Home Schepen Vliegdekschepen USS Bunker Hill CV-17 – Essex klasse carrier

USS Bunker Hill CV-17 – Essex klasse carrier

USS Bunker Hill (CV-17) op zee in 1945, na herstel van kamikazeschade en inzet voor Operation Magic Carpet.
USS Bunker Hill (CV-17) in 1945, hersteld van kamikazeschade en ingezet voor het terugbrengen van Amerikaanse militairen uit de Pacific.

De USS Bunker Hill (CV-17) was een vliegdekschip van de Essex-klasse in dienst bij de Amerikaanse marine tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het schip werd vernoemd naar de Slag bij Bunker Hill uit de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog. Vanaf de indienststelling in mei 1943 nam Bunker Hill deel aan grootschalige operaties in de Stille Oceaan, waaronder gevechten rond de Salomonseilanden, de Marianen, Iwo Jima en Okinawa. Tijdens de oorlog werd het schip zwaar getroffen door Japanse kamikaze-aanvallen, waarbij honderden doden en gewonden vielen. Desondanks bleef het schip drijvend en keerde terug naar de Verenigde Staten voor herstel. Bunker Hill behoort tot de bekendste vliegdekschepen die de intensiteit van de luchtoorlog in de Stille Oceaan weerspiegelen.

Ontwerp en constructie

De USS Bunker Hill behoorde tot de Essex-klasse, de grootste serie vliegdekschepen die door de Verenigde Staten in de Tweede Wereldoorlog werd gebouwd. De kiellegging vond plaats op 15 september 1941 bij de Bethlehem Steel Company in Quincy, Massachusetts. Het schip werd te water gelaten op 7 december 1942 en op 25 mei 1943 officieel in dienst gesteld. De commandant bij de indienstname was kapitein J. J. Ballentine.

De Essex-klasse was ontworpen als antwoord op de noodzaak voor grotere vliegdekschepen met een hogere capaciteit en betere bescherming tegen luchtaanvallen. Bunker Hill had een waterverplaatsing van 27.100 ton standaard en 36.380 ton volbeladen. Het schip was 872 voet (266 meter) lang, 93 voet (28 meter) breed en had een diepgang van 34 voet (10,4 meter). De voortstuwing werd verzorgd door acht Babcock & Wilcox ketels en vier stoomturbines die samen 150.000 pk leverden. Hiermee kon een snelheid van 33 knopen worden gehaald. De actieradius bedroeg 14.100 zeemijlen bij een snelheid van 20 knopen.

Bewapening

De bewapening van de USS Bunker Hill bestond tijdens de oorlog uit een combinatie van luchtafweer en zwaar geschut. Het schip was uitgerust met twaalf 5-inch (127 mm) kanonnen met dubbele rol (lucht- en oppervlaktebestijding). Daarnaast beschikte het over 32 stuks 40 mm Bofors luchtafweerkanonnen en 46 stuks 20 mm Oerlikon luchtafweerkanonnen. Deze configuratie bood het schip een aanzienlijke verdediging tegen vijandelijke vliegtuigen, met name tijdens de grootschalige luchtaanvallen in de Slag in de Filipijnenzee en bij Okinawa.

Bepantsering

De bepantsering van Bunker Hill was typisch voor de Essex-klasse. Het waterlijnpantser varieerde van 2,5 tot 4 inch (64–102 mm). Het dek had een dikte van 1,5 inch (38 mm), terwijl het hangardek was beschermd met 2,5 inch (64 mm) staal. De dwarswanden of bulkheads waren 4 inch (102 mm) dik. Deze bepantsering bood bescherming tegen luchtaanvallen en beperkte schade door bominslagen en kamikaze-treffers.

