HMS Sheffield was een Britse lichte kruiser van de Town-klasse die tussen 1937 en 1967 dienst deed. Het schip opereerde in de Atlantische Oceaan, Middellandse Zee en Noordelijke IJszee, nam deel aan konvooiescortes, vlootacties en landingsoperaties, en werd onderscheiden met twaalf battle honours. Dit overzicht beschrijft ontwerp, bewapening, bepantsering, sensoren en dataverwerking, modificaties, inzetstatus, operationele loopbaan, naoorlogse dienst en bronnen.
Ontwerp en constructie
De Town-klasse werd ontworpen als antwoord op Japanse kruiserbouw in de jaren dertig. HMS Sheffield werd gebouwd door Vickers-Armstrongs te High Walker (Newcastle upon Tyne); kiellegging 31 januari 1935, tewaterlating 23 juli 1936, indienststelling 25 augustus 1937. De waterverplaatsing bedroeg circa 9.100 long tons standaard en 11.350 long tons deep load. Afmetingen: lengte 591 ft 6 in (180,3 m), breedte 61 ft 10 in (18,8 m), diepgang 17 ft 7 in (5,4 m). Aandrijving bestond uit vier geared steam turbine-sets, elk op één as, totaal 75.000 shp (56.000 kW), goed voor 32 knopen. De brandstofcapaciteit bedroeg circa 1.970 long tons stookolie, met een actieradius van ongeveer 7.000 zeemijl bij 16 knopen. De bemanning telde in 1942 circa 796 koppen. De romp en opbouw werden in roestvast staal uitgevoerd voor minder onderhoud; hiervan is de bijnaam Shiny Sheff afgeleid.
Bewapening
De hoofdbewapening bestond uit twaalf BL 6-inch (152 mm) Mk XXIII kanonnen in vier drievoudige torens, aangeduid als A, B, X en Y. De secundaire artillerie omvatte acht QF 4-inch (102 mm) Mk XVI dual-purpose kanonnen in tweelingopstellingen. Voor luchtafweer kreeg het schip in aanvang twee viervoudige 2-pounder (40 mm) “pom-pom”-opstellingen en twee viervoudige 0,5-inch Vickers-mitrailleurs; deze laatste werden in 1942 vervangen door negen enkelvoudige 20 mm Oerlikons. Torpedobewapening bestond uit twee bovenschip drievoudige 21-inch (533 mm) torpedobuisopstellingen. Tijdens latere oorlogsjaren werd de luchtafweer versterkt; in 1944 verving men de X-toren door extra AA-middelen, waaronder Bofors 40 mm-opstellingen en aanvullende Oerlikons. In de jaren vijftig werd het lichte luchtafweerpak verder aangepast tot onder meer acht dubbele Bofors Mk 5 en twee enkelvoudige Bofors Mk 7. Het schip kon via een vaste katapult drie boordvliegtuigen bedrijven.
Bepantsering
De hoofdpantsergordel had een dikte van 4,5 inch (114 mm). Het dekpantser varieerde tussen 1,25 en 2 inch (32–51 mm). De kanontorens werden beschermd door 1–2 inch (25–51 mm) pantser. De vitale delen waren aldus tegen middelzware artillerie- en scherfwerking afgeschermd, in lijn met de rol van lichte kruisers in de Royal Navy.
