Home Personen Duits Vincenz Müller: Generaal tussen Hitler en Ulbricht

Vincenz Müller: Generaal tussen Hitler en Ulbricht

Vincenz Müller tijdens bijzondere zitting van de Volkskammer in Berlijn op 15 september 1951 met toespraak van Grotewohl.
Vincenz Müller aanwezig bij een buitengewone zitting van de Volkskammer in Berlijn op 15 september 1951.

Vincenz Müller was een Duitse militair die tijdens drie verschillende politieke tijdperken diende: het Keizerrijk, nazi-Duitsland en de Duitse Democratische Republiek. Zijn carrière weerspiegelt de turbulente ontwikkelingen in Duitsland tussen 1914 en 1961. Als militair trad hij op in de Eerste Wereldoorlog, klom op tot generaal in de Wehrmacht tijdens de Tweede Wereldoorlog en werd na zijn gevangenneming door het Rode Leger actief binnen de communistische heerschappij van Oost-Duitsland. Naast zijn militaire functies bekleedde hij ook politieke functies in de Volkskammer van de DDR.

Vroege leven en opleiding

Vincenz Müller werd op 5 november 1894 geboren in Aichach, een stad in het Koninkrijk Beieren. Hij groeide op in een burgerlijk milieu en volgde een klassieke opleiding aan het gymnasium van de benedictijnenabdij van Metten. Zijn familie had geen militaire traditie, maar Müller koos er bewust voor om dienst te nemen in het Duitse leger. Op 1 oktober 1913 begon hij zijn militaire loopbaan als eenjarige vrijwilliger bij het Beierse leger. Deze opleiding bood jonge mannen uit de burgerij een verkorte route tot het officierschap.

Deelname aan de Eerste Wereldoorlog

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Müller al snel bevorderd tot leutnant en vervolgens tot oberleutnant. Hij diende eerst aan het Westfront, maar werd vervolgens uitgezonden naar het Ottomaanse Rijk, waar hij deelnam aan de veldtocht op het Gallipolischiereiland. Tijdens deze gevechten raakte hij gewond door granaatscherven. Na herstel werd hij overgeplaatst naar Bagdad en later naar het Perzische front. In 1917 keerde hij terug naar Turkije, waar hij werkte als tactisch instructeur voor Ottomaanse officieren .

Interbellum: militaire carrière en politieke oriëntatie

Dienst in de Reichswehr

Na de oorlog bleef Müller actief in het leger, dat in de Republiek van Weimar was omgevormd tot de Reichswehr. In 1927 werd hij bevorderd tot majoor en werkte hij binnen het ministerie van Defensie. Hij maakte deel uit van de naaste kring rond generaal Kurt von Schleicher. Samen ontwikkelden zij plannen voor een ‘economische Derde Weg’, waarbij corporatisme en samenwerking met gematigde nationaalsocialisten centraal stonden. Dit politieke experiment mislukte en leidde tot het aftreden van Von Schleicher als rijkskanselier in 1933 .

Contacten met de nazi’s

Hoewel Müller persoonlijk gereserveerd stond tegenover het nationaalsocialisme, accepteerde hij Hitlers regime vanuit een patriottisch plichtsbesef. In de jaren dertig bekleedde hij diverse functies in de staf van de Wehrmacht. Hij werkte aan de mobilisatieplanning van het leger en bezocht de Wehrmacht Akademie, waar hij verder werd opgeleid voor hogere commando’s. In 1938 werd hij eerste stafchef (Ia) bij het Generalkommando van het 2e Leger in Kassel, een sleutelpositie binnen de militaire hiërarchie .

Deelname aan de Tweede Wereldoorlog

Veldtochten en bevelsposities

Vanaf het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog speelde Müller een actieve rol binnen de Wehrmacht. Hij was betrokken bij de voorbereidingen van Operatie Tannenbaum, het geplande maar niet uitgevoerde offensief tegen Zwitserland in 1940. Daarna was hij betrokken bij Operatie Barbarossa, de Duitse inval in de Sovjet-Unie. In 1943 kreeg hij het bevel over de 56e Infanteriedivisie binnen het 4e Leger. Later dat jaar werd hij benoemd tot commandant van het XII. Armeekorps, actief in de gevechten op het Oostfront .

