De Western Desert Force, afgekort WDF, was een formatie van de British Army in Egypte tijdens de Westelijke Woestijncampagne van de Tweede Wereldoorlog. De formatie ontstond op 17 juni 1940 uit het hoofdkwartier van de 6th Infantry Division en stond onder generaal-majoor Richard O’Connor. Zij vormde de basis voor Britse en Gemenebest-operaties tegen Italië in Noord-Afrika.
Ontstaan en bevelvoering
De Western Desert Force ontstond uit een bestaande Britse bevelsstructuur in Egypte. Op 17 juni 1940 kreeg het hoofdkwartier van de British 6th Infantry Division een nieuwe naam en functie. Daarmee werd geen compleet nieuw leger opgericht, maar een mobiel veldcommando gevormd voor operaties in de woestijn. De taak lag vooral aan de westgrens van Egypte, waar Britse posities tegenover Italiaans-Libië stonden.
Generaal-majoor Richard O’Connor kreeg het bevel over deze formatie. Hij voerde daarmee het gezag over Britse en Gemenebest-eenheden die verspreid lagen over een groot, open operatiegebied. De afstand tussen steunpunten, de beperkte infrastructuur en de afhankelijkheid van wegen maakten planning en bevoorrading bepalend. Daarom moest de Western Desert Force zowel defensieve taken uitvoeren als voorbereid zijn op mobiele gevechten.
De formatie stond onder het bredere Middle East Command, dat verantwoordelijk was voor Britse operaties in een uitgestrekt gebied. Egypte had daarin een directe militaire waarde door het Suezkanaal, de havens en de verbindingen met Britse gebieden in Azië en Afrika. De Western Desert Force was daardoor niet alleen een lokale grensmacht, maar onderdeel van een bredere Britse verdedigingsopzet in het Midden-Oosten.
Samenstelling in 1940
De Western Desert Force bestond in 1940 vooral uit de 7th Armoured Division en de 4th Indian Infantry Division. De 7th Armoured Division leverde de gepantserde slagkracht, terwijl de 4th Indian Infantry Division infanterie, artillerie en steunonderdelen inbracht. Deze combinatie gaf O’Connor een formatie die geschikt was voor verplaatsing door de woestijn, maar tegelijk beperkt bleef in omvang.
Tijdens de Italiaanse invasie van Egypte in september 1940 telde de Western Desert Force ongeveer 36.000 militairen en circa 65 tanks. Deze aantallen tonen de schaal van het Britse veldcommando aan het begin van de campagne. De beschikbare middelen waren niet groot in verhouding tot het operatiegebied. Toch was de organisatie ingericht op snelheid, verbindingen en samenwerking tussen pantser, infanterie en artillerie.
De samenstelling veranderde in december 1940. Vanaf 14 december verving de 6th Australian Division de 4th Indian Infantry Division, die naar Oost-Afrika werd overgebracht. Deze herschikking paste binnen de bredere Britse oorlogsvoering tegen Italië in meerdere gebieden. Voor de Western Desert Force betekende het dat Australische eenheden een directe rol kregen in de voortzetting van de gevechten in Cyrenaica.
De Italiaanse invasie van Egypte
De Italiaanse invasie van Egypte begon in september 1940 vanuit Italiaans-Libië. Italiaanse eenheden trokken over de grens en rukten op langs de kustzone, waar de belangrijkste routes lagen. De opmars bleef uiteindelijk beperkt en leidde tot Italiaanse posities rond Sidi Barrani. Voor de Western Desert Force ontstond hierdoor een situatie waarin de tegenstander vooruitgeschoven, maar kwetsbaar verspreid stond.
De Britse reactie was aanvankelijk defensief en gericht op het behouden van bewegingsvrijheid. O’Connor beschikte niet over een groot leger, maar kon gebruikmaken van verkenning, mobiliteit en kennis van het woestijnterrein. De Italiaanse opstelling bood mogelijkheden voor een aanval op afzonderlijke kampen en verbindingen. Deze omstandigheden vormden de directe aanloop naar Operation Compass, die oorspronkelijk als beperkte aanval was opgezet.
Operation Compass
Operation Compass begon in december 1940 als een Britse aanval tegen Italiaanse posities in West-Egypte. De Western Desert Force viel aan met een combinatie van pantser, infanterie en artillerie. De eerste fase richtte zich op de Italiaanse kampen rond Sidi Barrani. Door snelle verplaatsingen en aanvallen op gescheiden posities raakte de Italiaanse verdediging uit evenwicht.
De operatie ontwikkelde zich vervolgens tot een brede opmars door Cyrenaica. De Western Desert Force passeerde de grens met Libië en zette druk op Italiaanse eenheden die zich langs de kust en de Via Balbia terugtrokken. De 7th Armoured Division en de 6th Australian Infantry Division volgden de terugtrekkende Italiaanse eenheden langs de kustroute. Daardoor werd de Italiaanse ruimte om zich ordelijk terug te trekken kleiner.