Vliegtuigen aan boord

Als vliegdekschip had USS Bunker Hill een luchtgroep met gemiddeld 90 tot 100 toestellen. De samenstelling varieerde in de oorlogsjaren, maar bestond voornamelijk uit Grumman F6F Hellcat-jagers, Curtiss SB2C Helldiver-duikbommenwerpers en Grumman TBF Avenger-torpedobommenwerpers. Aanvankelijk werden ook F4U Corsairs getest, maar deze bleven landgebonden totdat de landingsprocedures verder waren ontwikkeld. Tijdens latere operaties, zoals Iwo Jima en Okinawa, voerde het schip voornamelijk Hellcats en Avengers in gevecht.

Sensoren en dataverwerking

De USS Bunker Hill beschikte over een reeks radars en vuurleidingssystemen die tijdens de Tweede Wereldoorlog onmisbaar waren voor lucht- en oppervlaktebewaking, vuurleiding en de coördinatie van luchtoperaties. De gegevens van deze installaties kwamen samen in het Combat Information Center (CIC), dat op vliegdekschepen ook Combat Direction Center (CDC) werd genoemd. In dit centrum werkten gespecialiseerde teams die radarinformatie verzamelden, beoordeelden en doorgaven. De commandant en de Fighter Direction Officers ontvingen hieruit een actueel overzicht van de lucht- en zeesituatie rondom het schip. Het CIC fungeerde daardoor als zenuwcentrum voor zowel verdediging als aanval.

De aanwezige systemen waren:

  • 1 × SK air-search radar, voor langeafstandsdetectie van vijandelijke vliegtuigen

  • 1 × SC air-search radar, voor waarneming van doelen op middellange afstand

  • 2 × SG surface-search radar, gebruikt voor oppervlaktebewaking en navigatie

  • 1 × SM fighter-direction radar (later units), toegepast voor de begeleiding van jachtvliegtuigen

  • 2 × Mk 4 fire-control radar (earlier units), gekoppeld aan het 5-inch geschut

  • 2 × Mk 12 fire-control radar (later units), verbeterde vuurleidingsradars voor hetzelfde geschut

  • 2 × Mk 22 height-finding radar (later units), voor het meten van vlieghoogtes

  • 10–17 × Mk 51 AA directors, bestemd voor de aansturing van 40 mm luchtafweerkanonnen

Het samenspel van deze systemen gaf Bunker Hill de mogelijkheid om een volledig luchtbeeld op te bouwen. De SK-radar kon vijandelijke vliegtuigen al op grote afstand signaleren, waarna de SC-radar aanvullende informatie gaf. De SG-radars leverden gegevens over schepen en kleinere oppervlaktesignalen, wat belangrijk was bij operaties in de eilandrijke gebieden van de Stille Oceaan. De SM-radar maakte het mogelijk om jagers effectief te leiden tijdens onderscheppingsvluchten, wat de coördinatie van luchtgevechten verbeterde.

De vuurleidingsradars Mk 4 en Mk 12 waren cruciaal voor de nauwkeurigheid van het 5-inch geschut, terwijl de Mk 22-radars hielpen om luchtdoelen in hoogte te volgen. Hierdoor konden luchtafweereenheden gericht schieten en het dreigingsniveau beter inschatten. De Mk 51-directors gaven de bemanning van de 40 mm kanonnen directe richtinformatie, waardoor snelle en nauwkeurige reacties mogelijk waren tegen laagvliegende toestellen.

Deze technische uitrusting maakte het CIC van de USS Bunker Hill tot een volledig geïntegreerd commandocentrum. Het stelde de bemanning in staat om vijandelijke vliegtuigen vroegtijdig te detecteren, gevechtsvliegtuigen efficiënt te leiden en de luchtafweer nauwkeurig in te zetten. Daarmee voldeed het schip aan de normen die in 1943 voor moderne vlootvliegdekschepen werden gesteld en kon het effectief opereren binnen de Amerikaanse carrier task forces. 

