Utah Beach was een van de vijf secties van de geallieerde invasie van het door de Duitsers bezette Frankrijk tijdens de landingen in Normandië op 6 juni 1944, ook wel bekend als D-Day. Utah Beach was de meest westelijke van de vijf stranden en lag op het schiereiland Cotentin, ten westen van de mondingen van de rivieren Douve en Vire. De invasie bij Utah Beach werd uitgevoerd door het Amerikaanse leger, met ondersteuning van zeetransport, mijnenvegen en bombardement door de Amerikaanse marine en kustwacht, evenals enkele eenheden van de Britse, Nederlandse en andere geallieerde marines.
Militaire en Politieke Situatie
In 1943 besloten de westelijke geallieerden dat een terugkeer naar het Europese vasteland nodig was om een tweede front tegen Duitsland te openen. Die keuze had ook politieke betekenis, omdat de Verenigde Staten en Groot-Brittannië wilden aantonen dat de bevrijding van bezet Europa daadwerkelijk zou beginnen. Nadat generaal Dwight D. Eisenhower het opperbevel had gekregen en generaal Bernard Montgomery het grondplan had herzien, werd eind december 1943 besloten het invasiefront te verbreden. Utah Beach werd aan het plan toegevoegd, waardoor meer ruimte ontstond om troepen en voorraden aan land te brengen, maar de invasiedatum ook naar juni 1944 verschoof.
Aan Duitse zijde stond de verdediging in Frankrijk onder veldmaarschalk Gerd von Rundstedt. Veldmaarschalk Erwin Rommel kreeg vanaf oktober 1943 een grote rol bij de versterking van de Atlantikwall. Het Duitse uitgangspunt was dat een landing al aan de waterlijn moest worden gestopt. Tegelijk bleef het Duitse bevel verdeeld over de inzet van reserves. Dat verzwakte de samenhang tussen de vaste kustverdediging en de mobiele tegenaanval die daarna nodig had moeten volgen.
Locatie
Utah Beach lag op de oostelijke kust van het schiereiland Cotentin in het departement Manche. Het strand bevond zich ten westen van de mondingen van de Douve en de Vire en liep langs een laag kustgebied met duinen, zandbanken en brede strandvlakten. Achter het strand lagen overstroomde weilanden en moerassige gronden. Daardoor was de ruimte voor een aanval vanaf zee gunstig, maar de doorgang naar het binnenland smal en kwetsbaar.
De toegang tot het achterland verliep via enkele verhoogde damwegen door het onder water gezette terrein. Dorpen als La Madeleine, Pouppeville en Sainte-Marie-du-Mont lagen daarom op routes die voor beide partijen van direct militair belang waren. Verder landinwaarts lag Sainte-Mère-Église, een belangrijk knooppunt in het wegennet van de Cotentin. De Duitse verdediging maakte het gebied extra moeilijk door sluizen te openen en rivieren af te dammen, zodat grote delen van het achterland blank kwamen te staan.
Militaire Leiders
Aan geallieerde zijde was Eisenhower verantwoordelijk voor de invasie als geheel. In de Amerikaanse sector voerde generaal Omar Bradley het Eerste Leger aan, terwijl het VII Corps van generaal-majoor J. Lawton Collins verantwoordelijk was voor Utah Beach en de verdere opmars op de Cotentin. De aanval op het strand zelf werd uitgevoerd door de 4th Infantry Division onder generaal-majoor Raymond O. Barton. De luchtlandingen werden geleid door generaal-majoor Matthew Ridgway van de 82nd Airborne Division en generaal-majoor Maxwell D. Taylor van de 101st Airborne Division. De zeemacht voor Utah Beach stond onder bevel van schout-bij-nacht Don P. Moon.
Bij de uitvoering op D-Day had brigadegeneraal Theodore Roosevelt jr., assistent-divisiecommandant van de 4th Infantry Division, directe invloed op het verloop van de landing. Nadat de eerste aanvalsgolven zuidelijker dan gepland waren geland, liet hij volgende golven op dezelfde plaats aanlanden. Aan Duitse zijde waren von Rundstedt en Rommel de hoogste bevelhebbers in het westen. De kustsector van Utah Beach viel onder generaal-luitenant Karl-Wilhelm von Schlieben van de 709. Infanterie-Division, met meer landinwaarts onderdelen van de 91. Infanterie-Division en het 6. Fallschirmjäger-Regiment als reserve.
