Wilhelm Reinhard: generaal en SS-Obergruppenführer

Wilhelm Adolf Reinhard (1869–1955) was een Duitse beroepsofficier die diende in het Pruisische leger, tijdens de Eerste Wereldoorlog regimentscommandant werd en na 1918 een vrijkorps leidde. In de jaren dertig kreeg hij functies binnen de veteranenbeweging, de SA, de SS en de Rijksdag. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vervulde hij bestuurlijke en representatieve functies en voerde hij geen operationeel frontcommando.

Vroege leven en opleiding

Wilhelm Adolf Reinhard werd op 18 maart 1869 geboren in Forsthaus Lutau in Kreis Flatow, destijds onderdeel van Pruisen. Zijn vader, Wilhelm Reinhard senior, was houtvester en zijn moeder heette Minna, geboren von Koenen. Reinhard kreeg een militaire opleiding aan de cadettenscholen van Kulm en Lichterfelde en volgde daarna de Kriegsschule in Metz. Deze opleiding vormde de gebruikelijke voorbereiding voor een loopbaan als officier in het Pruisische leger.

Op 22 maart 1888 trad Reinhard als Fähnrich in dienst bij het Infanterie-Regiment „Herzog Friedrich Wilhelm von Braunschweig“ (Ostfriesisches) Nr. 78. Op 21 september 1889 volgde zijn bevordering tot Sekondeleutnant, waarna hij functies vervulde als bataljons- en regimentsadjudant. Op 17 januari 1901 werd hij adjudant van de 38. Infanterie-Brigade in Hannover. Na zijn bevordering tot Hauptmann kreeg hij op 24 april 1904 het bevel over een compagnie van het Füsilier-Regiment „Graf Roon“ (Ostpreußisches) Nr. 33 in Gumbinnen.

Vanaf 1907 stond Reinhard aan het hoofd van de 7e compagnie van het Schleswig-Holsteinisches Infanterie-Regiment Nr. 163 in Neumünster. Op 21 april 1911 werd hij bevorderd tot Major en overgeplaatst naar het 5. Garde-Regiment zu Fuß in Spandau. Daar werkte hij aanvankelijk bij de regimentsstaf. Op 22 maart 1913 volgde zijn benoeming tot commandant van het II. bataljon, waarmee hij bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in actieve dienst kwam.

Deelname aan de Eerste Wereldoorlog

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog voerde Reinhard het II. bataljon van het 5. Garde-Regiment zu Fuß. Zijn onderdeel werd met de nieuw gevormde 3. Garde-Division ingezet tijdens de Duitse opmars door het neutrale België en nam deel aan de belegering en verovering van de vesting Namen. Daarna volgde overplaatsing naar het oostfront. Daar vocht Reinhard onder meer bij de Mazurische Meren en tijdens de gevechten om Łódź.

Van 18 januari tot 2 juni 1915 was Reinhard tijdelijk belast met de leiding van het Garde-Grenadier-Regiment Nr. 5. Vervolgens werd hij commandant van het 4. Garde-Regiment zu Fuß. Met dit regiment nam hij deel aan gevechten bij het bruggenhoofd van Jaroslau en aan operaties rond Lubaczów, Gródek en Lemberg. Daarna volgden achtervolgingsgevechten over de Westelijke Boeg tot aan de omgeving van de Jasiolda.

Het regiment werd later opnieuw naar het westfront overgebracht en ingezet bij de herfstgevechten rond La Bassée en Arras. Reinhard werd op 18 april 1916 bevorderd tot Oberstleutnant en in september 1918 tot Oberst. Zijn loopbaan tijdens de oorlog werd mede gekenmerkt door verschillende hoge Pruisische onderscheidingen. Op 27 augustus 1917 ontving hij de Pour le Mérite en op 1 oktober 1918 werd aan deze onderscheiding het Eikenloof toegevoegd.

De oorlogservaring van Reinhard bestond uit inzet op zowel het westelijke als het oostelijke front en uit bevelvoering op bataljons- en regimentsniveau. Hij begon de oorlog als bataljonscommandant en beëindigde deze als kolonel. Zijn militaire loopbaan liep daarmee door vanaf de keizerlijke vredestijd tot de laatste maanden van de oorlog. Kort na de wapenstilstand kwam zijn loopbaan in een andere politieke en militaire omgeving terecht.

Interbellum: vrijkorps, politiek en veteranenbond

Na de wapenstilstand van november 1918 keerde Reinhard terug naar Berlijn. Eind december 1918 stelde hij het Freiwilligen-Regiment Reinhard op, een vrijkorpsformatie die tijdens de revolutionaire onrust in de Duitse hoofdstad werd ingezet. Troepen van zijn regiment traden in januari 1919 op tijdens de Spartacusopstand en waren in maart opnieuw betrokken bij gewapende gevechten in Berlijn. Tijdens de Berlijnse maartgevechten kwamen ongeveer 1.200 mensen om het leven, onder wie opstandelingen en burgers.