Modificaties

In november 1944 voer Bunker Hill naar het Bremerton Naval Shipyard voor een uitgebreide onderhoudsperiode. Tijdens deze modernisering werden verbeteringen aangebracht aan de luchtafweerbewapening en radarinstallaties. Het schip ontving extra 40 mm Bofors-kanonnen en verbeterde vuurleidingssystemen. Ook werden aanpassingen gedaan aan het vliegdek en de vliegtuigfaciliteiten, zodat nieuwere vliegtuigtypen efficiënter konden worden ingezet. Na deze periode keerde het schip begin 1945 terug naar de Stille Oceaan.

Status schip tijdens de oorlog

Gedurende de oorlog bleef Bunker Hill technisch up-to-date. Door de onderhouds- en moderniseringsperiode in Bremerton eind 1944 beschikte het schip begin 1945 over de nieuwste radars en luchtafweer. De Essex-klasse was ontworpen met uitbreidingsmogelijkheden en flexibiliteit, waardoor de schepen niet snel verouderden. Hoewel Bunker Hill in mei 1945 zware schade opliep door kamikaze-aanvallen, werd dit niet veroorzaakt door technische tekortkomingen maar door de intensiteit van de Japanse tactieken.

Operationele geschiedenis

1943–1944

Na de indienststelling in mei 1943 en een trainingsperiode in het Caribisch gebied werd USS Bunker Hill naar de Stille Oceaan gestuurd. In november 1943 nam het schip deel aan de aanval op de Japanse basis Rabaul op Nieuw-Brittannië. Dit was destijds een van de belangrijkste marine- en luchtmachtbases van Japan. Tijdens deze operatie voerden boordjagers en bommenwerpers aanvallen uit op vliegvelden, schepen en installaties in de haven. De samenwerking tussen carrierluchtvaart en landgestationeerde eenheden werd voor het eerst grootschalig toegepast. Kort daarna leverde het vliegdekschip luchtsteun aan de Amerikaanse landing op Tarawa in de Gilbert-eilanden, waarbij intensieve luchtdekking noodzakelijk was om de invasietroepen te beschermen.

Begin 1944 nam Bunker Hill deel aan operaties rond de Bismarck-archipel. Tijdens deze aanvallen werden vliegvelden, haveninstallaties en Japanse garnizoenen aangevallen. Aansluitend nam het schip deel aan de campagnes in de Marshalleilanden. In februari 1944 voerden de carriers grootschalige aanvallen uit op de Japanse basis Truk in de Carolinen. Truk werd vaak omschreven als het Japanse tegenhanger van Pearl Harbor, omdat het fungeerde als vlootankerplaats en bevoorradingscentrum. Tijdens deze operatie werden meerdere oorlogsschepen tot zinken gebracht en talloze vliegtuigen vernietigd.

Daarna richtte het schip zich op de Marianen en Carolinen. In deze fase voerde Bunker Hill aanvallen uit op Guam, Saipan en Tinian, die later zouden dienen als uitvalsbasis voor de Amerikaanse B-29-bommenwerpers. Het schip leverde intensieve luchtsteun en nam deel aan luchtaanvallen op de Bonin- en Palau-eilanden. De operaties toonden het vermogen van de Essex-klasse carriers om gedurende langere tijd aaneengesloten luchtoperaties te ondersteunen in een wijde regio.

In juni 1944 nam Bunker Hill deel aan de Slag in de Filipijnenzee, die samenhing met de Amerikaanse landing op Saipan. Tijdens deze zeeslag werd de Japanse marineluchtmacht vrijwel uitgeschakeld. Amerikaanse scheepsjagers schoten honderden vijandelijke vliegtuigen neer, waardoor de Japanners niet langer in staat waren hun vloot effectief te beschermen. Bunker Hill liep zelf schade op door een bominslag die twee bemanningsleden het leven kostte en tachtig gewonden veroorzaakte. Ondanks de schade bleef het schip operationeel. Later in 1944 ondersteunde Bunker Hill aanvallen op Palau, Yap, Ulithi en Formosa, en leverde luchtsteun bij de gevechten rond Luzon en Okinawa. In november 1944 keerde het schip terug naar de Verenigde Staten voor groot onderhoud en modernisering in Bremerton. Daar werden extra luchtafweerinstallaties geplaatst en radarsystemen vernieuwd.

