Alfred Josef Ferdinand Jodl, geboren op 10 mei 1890, was een invloedrijke militaire leider van nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Als Generaloberst en chef van de operationele staf van het Oberkommando der Wehrmacht (OKW), was hij verantwoordelijk voor de planning en uitvoering van strategische militaire operaties. Zijn rol in het nazi-regime, inclusief het ondertekenen van beruchte bevelen zoals de Commissar- en Commando Orders, leidde uiteindelijk tot zijn berechting voor oorlogsmisdaden tijdens de Neurenbergprocessen.
Vroege leven en militaire carrière
Alfred Jodl werd geboren in Würzburg en groeide op in een familie met een militaire en academische achtergrond. Zijn vader was een legerofficier, en zijn oom, Friedrich Jodl, was een bekende filosoof en psycholoog aan de Universiteit van Wenen. Jodl werd oorspronkelijk rooms-katholiek opgevoed, maar nam later afstand van het geloof.
Opleiding en eerste stappen in het leger
Jodl volgde zijn militaire opleiding aan de cadettenschool in München en trad in 1910 toe tot het Duitse leger. Hij begon zijn loopbaan in de artillerie en onderscheidde zich al vroeg door zijn intelligentie en strategisch inzicht. In de jaren die volgden, zou hij snel opklimmen in de militaire hiërarchie, mede dankzij zijn deelname aan de Eerste Wereldoorlog.
Eerste Wereldoorlog
Tijdens de Eerste Wereldoorlog diende Jodl aanvankelijk aan het westelijk front als artillerieofficier. Hij werd geprezen om zijn moed en ontving in 1914 het IJzeren Kruis 2e klasse. Tegen 1918, na een tijdelijke overplaatsing naar het oostelijk front, keerde hij terug naar het westelijk front als stafofficier. Voor zijn bijdragen daar werd hij onderscheiden met het IJzeren Kruis 1e klasse.
Deze ervaringen vormden de basis voor zijn militaire carrière en bepaalden zijn latere benadering van oorlogsvoering. De oorlogstactieken en logistieke vaardigheden die hij tijdens de Eerste Wereldoorlog ontwikkelde, zouden hem later van pas komen in zijn rol binnen de Wehrmacht.
Opkomst binnen de Wehrmacht
Na de nederlaag van Duitsland in 1918 werd het leger drastisch verkleind onder de voorwaarden van het Verdrag van Versailles. Jodl bleef in het leger, dat nu de Reichswehr heette, en zette zijn carrière voort in een periode van politieke instabiliteit en economische crisis.
De Weimarrepubliek en ontmoetingen met prominente generaals
In de jaren 1920 werd Jodl benoemd tot majoor en kreeg hij een positie binnen de operationele staf van de Truppenamt, de geheime opvolger van het Duitse opperbevel. Hier werkte hij nauw samen met invloedrijke militaire leiders zoals Ludwig Beck, met wie hij zijn strategische vaardigheden verder ontwikkelde.
De vroege jaren van zijn carrière binnen de Reichswehr legden de basis voor zijn rol tijdens de Tweede Wereldoorlog. Jodl toonde een scherp strategisch inzicht en loyaliteit aan het Duitse leger, wat hem hielp zijn positie te consolideren tijdens het opkomende naziregime.
De Naziperiode en de Tweede Wereldoorlog
De opkomst van Adolf Hitler en de nazi-partij in de jaren 1930 leidde tot een snelle militarisering van Duitsland. In deze periode kreeg Jodl steeds meer verantwoordelijkheden binnen het leger. Na de Anschluss van Oostenrijk in 1938, werd hij kort benoemd tot commandant van de 44e Divisie, maar zijn echte invloed begon toen Hitler hem selecteerde als chef van de operationele staf van het OKW op 23 augustus 1939.
Belangrijke militaire operaties
Als stafchef van het OKW was Jodl nauw betrokken bij de planning van verschillende militaire campagnes. Hij speelde een sleutelrol in de invasie van Denemarken en Noorwegen in 1940, een actie die deel uitmaakte van Hitlers bredere strategie om controle over Noord-Europa te verkrijgen. Na het succes van de Blitzkrieg tegen Frankrijk in 1940, was Jodl optimistisch over de kansen van Duitsland in de oorlog.