Tijdens een bespreking in het Pruisische ministerie van Oorlog op 10 december 1918 pleitte Reinhard ervoor gewapende burgers met de doodstraf te bestraffen. Een voorgenomen benoeming tot stadscommandant van Berlijn stuitte op verzet van soldatenraden. In juni 1919 werd zijn vrijkorps opgenomen in de voorlopige Reichswehr, waarna Reinhard als Infanterie-Führer bij Reichswehr-Brigade 15 in Berlijn diende. Op 31 december 1919 verliet hij op eigen verzoek de actieve militaire dienst.

In de Weimarrepubliek werkte Reinhard buiten het actieve leger, onder meer als koopman. Tegelijk bleef hij betrokken bij organisaties van oud-militairen en bij de nationalistische veteranenbeweging die in Duitsland na 1918 actief was. Vanaf 1933 bekleedde hij de rang van SA-Oberstlandesführer in de SA-Reserve II. Op 27 januari 1934 werd hij Bundesführer van de Deutscher Reichskriegerbund „Kyffhäuser“, waarmee hij aan het hoofd kwam te staan van een landelijke veteranenorganisatie.

Reinhard trad op 15 september 1935 als SS-Standartenführer toe tot de SS en werd daarna in enkele jaren meerdere malen bevorderd. In 1936 kreeg hij via de nationale kieslijst een zetel in de Rijksdag, die hij tot het einde van het Derde Rijk behield. Hij was tevens lid van de NSDAP en droeg later het Gouden Ereteken van de partij. Vanaf 1938 behoorde hij als SS-Ehrenführer tot de staf van Reichsführer-SS Heinrich Himmler, zonder een operationeel bevel binnen de Waffen-SS te voeren.

De veteranenbond werd onder Reinhards leiding verder aangepast aan de nationaalsocialistische staatsstructuur. Op 18 maart 1938 kreeg de organisatie de naam NS-Reichskriegerbund „Kyffhäuser“ en Reinhard de titel Reichskriegerführer. In dezelfde periode werden op zijn initiatief tussen 1934 en 1938 door mannen van de Reichsarbeitsdienst opgravingen uitgevoerd bij de oude Reichsburg Kyffhausen. Ook het Kyffhäuser-monument werd aangepast aan de politieke herdenkingscultuur van het nationaalsocialistische bewind.

Deelname aan de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog vervulde Reinhard geen bevel over een gevechtsformatie aan het front. Zijn positie lag vooral binnen de veteranenorganisatie, de Rijksdag en de Allgemeine SS. Op 9 november 1941 werd hij bevorderd tot SS-Obergruppenführer. Zijn SS-rang moet daarom worden onderscheiden van een operationele functie binnen de Waffen-SS, omdat hij daar geen troepencommando voerde.

Naast zijn SS-rang bezat Reinhard ook hoge rangtitels binnen het leger. Op 22 maart 1938 had hij het karakter van Generalmajor a.D. gekregen en op zijn zeventigste verjaardag, 18 maart 1939, het karakter van General der Infanterie a.D. Op 1 maart 1943 volgde de aanduiding General der Infanterie z.V. Deze rangontwikkeling veranderde niets aan het feit dat zijn werkzaamheden tijdens de oorlog hoofdzakelijk bestuurlijk en representatief bleven.

Reinhard bleef tot maart 1943 Reichskriegerführer van de NS-Reichskriegerbund „Kyffhäuser“. Na de ontbinding van deze organisatie werd hij president van de nieuw gevormde Kyffhäuser-Stiftung, waaraan bezittingen van de voormalige bond werden overgedragen. In de laatste fase van de oorlog verplaatste hij zijn woonplaats wegens de opmars van het Rode Leger. Zijn functies binnen de nationaalsocialistische organisaties eindigden vervolgens met de Duitse nederlaag in 1945.

Na de oorlog

Na de Duitse capitulatie werd Reinhard enkele maanden door de westelijke geallieerden geïnterneerd. Na zijn vrijlating woonde hij bij een neef in Opmünden bij Soest. De nationaalsocialistische organisaties waaraan hij verbonden was geweest, waren na 1945 verboden of ontbonden, terwijl ook de bestaande Kyffhäuser-organisatie niet kon worden voortgezet. Reinhard richtte zich daarna op de heroprichting van een veteranenvereniging in West-Duitsland.

In september 1952 werd in Dortmund opnieuw een Kyffhäuserbund opgericht en Reinhard nam het voorzitterschap op zich. De organisatie werd daarmee na enkele jaren opnieuw actief in de Bondsrepubliek Duitsland. Reinhard bleef voorzitter tot zijn overlijden. Hij stierf op 18 januari 1955 in Dortmund, bijna drie jaar na de heroprichting van de bond en enkele weken voor zijn 86e verjaardag.