1945

Na voltooiing van het onderhoud voer USS Bunker Hill in januari 1945 terug naar de Stille Oceaan. Het schip werd het vlaggenschip van Task Force 58, onder leiding van viceadmiraal Marc A. Mitscher. In februari 1945 ondersteunde de carrier de landingen op Iwo Jima. Vliegtuigen van Bunker Hill voerden bombardementen uit, begeleidden bommenwerpers en onderschepten Japanse toestellen die trachtten de invasievloot aan te vallen. De luchtaanvallen waren intensief en het vliegdekschip speelde een rol bij de dekking van de landingstroepen die het zwaar te verduren kregen op het eiland.

In maart en april 1945 volgden grootschalige aanvallen op de Japanse hoofdeilanden en de Ryukyu-eilanden. Op 7 april 1945 nam Bunker Hill deel aan Operatie Ten-Go. Tijdens deze operatie werden de Japanse vlooteenheden aangevallen die een laatste poging deden om de invasie van Okinawa te verstoren. Vliegtuigen van Bunker Hill en andere carriers vielen het slagschip Yamato aan, samen met een lichte kruiser en meerdere torpedobootjagers. Het Yamato werd tot zinken gebracht, wat een einde maakte aan de operationele inzetbaarheid van de Japanse slagschipvloot.

USS Bunker Hill (CV-17) getroffen door twee kamikazevliegtuigen op 11 mei 1945 bij Kyushu, met zware verliezen.
USS Bunker Hill (CV-17) werd binnen 30 seconden door twee kamikazevliegtuigen geraakt bij Kyushu. 372 doden en 264 gewonden.

Op 11 mei 1945 werd USS Bunker Hill zwaar getroffen door twee kamikazevliegtuigen. Binnen een halve minuut stortten twee toestellen zich op het vliegdek. Het eerste liet een bom vallen die door het dek sloeg en onder water explodeerde, het tweede raakte het schip bij de commandotoren. Grote branden en explosies volgden, gevoed door brandstof en munitie. In totaal kwamen 396 bemanningsleden om, 264 raakten gewond en 43 werden vermist. Onder de slachtoffers bevonden zich ook leden van de staf van admiraal Mitscher.

Ondanks de zware schade bleef het schip drijven en kon het met verminderde snelheid koers zetten naar Ulithi. Daar werden de zwaarste schadeplekken voorlopig hersteld, waarna het schip via Pearl Harbor naar Bremerton terugkeerde. Toen de oorlog in augustus 1945 eindigde, bevond Bunker Hill zich nog steeds in reparatie. De kamikaze-aanval van mei betekende het einde van haar actieve deelname aan de oorlog.

Na de oorlog

Na de Japanse capitulatie in augustus 1945 werd USS Bunker Hill toegewezen aan Operation Magic Carpet, de grootschalige terugkeeroperatie van Amerikaanse militairen uit de Pacific. Het schip maakte meerdere reizen tussen de eilanden in de Stille Oceaan en de westkust van de Verenigde Staten. Daarbij vervoerde het duizenden militairen die terugkeerden naar hun families. Op 9 januari 1947 werd Bunker Hill officieel buiten dienst gesteld en opgenomen in de reservevloot.

In de jaren daarna werd het schip administratief heringedeeld. In 1951 kreeg het de classificatie CVA-17, waarmee het formeel als aanvalsvliegdekschip werd aangemerkt. Twee jaar later volgde een herindeling tot CVS-17, als antisubmarine carrier. In 1959 kreeg het de aanduiding AVT-9, wat betekende dat het schip nog uitsluitend geschikt werd geacht voor opleidingsdoeleinden. Ondanks deze herindelingen werd Bunker Hill nooit opnieuw geactiveerd of gemoderniseerd. Samen met USS Franklin was het een van de weinige Essex-klasse carriers die niet opnieuw in actieve dienst kwamen.