Sensoren en dataverwerking
HMS Sheffield was vroeg uitgerust met marineradar en ontwikkelde haar sensorpakket stapsgewijs. In augustus 1938 kwam de Type 79Y air-warning radar in dienst, met detectie van doelen op 10.000 ft tot circa 53 mijl. In 1940 werd deze set vervangen door Type 279, eveneens luchtzoekradar, die daarnaast kon fungeren als barrage predictor voor luchtafweer op korte afstand. Tegen eind 1942 was Sheffield uitgerust met een gecombineerde suite: Type 273 (surface search), Type 281 (air warning), Type 282 (pom-pom fire control), Type 283 (automatic barrage voor hoofdartillerie tegen luchtdoelen), Type 284 (surface fire-control) en Type 285 (heavy AA fire-control). Deze combinatie maakte effectief nacht- en slecht-weergebruik mogelijk en ondersteunde jager-aanwijzing door scheepsleiding in gecombineerde vlootverbanden. Over specifiek geïnstalleerde ASDIC/sonar-types wordt in de hier gebruikte literatuur voor Sheffield geen exact type genoemd; ASDIC was op RN-eenheden gebruikelijk voor oppervlakte-escortes, maar een gedocumenteerde set voor Sheffield is niet gespecificeerd in de aangehaalde bronnen.
De dataverwerking aan boord verliep via brug, artillerieposten en de Operations Room. De Royal Navy introduceerde tijdens de oorlog de Action Information Organisation (AIO) als organisatorisch concept en als fysieke ruimte (Operations Room) waarin radarinformatie, visuele waarnemingen en berichten werden samengebracht en geplot. Op slagschepen en vliegdekschepen was de AIO ruim van opzet, met meerdere plottafels en dedicated radar-/communicatieploegen onder leiding van een Action Information Officer. Op kruisers werd vanaf 1942–1943 een kleinere maar functioneel vergelijkbare AIO-inrichting toegepast, bedoeld om eskader- en luchtafweercoördinatie te ondersteunen. Lichte en zware kruisers die als flottielje- of luchtverdedigingsschip fungeerden, ontvingen informatie van Type 273/277 (surface/air) en gaven koers- en doelinformatie door aan bewapening en begeleidende eenheden.
Binnen de Royal Navy werd de Action Information Organisation (AIO) tijdens de oorlog ingevoerd op grotere eenheden en op escortcarriers. Deze carriers waren het commandoschip van hunter-killer groups en hadden een volwaardige AIO ingericht, zodat zij alle radarinformatie, peilingen en meldingen konden samenbrengen en verwerken. Vanuit deze centrale leiding werden vliegtuigen en escortdestroyers gecoördineerd in de onderzeebootbestrijding en luchtverdediging van de groep.
Voor HMS Sheffield zelf is in de hier aangehaalde literatuur wel de uitgebreide radarset per eind 1942 gedocumenteerd en is haar rol als leidende kruiser in Arctische konvooien duidelijk, maar er is geen expliciete bronvermelding die een dedicated AIO-ruimte identificeert zoals bij enkele zusterschepen. Operationeel duidt de inzet op een gecentraliseerde Operations Room-werkwijze, passend bij RN-procedures in 1942–1943, maar zonder formele bevestiging van een volwaardige AIO-installatie op Sheffield in de genoemde bronnen.
Modificaties
Belangrijke wijzigingen betroffen de voortgaande versterking van de luchtafweer, de vervanging van 0,5-inch mitrailleurs door 20 mm Oerlikons (1942), de toevoeging en uitbreiding van Bofors 40 mm-opstellingen, en het verwijderen van de X-toren in 1944 om gewicht en ruimte vrij te maken voor extra AA en verbeterde vuurleiding. De radarsuite werd in stappen gemoderniseerd (Type 79Y naar 279; uitbreiding met 273/281/282/283/284/285). Na 1945 ontving Sheffield moderne radar en elektronica in voorbereiding op Pacific-dienst. In de jaren vijftig werden een gesloten brug, lattice-voormast, aangepaste AA-configuratie en een anti-NBC-washdown geïmplementeerd.
Status schip tijdens de oorlog
Sheffield werd tijdens de oorlog veelvuldig onderhouden en aangepast. De combinatie van 6-inch hoofdbatterij, verbeterde AA-bewapening en een brede radarsuite hield haar operationeel relevant in escort- en vlootrollen. Tegelijkertijd gold in RN-normering vanaf 1943 dat schepen zonder volwaardige AIO/AIC-inrichting in gevechtsinformatie-verwerking achterbleven. Voor Sheffield is een dergelijke inrichting in de hier gebruikte bronnen niet expliciet bevestigd. Op basis van dat criterium zou het schip, indien zonder dedicated AIO, in 1943 als achterblijvend in informatie-centralisatie kunnen worden beoordeeld, ondanks haar aantoonbare effectiviteit in Arctische eskaderoperaties en radar-geleide acties.
