
Artur Axmann (18 februari 1913 – 24 oktober 1996) was een Duitse nationaalsocialistische functionaris en van 1940 tot 1945 leider van de Hitlerjugend. Tijdens zijn leiding organiseerde hij de militarisering van de jeugdbeweging, waaronder de oprichting van de 12. SS-Panzer-Division “Hitlerjugend”. Axmann was aanwezig in de laatste dagen van Adolf Hitler in de Führerbunker. Na de Tweede Wereldoorlog werd hij gearresteerd, veroordeeld in het kader van denazificatie en later actief als zakenman. Hij was de laatste nog levende voormalige leider van een hoofdorganisatie binnen de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP).
Vroege leven en opleiding
Axmann werd geboren in Hagen, Westfalen, als zoon van een verzekeringsmedewerker. In 1916 verhuisde het gezin naar Berlin-Wedding, waar zijn vader overleed. Zijn moeder voorzag als fabrieksarbeidster in het levensonderhoud van het gezin. Axmann toonde al op jonge leeftijd goede schoolprestaties, waardoor hij een beurs ontving voor vervolgonderwijs aan de 6. Oberrealschule (later Lessing-Gymnasium).
In november 1928 sloot hij zich aan bij de Hitlerjugend, nadat hij een rede van Joseph Goebbels had bijgewoond. Kort daarna werd hij groepsleider in het district Wedding en actief in de nationaalsocialistische scholierenbond. Na het behalen van zijn eindexamen in 1931 begon hij een studie economie, staats- en rechtswetenschappen aan de Universiteit van Berlijn. Door het verlies van het inkomen van zijn moeder moest hij deze studie staken.
Interbellum: Opkomst binnen de Hitlerjugend
In september 1931 trad Axmann toe tot de NSDAP. Reeds in 1932 werd hij door de Reichsjugendführung belast met de organisatie van bedrijfs- en beroepsschoolafdelingen binnen de Hitlerjugend. Na de machtsovername in 1933 klom hij snel op tot regionaal leider en hoofd van het Sociaal Bureau van de Reichsjugendführung.
Vanaf november 1934 leidde hij de Hitlerjugend in Berlijn. Hij gaf richting aan vakgerichte opleidingen en bevorderde landbouwprojecten binnen de organisatie. In 1936 werd hij organisator van de jaarlijkse Reichsberufswettkampf. Op 30 januari 1939 ontving hij het Gouden Partijinsigne van de NSDAP. Op 1 mei 1940 werd hij plaatsvervanger van Baldur von Schirach, en op 8 augustus 1940 nam hij diens positie als Reichsjugendführer over.
Deelname aan de Tweede Wereldoorlog
Bij het uitbreken van de oorlog diende Axmann als soldaat in de 23e Infanteriedivisie aan het westfront. In 1941 werd hij op het oostfront zwaargewond en verloor hij zijn rechterarm. In oktober 1941 werd hij lid van de Reichstag voor het kiesdistrict Oost-Pruisen.
Axmann stelde begin 1943 aan Heinrich Himmler voor om een gevechtseenheid te vormen uit leden van de Hitlerjugend, wat leidde tot de oprichting van de 12. SS-Panzer-Division “Hitlerjugend”. Deze divisie, bestaande uit voornamelijk 17-jarigen, werd in 1944 ingezet in Normandië.
In april 1945 leidde Axmann Volkssturmeenheden, bestaande uit jongeren en adolescenten, tijdens de gevechten bij de Seelower Höhen en in Berlijn. Op 28 april 1945 ontving hij de Deutsche Orden met lauwerkrans en zwaarden. Tijdens de laatste dagen van de oorlog verbleef hij in de Führerbunker. Op 1 mei 1945 verliet hij Berlijn in een groep met onder andere Martin Bormann. Volgens zijn latere verklaringen zag hij kort daarna de lichamen van Bormann en Ludwig Stumpfegger nabij het Lehrter Bahnhof.
Na de oorlog
Na de Duitse capitulatie wist Axmann aanvankelijk gevangenneming door het Rode Leger te ontlopen. Hij leefde onder de schuilnaam Erich Siewert in Mecklenburg. In december 1945 werd hij gearresteerd in Lübeck door Amerikaanse troepen, nadat een door hem georganiseerde nationaalsocialistische ondergrondse beweging was ontdekt.
Tijdens de processen in Neurenberg getuigde hij over de omstandigheden rond de dood van Martin Bormann in mei 1945. Zijn verklaringen werden destijds in twijfel getrokken, maar werden in 1972 bevestigd toen de resten van Bormann werden gevonden.