Militaire Rangen

Reinhards loopbaan in het Pruisische leger begon in 1888 als Fähnrich. Daarna volgden Sekondeleutnant in 1889, Oberleutnant, Hauptmann, Major op 21 april 1911, Oberstleutnant op 18 april 1916 en Oberst in september 1918. Deze opeenvolging weerspiegelt zijn ontwikkeling van jonge beroepsofficier tot regimentscommandant tijdens de Eerste Wereldoorlog. Na december 1919 diende hij niet meer als regulier actief commandant in de Reichswehr.

Binnen de SS werd Reinhard op 15 september 1935 SS-Standartenführer, op 9 november 1935 SS-Oberführer, op 9 november 1936 SS-Brigadeführer, op 20 april 1937 SS-Gruppenführer en op 9 november 1941 SS-Obergruppenführer. Daarnaast ontving hij op 22 maart 1938 het karakter van Generalmajor a.D., op 18 maart 1939 het karakter van General der Infanterie a.D. en op 1 maart 1943 de aanduiding General der Infanterie z.V. De militaire en SS-rangen verliepen los van elkaar.

Onderscheidingen

Reinhard ontving tijdens zijn Pruisische en Duitse loopbaan verschillende onderscheidingen. Voor de Eerste Wereldoorlog kreeg hij onder meer de Orde van de Rode Adelaar, 4e klasse, en het Pruisische Dienstauszeichnungskreuz. Tijdens de oorlog volgden het IJzeren Kruis 1914, 2e klasse op 14 september 1914 en 1e klasse op 24 december 1914. Op 24 september 1916 werd hij Ridder in de Koninklijke Huisorde van Hohenzollern met Zwaarden.

De hoogste Pruisische oorlogsonderscheiding in zijn loopbaan was de Pour le Mérite, toegekend op 27 augustus 1917 toen hij Oberstleutnant en commandant van het 4. Garde-Regiment zu Fuß was. Op 1 oktober 1918 ontving hij het Eikenloof bij deze orde. Daarnaast droeg hij het Gewondeninsigne 1918 in zilver en later het Erekruis voor Frontstrijders. Ook ontving hij de Japanse Orde van de Heilige Schat.

Tijdens het nationaalsocialistische bewind kwamen daar politieke en SS-onderscheidingen bij. Reinhard droeg het Gouden Ereteken van de NSDAP, de Ehrendegen des Reichsführers-SS en de SS-Ehrenring. Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontving hij het Kruis voor Oorlogsverdienste, 2e en 1e klasse, waarbij de 1e klasse op 30 maart 1942 werd toegekend. Deze onderscheidingen behoren tot verschillende fasen van zijn militaire en politieke loopbaan.

Conclusie

Wilhelm Reinhards loopbaan omvatte drie verschillende politieke tijdperken in Duitsland: het keizerrijk, de Weimarrepubliek en het nationaalsocialistische bewind. Hij begon als Pruisisch beroepsofficier, voerde tijdens de Eerste Wereldoorlog regimenten aan en leidde na 1918 een vrijkorps in Berlijn. In de jaren dertig verschoof zijn rol naar veteranenpolitiek, de Rijksdag, de SA en de SS. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bezat hij hoge rangen, maar zonder operationeel frontcommando.

Na 1945 werd Reinhard geïnterneerd en hervatte hij later zijn werkzaamheden binnen de veteranenbeweging. Zijn betrokkenheid bij de heroprichting van de Kyffhäuserbund in 1952 vormde het laatste deel van een loopbaan die langdurig verbonden bleef met militaire organisaties en veteranenverenigingen. Reinhard overleed in 1955 in Dortmund. Zijn levensloop verbindt een carrière in het keizerlijke officierskorps met de vrijkorpsperiode en latere functies binnen organisaties van het Derde Rijk.

Bronnen en meer informatie

  1. Tixier, Thierry (2019). Allgemeine SS – Polizei – Waffen-SS. Volume 3, SS OGRUF. ISBN 978-1-326-84038-9.
  2. Williams, Max (2018). SS Elite: The Senior Leaders of Hitler’s Praetorian Guard. Volume 3. Fonthill Media. ISBN 978-1-78155-638-2.
  3. Patzwall, Klaus D. (2004). Das Goldene Parteiabzeichen und seine Verleihungen ehrenhalber 1934–1944. Norderstedt: Patzwall. ISBN 3-931533-50-6.
  4. Brazier, Kevin (2013). The Complete Blue Max: A Chronological Record of the Holders of the Pour le Mérite, Prussia’s Highest Military Order, from 1740 to 1918. Barnsley: Pen & Sword Military. ISBN 978-1-84884-816-0.
  5. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946