Operatie Lentil vond plaats op 4 januari 1945 en was een luchtaanval van de British Pacific Fleet op de olieraffinaderij van Pangkalan Brandan in Noord-Sumatra. Het doel van de operatie was het verstoren van de Japanse brandstoftoevoer in Zuidoost-Azië en de bredere oorlogvoering in de Stille Oceaan. De actie maakte deel uit van Operatie Outflank, een reeks aanvallen die gericht waren op Japanse olieproductie-installaties in Nederlands-Indië.
Militaire en Politieke Situatie
In 1945 bevond het Japanse Keizerrijk zich in een steeds moeilijker militair en economisch isolement. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk voerden intensieve campagnes om de Japanse bevoorradingslijnen te onderbreken. Olie was hierbij een vitaal middel. Na de bezetting van Nederlands-Indië in 1942 had Japan toegang verkregen tot belangrijke olievelden, waaronder die van Sumatra. De Britse marine wilde door middel van luchtaanvallen deze productiecapaciteit verminderen en de Japanse oorlogsinspanningen verzwakken.
Politiek gezien moest de operatie ook aantonen dat de Royal Navy na de Europese oorlog inzetbaar was in de Stille Oceaan, waar de Verenigde Staten het grootste deel van de strijd voerden. De aanwezigheid van de British Pacific Fleet droeg bij aan de samenwerking binnen de geallieerde coalitie.
Locatie
De aanval richtte zich op Pangkalan Brandan, een olieraffinaderij in Noord-Sumatra. Deze installatie was in de koloniale periode door de Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij ontwikkeld en speelde een sleutelrol in de regionale olieproductie. De ligging nabij de Straat van Malakka maakte het complex strategisch belangrijk, omdat olie en brandstof van hieruit naar andere delen van het door Japan bezette Zuidoost-Azië konden worden vervoerd.
Militaire Leiders
De operatie stond onder bevel van schout-bij-nacht Philip Vian, die leiding had over de luchtoperaties van de British Pacific Fleet. Vian had ruime ervaring in de Britse marine, onder andere tijdens acties in de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan. Het directe bevel over de vliegdekschepen en luchtgroepen viel eveneens onder zijn verantwoordelijkheid, waarbij coördinatie van lucht- en zeestrijdkrachten essentieel was voor het verloop van de operatie.
Doelstelling en planning
Het primaire doel was het uitschakelen van de raffinaderij en het veroorzaken van blijvende schade aan de olie-infrastructuur van Sumatra. Door de productiecapaciteit te verminderen hoopte men de brandstoftoevoer naar de Japanse luchtmacht en marine in de regio te verzwakken.
De planning voorzag in een gecombineerde aanval van bommenwerpers en jagers, waarbij bommenwerpers de installaties zouden bestoken terwijl jagers bescherming boden tegen Japanse luchtverdediging. Daarnaast was het de bedoeling om op nabijgelegen vliegvelden Japanse vliegtuigen op de grond uit te schakelen, zodat de luchtmacht van de tegenstander geen tegenaanvallen kon uitvoeren.
Militaire eenheden
De slagorde van de vloot, bekend als Force 65, bestond uit drie vliegdekschepen: HMS Indomitable, HMS Victorious en HMS Indefatigable. Deze werden ondersteund door vier kruisers: HMS Suffolk, HMS Ceylon, HMS Argonaut en HMS Black Prince.
Daarnaast namen acht torpedobootjagers deel, verdeeld over de 25e en 27e flottielje. Tot de 25e behoorden HMS Grenville (flottieljeleiderschip), HMS Ursa, HMS Undaunted en HMS Undine. De 27e flottielje bestond uit HMS Kempenfelt (leider), HMS Whelp en HMS Wager.
De vliegdekschepen vervoerden in totaal 88 vliegtuigen. Dit betrof Grumman TBF Avenger torpedobommenwerpers, ondersteund door jagers zoals de Grumman F6F Hellcat en de Chance Vought F4U Corsair. Ook werden Fairey Firefly verkennings- en aanvalsvliegtuigen ingezet. Het aantal vliegtuigen maakte deze operatie tot de zwaarste aanval van de Royal Navy op Japanse doelen tot dat moment.
Het verloop van de operatie
Op de ochtend van 4 januari 1945 stegen vanaf de vliegdekschepen 27 Avenger-bommenwerpers op, begeleid door 28 Hellcats en Corsairs. Hun doelwit was de olieraffinaderij van Pangkalan Brandan en omliggende vliegvelden.
De aanvalstroepen stuitten op Japanse luchtverdediging, zowel in de vorm van luchtafweerkanonnen als onderscheppende jagers. Tijdens hevige luchtgevechten werden ongeveer twaalf Japanse vliegtuigen neergehaald, terwijl circa twintig toestellen op de grond werden vernietigd. De raffinaderij liep zware schade op door bombardementen van de Avengers.