Hij verklaarde in deze periode zelfs dat “de uiteindelijke Duitse overwinning op Engeland slechts een kwestie van tijd was.” Hoewel dit optimisme ongegrond bleek, toont het aan hoe Jodl de situatie inschatte en hoe groot zijn invloed was op de besluitvorming binnen het Duitse opperbevel.
Controversiële betrokkenheid en oorlogsmisdaden
De Commissar- en Commando Orders
Een van de meest beruchte aspecten van Jodl’s loopbaan was zijn betrokkenheid bij het uitvaardigen van de Kommissarbefehl en de Kommandobefehl. Beide bevelen waren grove schendingen van het oorlogsrecht.
De Commissar Order, ondertekend door Jodl op 6 juni 1941, beval dat Sovjet politieke commissarissen onmiddellijk geëxecuteerd moesten worden na gevangenneming. Dit bevel was bedoeld om het moreel van het Rode Leger te breken, maar leidde tot wijdverspreide executies zonder enige vorm van proces. De Commando Order, uitgevaardigd op 28 oktober 1942, stelde dat geallieerde commando’s die achter de Duitse linies werden gevangen genomen, eveneens zonder proces geëxecuteerd moesten worden, zelfs als zij in uniform waren.
Deze bevelen worden algemeen beschouwd als flagrante schendingen van de Conventies van Genève en andere internationale oorlogsregels. Jodl’s ondertekening van deze bevelen zou later een belangrijke rol spelen in zijn veroordeling tijdens de Neurenbergprocessen.
Einde van de oorlog en Duitse overgave
In de laatste maanden van de oorlog werd Jodl geconfronteerd met de realiteit van een naderende Duitse nederlaag. Op 7 mei 1945 ondertekende hij in Reims de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland namens het Duitse leger. Deze overgave markeerde het einde van de gevechten in Europa, een gebeurtenis die op 8 mei werd gevierd als V-E Day (Victory in Europe Day).
Hoewel Jodl met deze handeling de oorlog formeel beëindigde, betekende dit ook het begin van zijn eigen val. De geallieerden zagen hem als een van de belangrijkste militaire leiders van nazi-Duitsland en arresteerden hem kort na de overgave.
Neurenbergprocessen en nalatenschap
Berechting en executie
Na zijn arrestatie werd Jodl aangeklaagd tijdens de Neurenbergprocessen, samen met andere prominente nazi-leiders. De aanklachten tegen hem waren ernstig: hij werd beschuldigd van samenzwering, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. De Commissar- en Commando Orders vormden het hart van de zaak tegen hem, aangezien deze bevelen tot grootschalige executies van krijgsgevangenen hadden geleid.
Jodl verdedigde zichzelf door te stellen dat hij slechts bevelen opvolgde, maar de rechtbank vond hem schuldig aan alle aanklachten. Op 16 oktober 1946 werd hij opgehangen, samen met andere veroordeelde nazi-leiders. Zijn executie markeerde het einde van een militaire carrière die was getekend door zowel strategische successen als morele en juridische schandalen.
Nalatenschap en herdenking
Na zijn dood werd Jodl’s lichaam gecremeerd en zijn as werd in een rivier uitgestrooid, zoals gebruikelijk voor geëxecuteerde oorlogsmisdadigers. Jodl’s rol in de geschiedenis blijft controversieel. In 2018 leidde de verwijdering van een herdenkingskruis bij het familiegraf van Jodl in Beieren tot debat over hoe oorlogsmisdadigers herinnerd moeten worden. Een rechtbank bevestigde echter later het recht van de familie om het graf te behouden.
Conclusie
Alfred Jodl’s leven en militaire carrière illustreren de complexiteit van leiderschap in tijden van oorlog. Zijn rol in de Tweede Wereldoorlog, met name zijn betrokkenheid bij schendingen van het oorlogsrecht, maakt hem tot een controversieel figuur in de militaire geschiedenis. Hoewel hij verantwoordelijk was voor enkele van de grootste militaire operaties van het Duitse leger, blijven zijn daden tijdens de oorlog een les in de noodzaak van ethiek en verantwoordelijkheid binnen de oorlogsvoering.
