Lothar Rendulic: Generaal en oorlogsmisdadiger

Lothar Rendulic (23 oktober 1887 – 17 januari 1971) was een Oostenrijks militair die tijdens de Tweede Wereldoorlog opklom tot Generaloberst in de Wehrmacht. Hij behoorde tot een klein aantal Oostenrijkers dat deze rang bereikte, naast Alexander Löhr en Erhard Raus. Rendulic vervulde verschillende bevelsfuncties tijdens militaire campagnes in Joegoslavië, Finland en op het Oostfront. Na de oorlog werd hij veroordeeld voor oorlogsmisdaden, maar later vervroegd vrijgelaten. Hij wijdde zich aan publicaties over militaire strategie en lokale politieke activiteiten.

Vroege leven en opleiding

Lothar Rendulic werd geboren op 23 oktober 1887 in Wiener Neustadt, Oostenrijk. Zijn familie had Kroatische wortels. Hij begon zijn academische loopbaan met een studie rechten en politieke wetenschappen aan de universiteiten van Wenen en Lausanne. In 1907 werd hij toegelaten tot de Theresiaanse Militaire Academie, een gerenommeerd opleidingsinstituut voor officieren van het Oostenrijks-Hongaarse leger. Op 8 augustus 1910 werd hij als leutnant aangesteld.

Deelname aan de Eerste Wereldoorlog

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd Rendulic bevorderd tot oberleutnant. Hij diende in Galicië, aan het oostfront, en in Noord-Italië. Gedurende het verloop van de oorlog maakte hij promotie en diende uiteindelijk als hauptmann en Generalstabsoffizier bij het XXIe Korpskommando. Zijn ervaringen aan meerdere fronten vormden de basis voor zijn verdere militaire loopbaan.

Interbellum: Militaire hervorming en politieke betrokkenheid

Na het uiteenvallen van de Oostenrijks-Hongaarse monarchie in 1918 zette Rendulic zijn loopbaan voort in het nieuwe Oostenrijkse Bundesheer. In 1920 promoveerde hij tot doctor in de rechten aan de Universiteit van Wenen. Hij werd in dienst genomen door het ministerie van Defensie en werkte onder meer op het presidiaal bureau.

Op 12 mei 1932 werd hij lid van de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP), hoewel deze in Oostenrijk destijds verboden was. Van 1933 tot 1934 diende hij als militair attaché in Parijs en later in Londen. In december 1934 kreeg hij het bevel over de gemotoriseerde “Schnelle Brigade” in Wenen. Zijn politieke affiliatie leidde in februari 1936 tot een tijdelijk pensioen.

Deelname aan de Tweede Wereldoorlog

Opname in de Wehrmacht

Na de Anschluss van Oostenrijk in maart 1938 werd Rendulic opnieuw geactiveerd, ditmaal als oberst in de Wehrmacht. Hij trad toe tot de staf van het Generalstab. Tijdens de inval in Polen in september 1939 fungeerde hij als chef-staf van het XVIIe Armeekorps. Hij werd op 1 december 1939 bevorderd tot Generalmajor.

Oostfront en Joegoslavië

Vanaf juni 1940 had Rendulic het bevel over de 14e Infanteriedivisie en kort daarna over de 52e Infanteriedivisie. Met deze laatste nam hij deel aan Operatie Barbarossa, de Duitse aanval op de Sovjet-Unie vanaf 22 juni 1941. Zijn bevelvoering leidde tot verdere promotie: op 1 december 1941 werd hij Generalleutnant. In november 1942 kreeg hij het commando over het XXXVe Korps aan het Oostfront. Een jaar later, in augustus 1943, werd hij aangesteld als bevelhebber van het 2e Pantserleger in Joegoslavië. Op 1 april 1944 volgde zijn bevordering tot Generaloberst.

In Joegoslavië kreeg Rendulic de opdracht om partizanenleider Josip Broz Tito gevangen te nemen. Dit resulteerde in de operatie Rösselsprung op 25 mei 1944, een aanval met parachutisten op het hoofdkwartier van de partizanen in Drvar. De operatie mislukte, ondanks uitgebreide Duitse inzet.

Bevel over 20e Bergleger in Lapland

Vanaf 28 juni 1944 was Rendulic bevelhebber van het 20e Bergleger, dat in Finland en Noorwegen was gestationeerd. Tijdens de terugtrekking uit Finland na de Finse wapenstilstand met de Sovjet-Unie, voerde hij het beleid van de verschroeide aarde uit. Dit leidde onder meer tot de verwoesting van de stad Rovaniemi in oktober 1944.