Ondanks enkele coördinatieproblemen, zoals slecht radiocontact en een gebrek aan discipline bij sommige jachtpiloten die de bescherming van de bommenwerpers tijdelijk verwaarloosden, verliep de aanval succesvol. De Britse verliezen waren beperkt: slechts één Avenger ging verloren, waarvan de bemanning werd gered. Een Firefly maakte een noodlanding op zee na brandstofgebrek. De rest van de vloot keerde op 7 januari terug naar Trincomalee, Ceylon (het huidige Sri Lanka), waar de schepen werden bevoorraad en voorbereid op vervolgoperaties.
Resultaat
De aanval op Pangkalan Brandan had zowel tactische als strategische gevolgen.
Tactisch gezien werd de raffinaderij zwaar beschadigd en raakte de Japanse brandstofvoorziening in de regio tijdelijk ontregeld. De vernietiging van vliegtuigen op de grond verminderde bovendien de lokale verdedigingscapaciteit. Strategisch gezien bereidde de operatie de weg voor latere acties, waaronder Operatie Meridian, die eveneens gericht was op oliefaciliteiten op Sumatra.
Politiek en maatschappelijk onderstreepte de aanval de hernieuwde rol van de Royal Navy in de Stille Oceaan. Voor de Britse bevolking en bondgenoten was dit een bewijs dat Groot-Brittannië naast de Verenigde Staten actief bijdroeg aan de strijd tegen Japan. Voor de lokale bevolking in Sumatra betekende de aanval een verdere verzwakking van de Japanse bezettingsmacht, al bracht de operatie ook risico’s voor burgers in de omgeving.
Militaire en burger slachtoffers
De Britse verliezen bleven beperkt tot enkele vliegtuigen. Eén Avenger ging verloren tijdens de aanval, en een Firefly moest een noodlanding maken. De bemanningen konden worden gered. Door deze beperkte verliezen had de British Pacific Fleet voldoende reserves om vervolgoperaties uit te voeren, zonder dat de effectiviteit van de luchtgroepen in gevaar kwam.
Aan Japanse zijde vielen zwaardere verliezen. Naast circa twaalf neergehaalde toestellen in de lucht, werden ongeveer twintig vliegtuigen op de grond vernietigd. Er is geen volledig overzicht van Japanse personele verliezen, maar aangenomen wordt dat piloten, grondpersoneel en luchtafweerbemanningen slachtoffers leden.
Wat betreft burgerslachtoffers is bekend dat luchtaanvallen op olieraffinaderijen en omliggende gebieden vaak risico’s met zich meebrachten, maar er zijn geen exacte cijfers bewaard gebleven die betrekking hebben op deze specifieke operatie.
Materiële verliezen
Het belangrijkste materiële verlies voor Japan was de schade aan de raffinaderij van Pangkalan Brandan. Het herstel vergde aanzienlijke tijd en middelen, die in de laatste oorlogsmaanden steeds schaarser werden. De vernietigde vliegtuigen betekenden een directe vermindering van de Japanse luchtmachtcapaciteit in Sumatra, terwijl reserves moeilijk aan te vullen waren vanwege het tekort aan brandstof, onderdelen en getrainde piloten.
Voor de Britten waren de verliezen beperkt en konden de gebruikte munitie en brandstof in Trincomalee worden aangevuld. De schepen van de vloot bleven operationeel en hadden geen zware schade opgelopen, waardoor de slagkracht van Force 65 grotendeels behouden bleef.
Conclusie
Operatie Lentil bereikte zijn hoofddoel: het beschadigen van de olieraffinaderij bij Pangkalan Brandan en het onderbreken van de Japanse brandstoftoevoer. Hoewel de aanval niet zonder coördinatieproblemen verliep, bleef het verlies aan Britse zijde minimaal, terwijl de Japanse luchtverdediging aanzienlijke schade opliep.
De operatie maakte deel uit van een bredere strategie om de Japanse oorlogseconomie te verzwakken. Samen met latere aanvallen op Sumatra, zoals Operatie Meridian, droeg Operatie Lentil bij aan de aantasting van de Japanse bevoorradingscapaciteit in de laatste fase van de oorlog. Voor de Royal Navy betekende de operatie tevens een bevestiging van haar rol binnen de geallieerde samenwerking in de Stille Oceaan.
Bronnen en meer informatie
- Gray, Edwyn (1990). Operation Pacific: The Royal Navy’s War against Japan 1941–1945. London: Pen and Sword. ISBN 978-0-85052-264-8.
- Guinn, Gilbert S.; Bennet, G. H. (2007). British Naval Aviation in World War II: The US Navy and Anglo-American Relations. London, New York: Tauris Academic Studies. ISBN 978-0-85771-112-0.
- Rohwer, Jurgen (2005). Chronology of the War at Sea 1939–1945. Naval Institute Press. ISBN 1-59114-119-2.
- Hobbs, David (2012). The British Pacific Fleet: The Royal Navy’s Most Powerful Strike Force. Seaforth Publishing. ISBN 978-1-78346-922-2.
- Winton, John (1970). The Forgotten Fleet: The British Navy in the Pacific 1944–1945. Coward McCann. ISBN 978-1-932034-28-9.
- Smith, Peter C. (2001). Task Force 57. Manchester: Crecy Publishing. ISBN 0-947554-85-8.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946