In mei 1949 werd Axmann door een denazificatierechtbank veroordeeld als hoofdverantwoordelijke tot drie jaar en drie maanden gevangenisstraf. Er werd geen veroordeling uitgesproken voor oorlogsmisdaden.
In 1958 veroordeelde een rechtbank in West-Berlijn hem tot een geldboete van 35.000 Duitse mark wegens het indoctrineren van de jeugd tijdens het nationaalsocialistische regime. Deze boete werd voldaan door de verkoop van onroerend goed.
In de jaren daarna werkte Axmann als handelsvertegenwoordiger, onder meer in koffie en later in bouwmachines. Vanaf 1971 woonde hij op Gran Canaria, waar hij betrokken was bij de ontwikkeling van een recreatiecentrum. In 1976 keerde hij terug naar Berlijn. Hij trok zich in 1985 terug uit het beroepsleven en publiceerde in 1995 zijn memoires Das kann doch nicht das Ende sein.
Axmann overleed op 24 oktober 1996 in Berlijn, 83 jaar oud. Over de omstandigheden van zijn overlijden en zijn nabestaanden zijn geen gegevens vrijgegeven.
Militaire rangen
- Leutnant der Reserve (Wehrmacht) – 23e Infanteriedivisie
- Reichsjugendführer (NSDAP) – 8 augustus 1940 – mei 1945
Onderscheidingen
- Gouden Partijinsigne van de NSDAP (30 januari 1939)
- Deutsche Orden met lauwerkrans en zwaarden (28 april 1945)
- IJzeren Kruis 2e Klasse (datum onbekend)
- Verwundetenabzeichen in Zilver (1941)
Conclusie
Artur Axmann speelde een centrale rol in de nationaalsocialistische jeugdorganisatie tussen 1940 en 1945. Onder zijn leiding werden jeugdleden actief voorbereid op militaire inzet, wat resulteerde in de oprichting van een gevechtsdivisie bestaande uit minderjarige vrijwilligers. Axmann bevond zich in het centrum van de gebeurtenissen in de laatste dagen van het Derde Rijk en wist na de oorlog aanvankelijk aan arrestatie te ontkomen. Zijn latere veroordelingen betroffen voornamelijk zijn rol in de indoctrinatie van de jeugd. Na zijn vrijlating bouwde hij een zakelijk bestaan op, zonder terug te keren naar politieke activiteiten. Zijn levensloop weerspiegelt zowel de opkomst en ondergang van het nationaalsocialistische regime als de naoorlogse juridische en maatschappelijke afwikkeling voor voormalige hoge partijfunctionarissen.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: United States Holocaust Memorial Museum, courtesy of National Archives and Records Administration, College Park, Public domain, via Wikimedia Commons
- Angolia, John (1989). For Führer and Fatherland: Political & Civil Awards of the Third Reich. R. James Bender Publishing. ISBN 978-0912138169.
- Beevor, Antony (2002). Berlin: The Downfall 1945. Viking-Penguin. ISBN 978-0-670-03041-5.
- Brisard, Jean-Christophe; Parshina, Lana (2018). The Death of Hitler. Boston: Da Capo Press. ISBN 978-0306922589.
- Fischer, Thomas (2008). Soldiers of the Leibstandarte. Winnipeg: J.J. Fedorowicz Publishing. ISBN 978-0-921991-91-5.
- Hamilton, Charles (1984). Leaders & Personalities of the Third Reich, Vol. 1. San Jose, CA: R. James Bender Publishing. ISBN 0-912138-27-0.
- Joachimsthaler, Anton (1999) [1995]. The Last Days of Hitler: The Legends, The Evidence, The Truth. Brockhampton Press. ISBN 1-86019-902-X.
- Klee, Ernst (2007). Das Personenlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. Frankfurt am Main: Fischer-Taschenbuch-Verlag. ISBN 978-3-596-16048-8.
- Lang, Jochen von (1979). The Secretary. Martin Bormann: The Man Who Manipulated Hitler. New York: Random House. ISBN 978-0-394-50321-9.
- Le Tissier, Tony (2010) [1999]. Race for the Reichstag: The 1945 Battle for Berlin. Pen and Sword. ISBN 978-1-84884-230-4.
- Linge, Heinz (2009) [1980]. With Hitler to the End. Frontline Books–Skyhorse Publishing. ISBN 978-1-60239-804-7.
- McNab, Chris (2013). Hitler’s Elite: The SS 1939-45. Osprey Publishing. ISBN 978-1782000884.
- Vinogradov, V. K. (2005). Hitler’s Death: Russia’s Last Great Secret from the Files of the KGB. Chaucer Press. ISBN 978-1-904449-13-3.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946