Eindfase van de oorlog

In januari 1945 werd Rendulic commandant van Heeresgruppe Nord en later Heeresgruppe Kurland. Begin april 1945 werd hij door Adolf Hitler naar het Führerhauptquartier geroepen en kreeg het bevel over Heeresgruppe Süd, dat actief was in Oostenrijk en Tsjecho-Slowakije. Tijdens de verdediging van Oost-Pruisen gaf hij bevel tot standrechtelijke executies van gewonde soldaten die zonder toestemming achterbleven. Ook werd een bataljonscommandant terechtgesteld wegens het ongeoorloofd terugtrekken van zijn eenheid.

Overgave

Op 7 mei 1945 gaf Rendulic zich over aan de Amerikaanse 71e Infanteriedivisie tijdens het Praagoffensief. Hij werd geïnterneerd door de geallieerden en korte tijd later aangeklaagd voor oorlogsmisdaden.

 

Na de oorlog

Oorlogsmisdaden en berechting

Na zijn overgave werd Lothar Rendulic gearresteerd en berecht tijdens de zogenoemde Hostages Trial, een van de twaalf vervolgprocessen van Neurenberg, gehouden door het Amerikaanse legertribunaal. Rendulic werd aangeklaagd op basis van zijn bevelvoering in Joegoslavië, met name voor:

  • Executies van gijzelaars als vergeldingsmaatregel;
  • Destructie van infrastructuur en burgerdoelen tijdens militaire operaties.

De aanklachten omvatten schendingen van het oorlogsrecht en misdaden tegen de menselijkheid. Wat betreft de verwoestingen in Finland, werd hij vrijgesproken, daar het tribunaal oordeelde dat de militaire omstandigheden destijds onvoldoende ruimte lieten voor een alternatieve aanpak. Voor de georganiseerde executies in Joegoslavië werd hij wel veroordeeld.

Op 19 februari 1948 kreeg hij een gevangenisstraf van twintig jaar, later teruggebracht tot tien jaar op basis van aanbevelingen van de Peck-commissie, een herzieningsorgaan ingesteld door de Amerikaanse bezettingsautoriteiten. Op 1 februari 1951 werd hij voortijdig vrijgelaten uit de militaire gevangenis te Landsberg am Lech.

Leven na gevangenschap

Na zijn vrijlating vestigde Rendulic zich in Seewalchen am Attersee, in de regio Salzkammergut. Hij publiceerde verschillende boeken over zijn militaire ervaringen, strategie en politieke observaties. In deze werken keerde hij zich tegen de naoorlogse geschiedschrijving van de Wehrmacht als medeverantwoordelijke voor oorlogsmisdaden. Rendulic presenteerde zichzelf als loyale soldaat, wat aansluit bij het bredere narratief van de zogenoemde “clean Wehrmacht”, dat in de jaren 1950 en 1960 wijdverbreid was in West-Duitsland en Oostenrijk.

Er bestaan aanwijzingen dat Rendulic bewust werkte aan het bijstellen van zijn publieke imago. Een voorbeeld is de wijziging van een foto uit 1945 in zijn memoires Soldat in stürzenden Reichen, waarin zijn toenmalige Hitlersnor werd vervangen door een neutrale bovenlipbaard. Historici interpreteren dit als een poging om zijn uiterlijke associatie met het nationaalsocialisme te minimaliseren.

In 1957–1958 werd hij kort genoemd als mogelijke partijleider van de FPÖ, maar dit leidde niet tot een formele kandidatuur. Lothar Rendulic overleed op 17 januari 1971 in Fraham, nabij Eferding.

Militaire rangen

Tijdens zijn loopbaan in het Oostenrijks-Hongaarse leger, het Oostenrijkse Bundesheer en de Wehrmacht bereikte Rendulic de volgende militaire rangen:

  • 1910 – Leutnant
  • 1914 – Oberleutnant
  • 1916 – Hauptmann
  • 1939 – Generalmajor
  • 1941 – Generalleutnant
  • 1942 – General der Infanterie
  • 1944 – Generaloberst (Kolonel-generaal)

Onderscheidingen

Rendulic ontving een groot aantal militaire onderscheidingen, zowel van Oostenrijk-Hongarije als van nazi-Duitsland. Enkele belangrijke decoraties zijn:

Oostenrijks-Hongaarse onderscheidingen

  • Eisernes Kreuz (1914), 2e en 1e Klasse
  • Orden der Eisernen Krone, 3e Klasse met oorlogdecoratie en zwaarden
  • Militärverdienstkreuz, 3e Klasse met oorlogdecoratie en zwaarden
  • Karl-Truppenkreuz
  • Verwundetenmedaille (Oostenrijk)

Duitse onderscheidingen (1939–1945)

  • Spange zum Eisernen Kreuz (1939), 2e en 1e Klasse
  • Verwundetenabzeichen (1939) in zwart
  • Deutsches Kreuz in Gold (26 december 1941)
  • Ridderkruis van het IJzeren Kruis met Eikenloof en Zwaarden
    • Ridderkruis: 6 maart 1942
    • Eikenloof: 15 augustus 1943 (271e toekenning)
    • Zwaarden: 18 januari 1945 (122e toekenning)
  • Ärmelband Kurland
  • Medaille Winterschlacht im Osten 1941/42
  • Goldenes Parteiabzeichen der NSDAP (19 september 1944)
  • Vermelding in het Wehrmachtbericht: 6 juni 1944, 28 december 1944, 14 maart 1945, 9 mei 1945

Publicaties

Na zijn vrijlating schreef Rendulic meerdere werken waarin hij zijn visie op militaire strategie, zijn ervaringen en zijn juridische proces uiteen zette. Zijn boeken werden vooral in Duitstalige militaire kringen gelezen. Enkele titels:

  • Gekämpft, gesiegt, geschlagen (1952)
  • Glasenbach – Nürnberg – Landsberg (1953)
  • Gefährliche Grenzen der Politik (1954)
  • Die unheimlichen Waffen. Atomraketen über uns (1957)
  • Weder Krieg noch Frieden. Eine Frage an die Macht (1961)
  • Soldat in stürzenden Reichen (1965)
  • Grundlagen militärischer Führung (1967)
  • Aus dem Abgrund in die Gegenwart (1969)

Conclusie

Lothar Rendulic was een hoge Oostenrijkse militair binnen de Wehrmacht, met commando’s aan diverse fronten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zijn rol in de bezettingsgebieden, met name in Joegoslavië en Finland, leidde na de oorlog tot juridische vervolging. Hoewel hij deels werd vrijgesproken, werd hij uiteindelijk veroordeeld voor oorlogsmisdaden. Zijn latere publicaties droegen bij aan de verbreiding van het naoorlogse beeld van een loyale, maar apolitieke Wehrmacht. Rendulic bleef na zijn vrijlating actief in het maatschappelijke debat, tot aan zijn overlijden in 1971.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: National Archives at College Park – Still Pictures , Public domain, via Wikimedia Commons
  2. Patzwall, Klaus D. (2004). Das Goldene Parteiabzeichen und seine Verleihungen ehrenhalber 1934–1944—Studien der Geschichte der Auszeichnungen. Band 4. Norderstedt, Germany: Verlag Klaus D. Patzwall. ISBN 978-3-931533-50-2.
  3. Patzwall, Klaus D.; Scherzer, Veit (2001). Das Deutsche Kreuz 1941–1945 Geschichte und Inhaber Band II. Norderstedt, Germany: Verlag Klaus D. Patzwall. ISBN 978-3-931533-45-8.
  4. Scherzer, Veit (2007). Die Ritterkreuzträger 1939–1945. Jena, Germany: Scherzers Militaer-Verlag. ISBN 978-3-938845-17-2.
  5. Thomas, Franz (1998). Die Eichenlaubträger 1939–1945 Band 2: L–Z. Osnabrück, Germany: Biblio-Verlag. ISBN 978-3-7648-2300-9.
  6. Lituchy, Barry M. (2006). Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia: analyses and survivor testimonies. New York: Jasenovac Research Institute. ISBN 978-0-9753432-0-3.
  7. Zimmermann, John (2009). Pflicht zum Untergang: Die deutsche Kriegführung im Westen des Reiches 1944/45. Paderborn: Schöningh. ISBN 978-3-506-76783-7.
  8. Piringer, Kurt (1982). Die Geschichte der Freiheitlichen. Wien: Orac Verlag. ISBN 978-3-7015-0167-5.
  9. Wikipedia-auteurs. (z.d.). Lothar Rendulic. Wikipedia. Geraadpleegd op 2 augustus 2025. Beschikbaar onder de CC-BY-SA 3.0-licentie.
  10. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946