In 1966 werd het schip definitief geschrapt uit het Naval Vessel Register. Kort daarna werd het gebruikt als stationair platform voor elektronische tests bij Naval Air Station North Island, San Diego. Gedurende de jaren zestig en vroege jaren zeventig werden hier verschillende systemen beproefd die later toepassing vonden in de Amerikaanse vloot.

Een poging om Bunker Hill in 1972 als museumschip te behouden mislukte wegens gebrek aan financiële middelen en steun. In 1973 werd het schip verkocht aan een sloopbedrijf in Oregon en gesloopt. Enkele onderdelen bleven echter behouden. Een deel van het staal werd gebruikt voor wetenschappelijke toepassingen, onder meer bij Fermilab. Ook de scheepsbel bleef bewaard en werd later overgedragen aan de geleide-wapen kruiser USS Bunker Hill (CG-52), die in 1986 in dienst werd gesteld.

Conclusie

USS Bunker Hill was een van de vliegdekschepen van de Essex-klasse die een centrale rol speelden in de gevechten in de Stille Oceaan. Het schip werd uitgerust met moderne radars, vuurleidingssystemen en een Combat Information Center, waarmee het vanaf 1943 voldeed aan de toen geldende normen voor luchtverdediging en luchtcoördinatie. Het leverde luchtsteun bij grote operaties zoals Rabaul, Truk, de Marianen en Iwo Jima, en nam deel aan Operatie Ten-Go.

De kamikaze-aanvallen bij Okinawa in mei 1945 veroorzaakten zware verliezen onder de bemanning en maakten een einde aan de actieve oorlogsdeelname van het schip. Na de oorlog keerde Bunker Hill niet meer terug in actieve dienst. Het schip kreeg wel meerdere herclassificaties, maar bleef uiteindelijk in de reservevloot. De technische uitrusting voldeed tijdens de oorlog aan de moderne standaarden, maar door de zware schade en het grote aanbod aan Essex-klasse carriers koos de Amerikaanse marine ervoor het schip niet te moderniseren.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding 1:Naval History & Heritage Command, Public domain, via Wikimedia Commons

  2. Afbeelding 2: USS Bunker Hill hit by two Kamikazes, Public domain, via Wikimedia Commons
  3. Belote, James; Belote, William (1975). Titans of the Seas. New York: Harper & Row. ISBN 0-06-010278-0.

  4. Bergerud, Eric M. (2001). Fire in the Sky: The Air War in the South Pacific. Boulder: Westview Press. ISBN 0-8133-3869-7.

  5. Blackburn, Tom; Hammel, Eric (1997). The Jolly Rogers: The Story of Tom Blackburn and Navy Fighting Squadron VF-17. Pacific, California: Pacific Military History. ISBN 0-935553-67-3.

  6. Bowman, Martin W. (2002). Vought F4U Corsair. Marlborough, UK: The Crowood Press Ltd. ISBN 1-86126-492-5.

  7. Cook, Lee (1998). The Skull & Crossbones Squadron: VF-17 in World War II. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Publishing. ISBN 0-7643-0475-5.

  8. Friedman, Norman; Baker, A. D. III (1983). U.S. Aircraft Carriers: An Illustrated Design History. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 978-0-87021-739-5.

  9. Irons, Martin (2022). Corsair Down!. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Publishing Ltd. ISBN 978-0-7643-6224-8.

  10. Tillman, Barrett (1997). U.S. Navy Fighter Squadrons in World War II. North Branch, Minnesota: Specialty Press. ISBN 0-933424-74-4.

  11. Udoff, Irv (1994). The Bunker Hill Story. Paducah, Kentucky: Turner Publishing. ISBN 1-56311-168-3.

  12. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946