Operationele geschiedenis
Vroege inzet bij de Home Fleet (1939–1940)
Voorafgaand aan de oorlog patrouilleerde Sheffield met de Home Fleet in Noord-Atlantische en Noordzee-wateren tegen blokkadebrekers. In september 1939 opereerde zij samen met lichte kruisers en slagschepen langs de Noorse kust. In dezelfde periode werd voor het eerst operationeel gebruikgemaakt van scheepsradar wanneer Sheffield Duitse verkenners detecteerde. In oktober werd een Duitse vrachtvaarder opgebracht. Tijdens de winter van 1939–1940 nam zij deel aan zoekacties na de ondergang van Rawalpindi en aan blokkadelijnen ten westen van de Britse Eilanden. In april 1940 volgde deelname aan de Noorse campagne: detacheringen richting Bergen, lucht- en mijnenbedreiging door Luftwaffe-eenheden, troepentransporten richting Åndalsnes en ondersteuning bij evacuaties aan het eind van de maand. In mei en juni verschoof de inzet kortstondig naar de zuidelijke Noordzee in het kader van de crisissituatie rond Frankrijk en de evacuaties.
Force H en Middellandse Zee-operaties (1940–1941)
In augustus 1940 werd Sheffield overgeplaatst naar Force H te Gibraltar. De formatie voerde luchttransporten en konvooiescortes naar Malta uit (operaties Coat, White, Collar, Excess), en ondernam bombardementen en afleidingsacties in de Westelijke Middellandse Zee. In januari 1941 werd een Italiaanse luchtaanval vroegtijdig door Sheffield’s radar gemeld, wat bijdroeg aan het afslaan van de aanval. De formatie nam deel aan Operatie Grog tegen Genua, maar deze veroorzaakte beperkt scheepsverlies in de haven. In de Atlantische Oceaan werden Duitse oppervlakteraiders zoals Admiral Hipper en de tweelingkruisers Scharnhorst en Gneisenau gezocht en opgevolgd. Tijdens meerdere Malta-runs (Winch, Dunlop, Tiger, Splice) begeleidde Sheffield carriers die Hurricanes overvlogen.
De jacht op Bismarck en transitie (mei–juni 1941)
Na de ondergang van HMS Hood zette Force H de achtervolging op Bismarck in. Sheffields opdracht tot contactlegging leidde tot een incident waarbij eigen Swordfish-toestellen haar per abuis aanvielen met magnetische torpedo’s; het schip ontweek deze, deels door storingen in ontstekers. Later fungeerde Sheffield als aanwijzer voor de contactaanval met contactontstekers die Bismarck’s roer trof. Onder zwaar vuur liep Sheffield scherf- en personeelschade op. De volgende dag werd Bismarck door slagschepen en kruisers tot zinken gebracht. In juni 1941, op weg naar het noorden, onderschepte Sheffield een Duitse tanker, Friedrich Breme, die tot zinken werd gebracht. In september escorteerde zij Operation Halberd, een grote bevoorradingsrun naar Malta; hierbij werd Nelson getorpedeerd door Italiaanse vliegtuigen, maar de konvooien bereikten het eiland.
Poolzee en Operatie Torch (1942)
In januari 1942 werd Sheffield aan de Arctische konvooien toegewezen. In maart liep zij bij IJsland mijnschade op en lag tot juli in reparatie. In september keerde zij terug voor escorte- en afleidingsopdrachten in Spitsbergenverband. In oktober werden konvooien tijdelijk gestaakt voor Operatie Torch; Sheffield behoorde tot Force O (Eastern Task Force) voor de landingen bij Algiers, met stand-by vuursteun en begeleiding van troepentransfers voor Operatie Terminal. Luchtaanvallen met torpedo’s op de avond van 8 november werden ontweken. Kort daarop volgde konvooibegeleiding naar Bougie, waar zware luchtaanvallen koopvaardij troffen.