De uitkomsten van Operation Compass kregen in Groot-Brittannië veel aandacht door de omvang van de Italiaanse capitulaties. De formulering van Winston Churchill over de Battle of Britain werd in dit verband door Anthony Eden omgedraaid. Eden stelde dat nog nooit zoveel mensen zich aan zo weinigen hadden overgegeven. Deze uitspraak verwees naar het grote aantal Italiaanse krijgsgevangenen tegenover de beperkte omvang van O’Connors strijdmacht.
Operation Compass eindigde in februari 1941 met de overgave van de Italiaanse Tenth Army. De campagne had de Italiaanse positie in Cyrenaica zwaar aangetast en leidde tot een snelle verschuiving van de frontlijn. Voor de Western Desert Force betekende dit een overgang van offensieve beweging naar een nieuwe fase, waarin Britse middelen over meerdere fronten moesten worden verdeeld. Die verandering had directe gevolgen voor de bevelsstructuur.
Van Western Desert Force naar XIII Corps
De Western Desert Force kreeg op 1 januari 1941 de naam XIII Corps. Deze hernoeming vond plaats terwijl Operation Compass nog liep. De nieuwe naam paste beter bij de omvang en rol van het hoofdkwartier, dat inmiddels meerdere divisies in een veldoperatie aanstuurde. Toch bleef de kern van de bevelsvoering nauw verbonden met de organisatie die sinds juni 1940 was opgebouwd.
De naam XIII Corps gaf de formatie een plaats binnen de traditionele Britse korpsstructuur. Een korpshoofdkwartier kon verschillende divisies leiden en de samenwerking tussen wapens coördineren. In de praktijk bleef de operatie afhankelijk van dezelfde factoren die de woestijnoorlog kenmerkten: brandstof, water, herstel van voertuigen, luchtsteun en betrouwbare communicatie. De naamswijziging veranderde de aard van deze militaire problemen niet.
Cyrenaica Command na de Italiaanse nederlaag
Na de overgave van de Italiaanse Tenth Army werd het hoofdkwartier van het korps in februari 1941 ontbonden. De verantwoordelijkheden gingen over naar HQ Cyrenaica Command, vaak afgekort als Cyrcom. Dit was een gebiedscommando dat paste bij een defensieve houding. Na de snelle opmars van Operation Compass verschoof de taak van veldaanval naar beheer van veroverd gebied en bescherming van verbindingen.
Deze keuze hing samen met de bredere geallieerde strategie in het voorjaar van 1941. Middle East Command richtte in april 1941 aandacht en middelen op de strijd in Griekenland, waardoor de Westelijke Woestijn tijdelijk minder versterkingen kreeg. De verdediging van Cyrenaica moest daardoor worden uitgevoerd met beperkte middelen en verspreide eenheden. Dat maakte de Britse positie kwetsbaar toen de asmogendheden nieuwe troepen naar Noord-Afrika stuurden.
Duitse versterking en heroprichting
De komst van Duitse eenheden veranderde de militaire situatie in Noord-Afrika. Tijdens Operatie Sonnenblume arriveerde het Deutsches Afrikakorps onder luitenant-generaal Erwin Rommel in Libië. De Duitse inzet moest de Italiaanse positie herstellen na de nederlaag tijdens Operation Compass. Rommel begon al snel een tegenoffensief, waardoor Britse en Gemenebest-eenheden in Cyrenaica onder druk kwamen te staan.
Tijdens deze opmars werd luitenant-generaal Philip Neame, de bevelvoerend generaal in Cyrenaica, krijgsgevangen genomen. Ook andere commandanten kwamen in de verwarring van de snelle terugtocht in moeilijkheden. De Britse bevelsstructuur moest daardoor opnieuw worden ingericht. Op 14 april 1941 werd het hoofdkwartier van de Western Desert Force opnieuw ingesteld, ditmaal onder generaal-majoor Noel Beresford-Peirse.
De heropgerichte Western Desert Force kreeg de taak om Britse en Gemenebest-eenheden in de Westelijke Woestijn te leiden. Het directe doel was het stoppen van de opmars van de asmogendheden bij de grens tussen Egypte en Libië. Deze fase verschilde van Operation Compass. De formatie moest nu vooral een defensieve lijn herstellen, eenheden verzamelen en voorkomen dat de strijd opnieuw diep in Egypte werd gevoerd.
De grens tussen Egypte en Libië
De grenszone tussen Egypte en Libië werd in 1941 opnieuw het middelpunt van Britse planning. Plaatsen als Sollum, Fort Capuzzo en de kustweg lagen in een gebied waar terrein, wegen en waterpunten de militaire mogelijkheden bepaalden. De Western Desert Force moest met beperkte middelen een brede sector bewaken. Daarom bleven verkenning, mobiele reserves en snelle bevelsdoorgifte van groot belang.
