid maken hem tot een omstreden persoon in de militaire geschiedenis. Recente historische evaluaties leiden ertoe dat eerbewijzen aan hem zijn ingetrokken of heroverwogen.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: Bundesarchiv, Bild 146-1984-019-20 / Bauriedl / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 DE, via Wikimedia Commons
Hürter, Johannes (2007). Hitlers Heerführer. Die deutschen Oberbefehlshaber im Krieg gegen die Sowjetunion 1941/42. 2e editie. München: Oldenbourg Wissenschaftsverlag. ISBN 978-3-486-58341-0.
Lunde, Henrik O. (2011). Finland’s War of Choice: The Troubled German-Finnish Alliance in World War II. Philadelphia: Casemate Publishers. ISBN 978-1-935149-48-4.
Scherzer, Veit (2007). Die Ritterkreuzträger 1939–1945: Die Inhaber des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939 von Heer, Luftwaffe, Kriegsmarine, Waffen-SS, Volkssturm sowie mit Deutschland verbündeter Streitkräfte nach den Unterlagen des Bundesarchives. Jena: Scherzers Militaer-Verlag. ISBN 978-3-938845-17-2.
Thomas, Franz; Wegmann, Günter (1993). Die Ritterkreuzträger der Deutschen Wehrmacht 1939–1945, Teil VI: Die Gebirgstruppe Band 1: A–K. Osnabrück: Biblio-Verlag. ISBN 978-3-7648-2430-3.
Thomas, Franz (1997). Die Eichenlaubträger 1939–1945, Band 1: A–K. Osnabrück: Biblio-Verlag. ISBN 978-3-7648-2299-6.
Williamson, Gordon; McGregor, Malcolm (2005). German Commanders of World War II. Volume 1: Army. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 978-1-84176-596-9.
Zabecki, David T. (2015). World War II in Europe: An Encyclopedia. New York: Routledge. ISBN 978-1-135-81242-3.
- Bronnen Mei1940
