Hermann Bernhard Markus Wicklein (Essen, 14 december 1911 – Oberhausen, 9 november 1986) was een Duitse SS-Obersturmführer die tijdens de Tweede Wereldoorlog diende als adjudant van de commandant in meerdere concentratiekampen, waaronder Herzogenbusch, Ravensbrück en Flossenbürg. Hij was betrokken bij het zogeheten Bunkerdrama in het Kamp Vught, waarbij tien vrouwelijke gevangenen omkwamen. Wicklein bekleedde diverse functies binnen het SS-apparaat, variërend van administratieve taken tot leidinggevende posities in buitenkampen. Na de oorlog wist hij te ontsnappen uit Britse krijgsgevangenschap en leidde hij een leven buiten de openbaarheid.
Vroege leven en opleiding
Hermann Wicklein werd geboren op 14 december 1911 in Essen, Duitsland. Hij volgde eerst de lagere school en daarna de stedelijke handelsschool. Zijn commerciële opleiding begon in april 1927. Na het afronden van deze opleiding werkte hij tot september 1930 als commercieel medewerker. In 1932 vond hij tijdelijk werk als klerk bij het Amtsgericht in Bad Salzungen. Deze periode werd afgewisseld met losse baantjes en tijden van werkloosheid.
Interbellum
In december 1932 trad Wicklein toe tot de Sturmabteilung (SA). Kort daarna, op 1 maart 1933, werd hij lid van de Schutzstaffel (SS) met lidmaatschapsnummer 114.870. Op 1 mei 1935 werd hij ingeschreven als lid van de NSDAP onder nummer 3.670.324. In het voorjaar van 1934 volgde hij een opleiding aan de SS-sportschool in Fürth. Vanaf mei 1934 maakte hij deel uit van de bewakingseenheid van het concentratiekamp Dachau. Begin februari 1935 werd hij overgeplaatst naar de staf van de kampcommandant. In april van dat jaar, op aanbeveling van Günther Tamaschke, ging hij werken bij de Inspectie der Concentratiekampen. Eind 1937 werd Wicklein overgeplaatst naar het concentratiekamp Lichtenburg, waar hij als Spieß (compagnieschrijver) functioneerde.
In mei 1939 volgde een overplaatsing naar het nieuw opgerichte concentratiekamp Ravensbrück. Daar werd hij op 1 augustus 1941 aangesteld als adjudant van kampcommandant Max Koegel. Tussen augustus en oktober 1942 volgde hij een leiderschapscursus aan de SS-Unterführerschule in Radolfzell. In november van dat jaar werd hij overgeplaatst naar de 7e SS-Freiwilligen-Gebirgs-Division “Prinz Eugen”. Vanwege een motorongeluk nam hij niet deel aan gevechtsoperaties.
Deelname aan de Tweede Wereldoorlog
In april 1943 werd Wicklein adjudant van de kampcommandant van concentratiekamp Flossenbürg, opnieuw onder bevel van Max Koegel. In oktober 1943 werd hij overgeplaatst naar het concentratiekamp Herzogenbusch (Kamp Vught), waar hij adjudant werd van kampcommandant Adam Grünewald.
Op 15 januari 1944 vond het zogenoemde Bunkerdrama plaats. In opdracht van de kampstaf werden 74 vrouwelijke gevangenen opgesloten in een cel van 9,5 m², terwijl in de aangrenzende cel nog eens 17 vrouwen werden opgesloten. De volgende ochtend bleken tien vrouwen te zijn overleden door verstikking. Dit incident leidde tot publieke verontwaardiging in Nederland. Grünewald en Wicklein werden door de SS en politie voor het gerecht in Den Haag gebracht. Op 6 maart 1944 werd Grünewald veroordeeld tot 3,5 jaar gevangenisstraf wegens mishandeling, terwijl Wicklein zes maanden cel kreeg wegens medeplichtigheid aan dood door nalatigheid. Kort daarna verleende Heinrich Himmler beiden gratie.
Na deze gebeurtenissen werd Wicklein overgeplaatst naar Barkhausen, een buitenkamp van Neuengamme. Vanaf oktober 1944, na een reorganisatie waarbij enkele buitenkampen werden samengevoegd, werd hij hoofd van het Stützpunkt Porta. In deze functie had hij leiding over de buitenkampen Barkhausen, Hausberge en Lerbeck/Neesen, tot april 1945.
Na de oorlog
Na de Duitse capitulatie in mei 1945 werd Wicklein door Britse troepen krijgsgevangen gemaakt. In september 1945 wist hij te ontsnappen uit gevangenschap. Daarna vestigde hij zich in Oberhausen in West-Duitsland. In 1969 werd hij verhoord in het kader van een gerechtelijk onderzoek naar oorlogsmisdaden, maar dit werd beëindigd wegens verjaring van de aanklachten. Over zijn verdere leven na deze periode is weinig gedocumenteerd.
Militaire rangen
Hermann Bernhard Markus Wicklein bereikte binnen de Schutzstaffel (SS) de rang van SS-Obersturmführer, een officiersrang die overeenkomt met een eerste luitenant in het Duitse leger. Zijn loopbaan binnen de SS begon in 1933, waarna hij zowel bij bewakingseenheden als in administratieve en leidinggevende functies in concentratiekampen werd ingezet.
Onderscheidingen
Er zijn geen betrouwbare bronnen die melding maken van militaire onderscheidingen of decoraties die Wicklein tijdens zijn diensttijd heeft ontvangen.
Conclusie
Hermann Bernhard Markus Wicklein was tijdens de Tweede Wereldoorlog actief als SS-Obersturmführer en bekleedde functies als adjudant in meerdere concentratiekampen, waaronder Dachau, Lichtenburg, Ravensbrück, Flossenbürg en Herzogenbusch. Zijn betrokkenheid bij het Bunkerdrama in Kamp Vught leidde tot een veroordeling, maar hij werd kort daarna door Heinrich Himmler gratie verleend. Na een laatste plaatsing als kamp- en stützpunktleider in buitenkampen van Neuengamme, kwam zijn militaire loopbaan ten einde met de Duitse capitulatie. Wicklein wist te ontsnappen uit Britse krijgsgevangenschap en leidde in de decennia daarna een teruggetrokken leven in Oberhausen. Zijn naam blijft verbonden aan de gebeurtenissen in Vught, die tot op heden onderwerp zijn van historisch onderzoek.
Bronnen en meer informatie
- Ernst Klee (2007). Das Personenlexikon zum Dritten Reich: Wer war was vor und nach 1945. Frankfurt am Main: Fischer-Taschenbuch-Verlag. ISBN 978-3-596-16048-8.
- Jan Erik Schulte (2005). Konzentrationslager im Rheinland und in Westfalen 1933–1945. Zentrale Steuerung und regionale Initiative. Paderborn: Verlag Ferdinand Schöningh. ISBN 3-506-71743-X.
- Johannes Tuchel (1991). Konzentrationslager: Organisationsgeschichte und Funktion der Inspektion der Konzentrationslager 1934–1938. Boppard am Rhein: H. Boldt. ISBN 3-7646-1902-3.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946