Slag om de Barentszzee en Noordelijke wateren (december 1942–februari 1943)
Na hervatting van de Arctische konvooien vormde Sheffield met Jamaica Force R onder vice-admiraal Burnett. Op 31 december 1942 raakten Duitse eenheden onder Admiral Hipper en Lützow in actie tegen JW 51B. Force R viel in, beschadigde Admiral Hipper en Sheffield bracht de torpedobootjager Friedrich Eckoldt tot zinken. De goede radardekking en plotprocedures compenseerden de slechte zichtcondities. In januari 1943 leverde Sheffield distant cover voor JW/RA-convoys; in februari liep zij stormschade op (gedeeltelijk verlies dak A-toren) en keerde terug voor herstel.
Middellandse Zee en terug naar het noorden (augustus–december 1943)
Eind augustus 1943 fungeerde Sheffield kort als dekking voor anti-onderzeebootacties in de Golf van Biskaje en verplaatste vervolgens naar de Middellandse Zee voor vuursteun tijdens Operatie Avalanche (Salerno), gericht op het afslaan van Duitse tegenaanvallen. Met de herstart van de Arctische konvooien in november volgde de opzet voor het onderscheppen van Scharnhorst. Op 26 december 1943 detecteerde Sheffield het slagschip als eerste; in twee ontmoetingen werd contact geforceerd. Na treffers op zusterschepen en machineproblemen bij Sheffield zelf hield Belfast het contact, waarna Duke of York Scharnhorst tot zinken bracht in de Slag bij de Noordkaap.
Laatste oorlogsfase (1944–1945)
In maart 1944 dekte Sheffield JW 58 en nam deel aan Operation Tungsten, een carrier-raid op Tirpitz die aanzienlijke schade veroorzaakte. Nadien volgden escortes van escortcarriers voor aanvullende raids richting Noorse kust. Sheffield nam geen deel aan de Normandië-landingen; in juli 1944 vertrok zij voor een grote refit in Boston waarbij X-toren werd verwijderd ten gunste van verbeterde AA en elektronica. In mei 1945 keerde zij terug voor verdere afbouw te Portsmouth, gericht op inzet met de British Pacific Fleet, maar actieve gevechtsdeelname bleef uit door het einde van de oorlog.
Na de oorlog
Na voltooiing van de naoorlogse modernisering zette Sheffield in 1946 koers naar Malta voor oefeningen en vervolgens naar Bermuda als vlaggenschip op de America and West Indies Station. Tot 1948 maakte zij vijf vlagvertooncruises met uitgebreide havenbezoeken. In 1951–1954 vervulde zij opnieuw vlaggenschipdienst in het Westelijk Atlantisch gebied, nam in 1953 deel aan de Fleet Review bij de kroning van Elizabeth II, en onderging meerdere refits (o.a. 1949/50, 1954, 1956–1957). In 1955 speelde het schip de rol van HMS Ajax in de film The Battle of the River Plate. Na inzet als vlaggenschip van de Reserve Fleet en als accomodatieschip volgde buiten dienststelling in 1964, ontmanteling in 1967 en sloop te Faslane. De scheepsbel bleef bewaard in Sheffield Cathedral, evenals de battle ensign.
