Meinoud Marinus Rost van Tonningen (1894 – 1945)

Meinoud Marinus Rost van Tonningen (1894 - 1945)
Meinoud Marinus Rost van Tonningen (1894 - 1945)

Meinoud Marinus Rost van Tonningen werd geboren op 19 februari 1894 in Soerabaja, destijds onderdeel van Nederlands-Indië. Hij groeide op in een gezin dat tot het Nederlandse patriciaat behoorde, wat zijn vroege maatschappelijke en professionele leven zou beïnvloeden. Rost van Tonningen’s carrière nam een internationale wending toen hij tussen 1923 en 1928, en opnieuw van 1931 tot 1936, werkte voor de Volkenbond in Wenen. Tijdens deze periode had hij de leiding over het toezicht op het financiële beleid van Oostenrijk, wat cruciaal was gezien de economische instabiliteit van het land na de Eerste Wereldoorlog.

Politieke Ontwikkeling en Antisemitisme

Het was in Wenen waar Rost van Tonningen blootgesteld werd aan en beïnvloed door sterke antisemitische en anticommunistische stromingen. Zijn interacties met lokale en internationale politieke figuren, waaronder de vermoorde kanselier Engelbert Dollfuss, verscherpten zijn ideologische perspectieven. Ondanks zijn professionele rol, begon hij openlijk de annexatie van Oostenrijk bij Duitsland, de Anschluss, te steunen—aanzienlijk verschillend van het officiële standpunt van Dollfuss en de Oostenrijkse regering.

Overgang naar het Nationaalsocialisme

Na zijn terugkeer naar Nederland in 1936 onderging Rost van Tonningen een significante persoonlijke en politieke transformatie. Hij scheidde van zijn eerste vrouw, Mary Gordon Hasselbach, en voegde zich bij de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB). Zijn lidmaatschap markeerde het begin van een diepe betrokkenheid bij de nationaalsocialistische agenda in Nederland, die zou uitmonden in een volledige collaboratie met de Duitse bezettingsmacht tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Meinoud Marinus Rost van Tonningen: Invloed en Acties Tijdens de Tweede Wereldoorlog

Sleutelrol in de NSB

Eenmaal actief binnen de NSB, klom Rost van Tonningen snel op binnen de partij. Zijn rol als hoofdredacteur van ‘Het Nationale Dagblad’, het officiële partijorgaan van de NSB, stelde hem in staat om het blad te gebruiken als een spreekbuis voor zijn eigen radicale ideeën. In tegenstelling tot NSB-leider Anton Mussert, die meer affiniteit had met het Italiaanse fascisme van Mussolini, was Rost van Tonningen sterker gericht op Duitsland en de groot-Duitse gedachte. Deze ideologische divergentie binnen de NSB versterkte zijn positie als een fervent aanhanger van het Duitse nationaalsocialisme.

Rol in de Antisemitische Politiek van de NSB

Rost van Tonningen’s invloed binnen de NSB was cruciaal in de verschuiving van de partij naar openlijk antisemitisme. Zijn overtuigingen en beleid hielpen de NSB zich meer in lijn te stellen met de NSDAP, de Duitse zusterpartij. Dit leidde tot meer radicale maatregelen tegen Joodse burgers en andere gemarginaliseerde groepen in Nederland, in overeenstemming met het beleid van de Duitse bezetter.

Militaire en Administratieve Rollen

Naast zijn politieke carrière nam Rost van Tonningen ook actieve militaire en administratieve rollen op zich. Hij richtte de Mussert-garde op, een paramilitaire organisatie die bedoeld was om naast de Jeugdstorm te functioneren. Hoewel minder succesvol, illustreert dit zijn pogingen om een directe militaire invloed uit te oefenen binnen de NSB en daarbuiten. Zijn aanvankelijke afwijzing en latere acceptatie binnen de Nederlandse SS-afdeling ‘Westland’ onderstrepen de complexiteit van zijn positie binnen de nationaalsocialistische hiërarchie in Nederland.

Onderdrukking van Socialistische en Marxistische Organisaties

Rost van Tonningen speelde een prominente rol in de onderdrukking van socialistische en marxistische organisaties na de Duitse invasie van Nederland in 1940. Als liquidatie-commissaris had hij de taak om invloedrijke groepen zoals de SDAP en bijbehorende vakbonden te elimineren of gelijk te schakelen. Zijn pogingen om deze organisaties te nazificeren waren gedeeltelijk succesvol, hoewel veel groepen weerstand boden of zichzelf ontbonden om aan controle te ontsnappen.

Meinoud Marinus Rost van Tonningen: Ondergang en Nalatenschap

Beheer van Nederlandse Financiën onder Duitse Bezetting

Als secretaris-generaal van het ministerie van Financiën en president van De Nederlandsche Bank, kreeg Rost van Tonningen de verantwoordelijkheid over de Nederlandse financiën tijdens de bezetting. In deze rol was hij direct betrokken bij de economische strategieën die de Duitse bezettingskosten met Nederlandse middelen dekten. Zijn beleid leidde tot significante financiële consequenties voor Nederland, waaronder massale inflatie door het ongebreideld bijdrukken van geld. Deze acties dragen bij aan de complexe en vaak negatieve beoordeling van zijn nalatenschap.

Dolle Dinsdag en Latere Jaren

De gebeurtenissen van Dolle Dinsdag, waarbij Rost van Tonningen tijdelijk vluchtte, markeerden het begin van het einde van zijn politieke en militaire carrière. Zijn latere ontslag als plaatsvervangende leider van de NSB en zijn activiteiten bij Landstorm Nederland tonen een figuur die, ondanks zijn dalende invloed, tot het laatst toe verbonden bleef met de nationaalsocialistische zaak.

Zijn Dood en Onopgeloste Vragen

Rost van Tonningen’s dood in juni 1945, kort na het einde van de oorlog in Nederland, blijft onderwerp van speculatie. Officieel geregistreerd als zelfmoord, zijn er theorieën die suggereren dat hij mogelijk tot zelfmoord gedreven werd. Deze tragische afloop sluit een controversieel leven af dat tot op heden de gemoederen bezighoudt en een diepgaande impact heeft gehad op de Nederlandse samenleving en haar omgang met het oorlogsverleden.

Conclusie

Meinoud Marinus Rost van Tonningen is een figuur die controverse en discussie oproept. Zijn betrokkenheid bij de NSB en zijn acties tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben een blijvende indruk achtergelaten op de Nederlandse geschiedenis. Zijn verhaal is een krachtige herinnering aan de complexiteit van menselijk gedrag, vooral in tijden van nationale crisis en morele uitdaging.

Bronnen

  1. NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies: Biedt uitgebreide archieven en onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog in Nederland, inclusief de rol van figuren zoals Rost van Tonningen.
  2. Het Nationaal Archief: Bevat overheidsdocumenten die inzicht geven in de politieke en sociale geschiedenis van Nederland tijdens de bezettingsjaren.
  3. VARA’s “Het Zwarte Schaap”: Een programma dat kritische discussies en interviews bevat over controversiële figuren in de Nederlandse geschiedenis, waaronder Rost van Tonningen.