Doelstelling en planning
De geallieerde doelstelling bij Utah Beach was het vestigen van een veilig bruggenhoofd op de Cotentin, het openen van de stranduitgangen en het vrijmaken van de route naar Cherbourg. Die haven was nodig om de geallieerde aanvoer van manschappen, voertuigen, brandstof en munitie op het vasteland te vergroten. Utah Beach was daarom niet alleen een landingsplaats, maar ook een beginpunt van de operatie om het schiereiland af te sluiten en de havenstad in te nemen.
De planning koppelde de landing op het strand aan luchtlandingen in de nacht. De 101st Airborne Division moest de damwegen achter Utah Beach veiligstellen. De 82nd Airborne Division moest dieper in het gebied bruggen, kruispunten en verbindingswegen beheersen, vooral rond Sainte-Mère-Église en de waterlopen van de Douve en de Merderet. Op die manier zouden Duitse tegenaanvallen worden vertraagd en konden de troepen op het strand sneller landinwaarts trekken.
De verbreding van het invasiefront maakte de voorbereiding zwaarder. Er waren extra landingsschepen, transportvliegtuigen en bemanningen nodig. Eind mei gingen de troepen in afzondering, daarna volgde de inscheping. Slecht weer zorgde vervolgens voor een uitstel van vierentwintig uur. Een deel van een konvooi moest zelfs worden teruggeroepen nadat het bericht over de vertraging te laat was ontvangen.
Militaire eenheden
De Amerikaanse aanvalsmacht op Utah Beach bestond in hoofdzaak uit het VII Corps. De 4th Infantry Division vormde de eerste landingsformatie, met het 8th Infantry Regiment in de voorste aanvalsgolven. De 70th Tank Battalion leverde de amfibische en ondersteunende tanks. Genie-eenheden, marinedemolitieteams en de 1st Engineer Special Brigade moesten strandobstakels, mijnen en doorgangen vrijmaken. Verder namen de 82nd en 101st Airborne Division deel aan de operatie in het achterland. Voorafgaand aan de hoofdaanval landden ook elementen van de 4th Cavalry Group op de eilandjes voor de kust.
De zeemacht voor Utah Beach, Force U, omvatte 865 schepen, waaronder transportschepen, landingsvaartuigen, escortevaartuigen, mijnenvegers en vuursteunschepen. Bij de vuursteun waren onder meer USS Nevada en meerdere kruisers en torpedobootjagers betrokken. Tijdens de nadering ging de torpedobootjager USS Corry verloren. De geallieerde luchtsteun kwam van Amerikaanse en Britse luchtstrijdkrachten die kustdoelen, verkeersknooppunten en artilleriestellingen aanvielen.
De Duitse verdediging op en direct achter Utah Beach berustte vooral op twee bataljons van het 919. Grenadier-Regiment, onderdeel van de 709. Infanterie-Division. De kust werd bezet door ongeveer negen steunpunten over een strook van ruim negen kilometer. De kwaliteit van de verdediging was ongelijk. Veel manschappen hadden beperkte opleiding, weinig transportmiddelen en gebruikten buitgemaakt materieel uit andere landen. Daarbij kwamen ook Ost-eenheden voor, die door het Duitse bevel niet als volledig betrouwbaar werden gezien.
Het verloop van de landing bij Utah Beach
Luchtlandingen in de nacht
De operatie begon in de nacht van 5 op 6 juni 1944 met de luchtlandingen achter Utah Beach. Kort na 01.30 uur kwamen de eerste parachutisten van de 101st Airborne Division neer. Later volgden onderdelen van de 82nd Airborne Division en gliderlandingen met extra manschappen en materieel. Door duisternis, luchtafweer, navigatiefouten en het onder water gezette terrein kwamen veel eenheden verspreid neer. Dat bemoeilijkte de uitvoering van het oorspronkelijke plan, maar het bracht ook Duitse commandoposten in verwarring.
Een deel van de doelen werd in de eerste uren wel bereikt. Parachutisten wisten uitgangen van het strand, kruispunten en dorpen te bezetten of te verstoren. Sainte-Mère-Église kwam nog op D-Day in Amerikaanse handen. Op andere plaatsen bleven bruggen en waterlopen langer in Duitse handen dan voorzien. Toch ontstond in het achterland geen samenhangende Duitse reactie, omdat kleine groepen parachutisten op eigen initiatief bleven vechten en Duitse verbindingen verstoorden.