Conclusie
HMS Sheffield was een voorbeeld van een Britse lichte kruiser die via continue AA-versterking, torenreductie en een uitgebreide radarsuite aangepast werd aan veranderende lucht- en oppervlaktemeervoudige dreigingen. In 1942–1943 beschikte het schip over geavanceerde vuurleidings- en zoekradars, waarmee in poolnachten en slecht weer effectief werd geopereerd. Voor de normstelling rond gevechtsinformatie geldt dat schepen zonder volwaardige AIO/AIC-inrichting vanaf 1943 als achterblijvend werden beschouwd; voor Sheffield is zo’n inrichting in de hier gebruikte bronnen niet expliciet bevestigd. Op basis van die maatstaf zou het schip, indien zonder dedicated AIO, als verouderd in informatie-centralisatie gelden, terwijl de operationele resultaten aantonen dat de combinatie van sensoren, procedures en leidingvoering in praktijk effectief bleef.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: Royal Navy official photographer, Public domain, via Wikimedia Commons
Bassett, Ronald (1988). HMS Sheffield: The Life and Times of “Old Shiny”. London: Arms and Armour. ISBN 9780853689119.
Bekker, Cajus (1971). Verdammte See. Oldenburg: Gerhard Stalling Verlag. ISBN 3548030572.
Brennecke, Jochen (1979). Schwarze Schiffe Weite See. München: Heine. ISBN 3453001036.
Brennecke, Jochen (2003). Eismeer Atlantik Ostsee: Die Einsätze des Schweren Kreuzers Admiral Hipper. München: Heyne. ISBN 3453870840.
Coales, J. F.; Rawlinson, J. D. S. (1995). The Development of Radar Equipments for the Royal Navy 1935–1945. London: Macmillan. ISBN 9781349134595.
Colledge, J. J.; Warlow, Ben (2003). Ships of the Royal Navy. London: Chatham (Lionel Leventhal). ISBN 1853675660.
Friedman, Norman (2010). British Cruisers: Two World Wars and After. Barnsley: Seaforth. ISBN 9781591140788.
Grove, Eric (1993). Sea Battles in Close-Up. Shepperton: Ian Allan. ISBN 071102118X.
Kemp, Paul (1993). Convoy: Drama in Arctic Waters. London: Cassell. ISBN 0304354511.
Lee, Eric C. B. (2000). The Cruiser Experience. Kent: Arcturus. ISBN 9780907322733.
Lyon, Hugh (1978). The Encyclopedia of the World’s Warships. New York: Crescent. ISBN 051722478X.
Macintyre, Donald (1967). Shipborne Radar. United States Naval Institute Proceedings. ISSN 0041-798X.
Pack, S. W. C. (1978). Invasion North Africa, 1942. New York: Scribner. ISBN 068415921X.
Paterson, Lawrence (2003). Second U-Boat Flotilla. Barnsley: Leo Cooper. ISBN 0850529174.
Pierce, Michael (2013). Between Hostile Shores: Mediterranean Convoys 1941–1942. Plymouth: University of Plymouth Press. ISBN 9781841023540.
Raven, Alan; Roberts, John (1976). British Battleships of World War Two. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0870218174.
Raven, Alan; Roberts, John (1980). British Cruisers of World War Two. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0870219227.
Rohwer, Jürgen (2005). Chronology of the War at Sea 1939–1945 (3rd rev. ed.). Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 1591141192.
Smith, Peter C.; Dominy, John R. (1980). Cruisers in Action 1939–1945. London: William Kimber. ISBN 0718302184.
Stephen, Martin (1988). Sea Battles in Close-Up: World War 2. Shepperton: Ian Allan. ISBN 0711015961.
Taylor, Bruce (2012). The End of Glory: War and Peace in HMS Hood, 1916–1941. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 9781591142355.
Lenton, H. T. (1998). British & Empire Warships of the Second World War. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 1557500487.
McCart, Neil (2012). Town Class Cruisers. Liskeard: Maritime Books. ISBN 9781904459521.
Waters, Conrad (2019). British Town Class Cruisers: Design, Development & Performance; Southampton & Belfast Classes. Barnsley: Seaforth Publishing. ISBN 9781526718853.
Whitley, M. J. (1995). Cruisers of World War Two: An International Encyclopedia. London: Cassell. ISBN 1860198740.