Gevangenneming en samenwerking met de Sovjets

In juni 1944 werd Müllers eenheid omsingeld bij Minsk tijdens Operatie Bagration, een grootschalig Sovjetoffensief. Op 3 juli kreeg hij het bevel over alle resterende troepen van het 4e Leger. Pogingen tot uitbraak mislukten, en op 8 juli 1944 werd hij gevangengenomen. Kort na zijn gevangenneming sloot hij zich aan bij het Nationalkomitee Freies Deutschland (NKFD), een Sovjet-gesteund antifascistisch comité van Duitse krijgsgevangenen. Hier werkte hij samen met onder andere Walther von Seydlitz-Kurzbach en Rudolf Bamler .

Activiteiten in gevangenschap

Binnen de NKFD beweerde Müller dat hij zich tot het marxisme had bekeerd. Hij volgde een ideologische heropvoeding aan een speciale antifascistische school in Krasnogorsk. Er zijn aanwijzingen dat hij door de Sovjets werd ingezet als informant binnen de Duitse gevangenenbeweging. Hij werkte actief mee aan propaganda-uitingen gericht tegen het nazi-regime en zette zich in voor de oprichting van een nieuwe Duitse staat op socialistische leest .

Na de oorlog

Politieke heroriëntatie in de DDR

In 1948 keerde Müller terug naar Duitsland en vestigde zich in de Sovjet-bezettingszone. Hij sloot zich aan bij de Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NDPD), een door de Sovjetautoriteiten opgerichte partij bedoeld om voormalige nazi’s en Wehrmacht-officieren te integreren in de nieuwe samenleving. In 1949 werd hij vicevoorzitter van de partij en bekleedde hij vanaf dat moment meerdere politieke functies binnen de Volkskammer, het parlement van de DDR .

Opbouw van de Oost-Duitse krijgsmacht

Na 1952 hervatte Müller zijn militaire loopbaan binnen de DDR. Als generaal leidde hij de ontwikkeling van de Volkspolizei, de voorganger van het Oost-Duitse leger. In 1956 werd hij benoemd tot stafchef van de Nationale Volksarmee (NVA), de nieuwe krijgsmacht van de DDR, en tot plaatsvervangend minister van Defensie. Hoewel de NVA formeel onder DDR-bevel stond, viel zij in de praktijk onder controle van het Rode Leger. Müller stond bekend als voorstander van een zekere autonomie voor de NVA binnen het Warschaupact .

Aftreden en overlijden

In 1958 trad Müller af, officieel om gezondheidsredenen. Er circuleren echter berichten over toenemende druk van de Stasi en beschuldigingen van oorlogsmisdaden tijdens zijn dienst in de Wehrmacht. In 1960 werd hij opgenomen in een psychiatrische inrichting. Op 12 mei 1961 kwam hij om het leven door een val van zijn balkon in Oost-Berlijn, kort voor een geplande heropname in het ziekenhuis. De officiële doodsoorzaak werd vastgesteld als zelfmoord.

 

Militaire rangen

Deutsches Heer (Keizerlijke leger)

  • Einjähriger-Freiwilliger: 1 oktober 1913
  • Leutnant: 30 september 1914 (bevorderingsakte van 9 februari 1913)
  • Oberleutnant: datum onbekend

Reichswehr (Weimarrepubliek)

  • Hauptmann: 1 februari 1927
  • Major: 1927

Heer (Wehrmacht)

  • Oberstleutnant: 1 april 1936
  • Oberst im Generalstab: 1 januari 1939
  • Generalmajor: 1 februari 1942
  • Generalleutnant: 1 maart 1943

Nationale Volksarmee (DDR)

  • Generalleutnant (benoeming na 1952)

Müller bereikte in zowel het Duitse Keizerrijk als in de DDR de rang van luitenant-generaal. Zijn loopbaan weerspiegelt daarmee de continuïteit van militaire elites over verschillende Duitse staatsvormen heen.