De eerste golven op het strand
De amfibische landing bij Utah Beach begon om 06.30 uur. De eerste aanvalsgolf bestond uit twintig landingsvaartuigen van het type Landing Craft, Vehicle, Personnel, die vier compagnieën van het 8th Infantry Regiment aan land brachten. Hun opdracht was het veiligstellen van de strandzone en het uitschakelen van de eerste Duitse steunpunten langs de kust.
Sterke stroming, rook en navigatieproblemen zorgden ervoor dat deze eerste golf ongeveer 1,8 kilometer zuidelijker landde dan gepland. Brigadegeneraal Theodore Roosevelt Jr., assistent-divisiecommandant van de 4th Infantry Division en aanwezig in de eerste aanvalsgolf, beoordeelde de situatie direct na de landing. Hij stelde vast dat de Duitse verdediging op deze locatie minder geconcentreerd was dan op de oorspronkelijke landingszone. Op basis daarvan besloot hij dat alle volgende aanvalsgolven op deze positie moesten landen. Dit besluit zorgde voor continuïteit in de operatie en beperkte verwarring tijdens de verdere landing.
De tweede aanvalsgolf bestond uit een combinatie van infanterie, genie-eenheden en marinedemolitieteams. Zij begonnen onmiddellijk met het vrijmaken van strandobstakels, het ruimen van mijnen en het openen van doorgangen voor voertuigen en versterkingen. Ondersteund door vuur van marineschepen op zee werden resterende Duitse posities onder druk gezet.
De derde en vierde aanvalsgolven brachten extra tanks, bulldozers en logistieke ondersteuning aan land. Deze middelen waren noodzakelijk om de doorgang naar het binnenland veilig te stellen en de opmars te ondersteunen. Binnen enkele uren was de strandzone grotendeels in geallieerde handen en konden troepen zich voorbereiden op de verdere opmars via de damwegen naar het binnenland.
De opmars via de damwegen
Nadat de strandrand was veiliggesteld, begon de opmars naar het binnenland. Die liep via drie damwegen door het overstroomde gebied. Langs Causeway 1 trok het 2nd Battalion van het 8th Infantry Regiment met tanks op naar Pouppeville, waar verbinding werd gelegd met parachutisten. Causeway 2 liep richting Sainte-Marie-du-Mont. Op dat traject zorgden een vernielde brug, beschadigde voertuigen en filevorming voor vertraging. Genie-eenheden herstelden de doorgang, waarna de opmars kon worden hervat.
Ook langs Causeway 3 en in de omgeving van Audouville-la-Hubert was nog Duitse tegenstand aanwezig. Ondertussen rukte het 22nd Infantry Regiment noordwaarts op tegen resterende kuststellingen en verdedigingspunten landinwaarts. Waar bunkers standhielden, werd vuursteun van de vloot ingeroepen. In het achterland vochten parachutisten van de 101st Airborne Division onder meer bij Brécourt Manor tegen Duitse artillerie die de uitgangen van Utah Beach bedreigde. Tegen het einde van D-Day was slechts een deel van het geplande terrein bezet, maar het bruggenhoofd was stevig genoeg om de operatie voort te zetten.
Resultaat
Tactisch leverde de landing bij Utah Beach een bruikbaar strandhoofd op. De geallieerden kregen het strand, de belangrijkste uitgangen en een deel van de damwegen in handen. Ook werd verbinding gelegd met de luchtlandingstroepen in het achterland. Niet alle dagdoelen werden gehaald, maar de landing liep niet vast en het bruggenhoofd kon worden uitgebreid.
Strategisch was Utah Beach van groot gewicht voor de verdere strijd in Normandië. Door de landing op de westflank van het invasiegebied konden de geallieerden de Cotentin afsnijden en vervolgens oprukken naar Cherbourg. Cherbourg viel op 26 juni 1944, waarna de haven pas na herstelwerkzaamheden volledig bruikbaar werd. Politiek maakte de landing duidelijk dat het geallieerde tweede front in West-Europa werkelijk was geopend. Voor de bevolking van de Cotentin betekende dit tegelijk de overgang van bezetting naar frontgebied, met schade aan dorpen, wegen, boerderijen en waterwerken.