De strijd aan de grens werd ook beïnvloed door de verdediging van Tobroek. Terwijl Duitse en Italiaanse eenheden verder oprukten, hield een geallieerd garnizoen de havenstad bezet. Dit beperkte de bewegingsvrijheid van de asmogendheden en dwong hen rekening te houden met een vijandelijke positie in de rug. Voor de Western Desert Force bleef de situatie daardoor verbonden met zowel grensverdediging als operaties rond Cyrenaica.
Integratie in de Eighth Army
In augustus 1941 werd generaal Archibald Wavell als opperbevelhebber in het Midden-Oosten vervangen door generaal Claude Auchinleck. Deze verandering ging samen met versterking en reorganisatie van Britse en Gemenebest-strijdkrachten. In september 1941 werd de Eighth Army gevormd. Daarmee kreeg de geallieerde oorlogvoering in de Westelijke Woestijn een grotere en duurzamere legerstructuur.
Binnen deze reorganisatie keerde de Western Desert Force in oktober 1941 terug naar de naam XIII Corps. Het korps werd onderdeel van de nieuwe Eighth Army. De vroegere Western Desert Force ging daardoor op in een breder bevelssysteem, waarin meerdere korpsen, divisies en ondersteunende diensten konden worden samengebracht. Deze stap sloot de zelfstandige fase van de formatie af.
Militaire functie binnen de woestijnoorlog
De Western Desert Force had een duidelijke functie als mobiel bevelsorgaan in een open en moeilijk operatiegebied. De formatie moest een front beheren waar afstanden groot waren en waar vaste verdedigingslijnen slechts beperkt bescherming boden. Daardoor stonden snelheid, verkenning en logistiek steeds centraal. De woestijnoorlog vroeg om een bevelsstructuur die snel kon reageren op verschuivingen in de frontlijn.
De ontwikkeling van de Western Desert Force toont hoe Britse militaire organisatie zich aanpaste aan veranderende omstandigheden. In 1940 was de formatie een beperkte strijdmacht aan de Egyptische grens. Begin 1941 leidde zij een opmars door Cyrenaica. Na de Duitse komst werd hetzelfde hoofdkwartier opnieuw gebruikt om een defensieve situatie te herstellen. Die opeenvolging verklaart waarom de naam verschillende fasen van de campagne verbindt.
De formatie was ook verbonden met de overgang van losse woestijnoperaties naar grotere legercampagnes. De oprichting van de Eighth Army maakte een vaste structuur mogelijk voor langdurige strijd in Noord-Afrika. XIII Corps bleef daarin bestaan als onderdeel van een groter veldleger. De Western Desert Force was daarmee een organisatorische schakel tussen de vroege Britse verdediging in Egypte en de latere geallieerde operaties in de Westelijke Woestijn.
Conclusie
De Western Desert Force was een Britse en Gemenebest-formatie die tussen juni 1940 en oktober 1941 meerdere functies vervulde. Zij begon als bevelsstructuur voor de verdediging van Egypte, leidde tijdens Operation Compass de opmars tegen de Italiaanse Tenth Army en werd daarna omgevormd tot XIII Corps. De formatie werd na de Duitse tegenaanval opnieuw ingesteld om de geallieerde verdediging bij de Egyptisch-Libische grens te organiseren.
De geschiedenis van de Western Desert Force valt samen met de vroege fase van de Westelijke Woestijncampagne. Haar ontwikkeling laat zien hoe het Britse commando reageerde op Italiaanse opmars, Italiaanse nederlaag, Duitse versterking en geallieerde reorganisatie. Na de vorming van de Eighth Army verdween de naam Western Desert Force uit de zelfstandige bevelsstructuur, maar XIII Corps bleef een onderdeel van de verdere oorlogvoering in Noord-Afrika.
Bronnen en meer informatie
- Playfair, I. S. O.; Stitt, G. M. S.; Molony, C. J. C.; Toomer, S. E. (2004). The Mediterranean and Middle East, Volume I: The Early Successes Against Italy, to May 1941. Uckfield: Naval & Military Press. ISBN 978-1-84574-065-8.
- Playfair, I. S. O.; Flynn, F. C.; Molony, C. J. C.; Gleave, T. P. (2004). The Mediterranean and Middle East, Volume II: The Germans Come to the Help of Their Ally, 1941. Uckfield: Naval & Military Press. ISBN 978-1-84574-066-5.
- Latimer, Jon (2000). Operation Compass 1940: Wavell’s Whirlwind Offensive. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 978-1-85532-967-6.
- Walker, Ian W. (2003). Iron Hulls, Iron Hearts: Mussolini’s Elite Armoured Divisions in North Africa. Ramsbury: Crowood Press. ISBN 978-1-86126-646-0.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946.