Onderscheidingen

Duitse onderscheidingen

  • Ridderkruis van het IJzeren Kruis (7 april 1944)
  • Duitse Kruis in Goud (26 januari 1942)
  • IJzeren Kruis 1914, 1e en 2e Klasse
  • IJzeren Kruis 1939, 1e en 2e Klasse
  • Herhalingsgesp bij IJzeren Kruis 1939
  • Gewondeninsigne 1918 in Zwart
  • Medaille voor de Winterveldtocht in het Oosten 1941/42
  • Erekruis voor Frontstrijders in de Wereldoorlog
  • Dienstonderscheiding van Leger en Marine (voor 25 dienstjaren)
  • Patriottische Orde van Verdienste in Goud (DDR)
  • Medaille voor Trouwe Dienst in der Kasernierte Volkspolizei

Buitenlandse onderscheidingen

  • Ridder der Tweede Klasse in de Frederiks-Orde met Zwaarden (Württemberg)
  • Commandeur in de Orde van de Ster van Roemenië met Zwaarden (februari 1943)
  • Ridder in de Orde van Michaël de Dappere met Zwaarden (19 maart 1943)
  • IJzeren Halve Maan (Ottomaanse oorlogsonderscheiding)
  • Liyakat Medaille in Zilver met Sabel (Ottomaans Rijk)
  • Ridder in de Orde van Mejidie met Sabel (Ottomaans Rijk)

Deze onderscheidingen illustreren zijn langdurige actieve dienst en deelname aan meerdere fronten, zowel in de Eerste als in de Tweede Wereldoorlog.

Conclusie

Vincenz Müllers militaire en politieke loopbaan weerspiegelt de complexe geschiedenis van Duitsland in de twintigste eeuw. Hij diende onder drie staatsvormen: het Keizerrijk, nazi-Duitsland en de DDR. Na aanvankelijke samenwerking met het nationaalsocialistische regime keerde hij zich, onder Sovjetgevangenschap, tegen Hitler en werkte hij actief mee aan de opbouw van een socialistisch Duitsland. Zijn overstap van Wehrmacht-generaal naar DDR-politicus toont hoe naoorlogse regimes gebruikmaakten van de expertise van vroegere elites. Müllers dood in 1961 bleef omgeven door onzekerheid, wat zijn levenstype karakteriseert: gevormd door conflict, ideologische verschuivingen en politieke instrumentalisering.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: Bundesarchiv, Bild 183-11886-0017 / Sturm, Horst / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 DE, via Wikimedia Commons
  2. Fellgiebel, Walther-Peer (2000) [1986]. Die Träger des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939–1945 – Die Inhaber der höchsten Auszeichnung des Zweiten Weltkrieges aller Wehrmachtteile. Friedberg: Podzun-Pallas. ISBN 978-3-7909-0284-6.
  3. Scherzer, Veit (2007). Die Ritterkreuzträger 1939–1945. Die Inhaber des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939 von Heer, Luftwaffe, Kriegsmarine, Waffen-SS, Volkssturm sowie mit Deutschland verbündeter Streitkräfte nach den Unterlagen des Bundesarchives. Jena: Scherzers Militaer-Verlag. ISBN 978-3-938845-17-2.
  4. Lapp, Peter Joachim (2003). General bei Hitler und Ulbricht. Vincenz Müller – Eine deutsche Karriere. Berlin: Ch. Links Verlag. ISBN 3-86153-286-7.
  5. Ehlert, Hans & Wagner, Armin (2003). Genosse General! Die Militärelite der DDR in biografischen Skizzen. Berlin: Ch. Links Verlag. ISBN 3-86153-312-X.
  6. Froh, Klaus; Wenzke, Rüdiger (2000). Die Generale und Admirale der NVA. Ein biographisches Handbuch. 4. Auflage. Berlin: Ch. Links Verlag. ISBN 3-86153-209-3.
  7. Küsters, Hanns Jürgen (1992). Wiedervereinigung durch Konföderation? Die informellen Unterredungen zwischen Bundesminister Fritz Schäffer, NVA-General Vincenz Müller und Sowjetbotschafter Georgij Maksimowitsch Puschkin 1955/56. Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, Jg. 40, Heft 1, S. 107–153. ISSN 0042-5702.
  8. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946