Miltaire en burger slachtoffers
De verliezen op Utah Beach lagen lager dan op andere Amerikaanse landingsvakken. Voor de grondtroepen op het strand wordt doorgaans uitgegaan van 197 slachtoffers op 6 juni 1944. De luchtlandingseenheden van de 82nd en 101st Airborne Division leden zwaardere verliezen; samen kwamen hun verliezen op D-Day uit op ongeveer 2.500 man. Daarbovenop kwamen verliezen bij genie-eenheden, de 70th Tank Battalion en bemanningen van gezonken of beschadigde schepen en landingsvaartuigen. Duitse verliezen voor de sector van Utah Beach zijn niet precies vast te stellen.
De mogelijkheid om verliezen aan te vullen verschilde sterk per partij. De geallieerden konden dit betrekkelijk snel opvangen door de voortdurende aanvoer vanaf zee en de aanwezigheid van grote reserves in Engeland. Aan Duitse zijde was die ruimte kleiner. De kustdivisies waren grotendeels statisch, hun transport was beperkt en de kwaliteit van vervangingen liep uiteen. Ook onder burgers vielen slachtoffers, al is voor alleen de directe Utah-sector geen eenduidig totaal vast te stellen. Luchtbombardementen, marinebeschietingen, artillerievuur en gevechten in dorpen als Sainte-Marie-du-Mont, Pouppeville en Sainte-Mère-Église veroorzaakten doden, gewonden en grote schade.
Materiele verliezen
De geallieerden verloren bij Utah Beach materieel, maar in beperktere mate dan op Omaha Beach. Landingsvaartuigen werden beschadigd door mijnen, obstakels en vijandelijk vuur, en de torpedobootjager USS Corry ging verloren tijdens de nadering. Ook voertuigen en tanks raakten op het strand of op de damwegen uitgeschakeld. De gevolgen bleven beheersbaar, omdat de strandsector snel werd geopend voor nieuwe aanvoer. Beschadigd materieel kon worden geborgen, wegen en bruggen werden hersteld en de stroom van munitie en brandstof kwam al op 6 juni op gang. Een grote aanpassing van de landingsmethode was daardoor niet nodig.
Voor de Duitse verdediging waren de materiële gevolgen zwaarder. Steunpunten, bunkers, mijnenvelden, telefoonlijnen en kustgeschut verloren hun functie zodra de geallieerden de stranduitgangen beheersten. Vernielde verbindingen maakten het moeilijker om bevelen door te geven en tegenaanvallen te coördineren. Voor de Duitsers betekende dit dat de kustverdediging niet meer kon worden hersteld tot een samenhangend systeem en dat latere gevechten vooral landinwaarts moesten worden uitgevochten.
Conclusie
De doelstelling en planning van de landing bij Utah Beach werden op hoofdlijnen gehaald. Op D-Day zelf werden niet alle vooraf vastgestelde terreindoelen bereikt, maar de geallieerden vestigden wel een bruikbaar bruggenhoofd, openden de damwegen en verbonden het strand met de luchtlandingstroepen. Dat maakte de verdere opmars over de Cotentin mogelijk en leidde binnen enkele weken tot de inname van Cherbourg. Voor Duitsland betekende Utah Beach het verlies van een kustsector, een verzwakte verdediging op de Cotentin en minder ruimte om de invasie aan de westflank terug te slaan.
Bronnen en meer informatie
- Balkoski, Joseph (2006). Utah Beach: The Amphibious Landing and Airborne Operations on D-Day, June 6, 1944. Mechanicsburg: Stackpole Books. ISBN 978-0-8117-4400-3.
- Harrison, Gordon A. (1993). Cross-Channel Attack. Washington, D.C.: Center of Military History, United States Army. ISBN 978-0-16-001881-7.
- Ambrose, Stephen E. (1994). D-Day: June 6, 1944. The Climactic Battle of World War II. New York: Simon & Schuster. ISBN 978-0-671-67334-5.
- Ryan, Cornelius (1999). The Longest Day: June 6, 1944. Ware: Wordsworth Editions. ISBN 978-1-84022-212-8.
- Beevor, Antony (2010). D-Day: The Battle for Normandy. New York: Penguin Books. ISBN 978-0-14-311818-3.
- Caddick-Adams, Peter (2019). Sand and Steel: A New History of D-Day. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-060189-8.
- McManus, John C. (2004). The Americans at D-Day: The American Experience at the Normandy Invasion. New York: Forge Books. ISBN 978-0-7653-0744-6.
- Zaloga, Steven J. (2012). D-Day 1944 (2): Utah Beach & the US Airborne Landings. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 978-1-78200-147-8.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946.
