HMS Neptune: Britse kruiser gezonken in WOII

De HMS Neptune, een lichte kruiser van de Leander-klasse, werd gebouwd door de Portsmouth-scheepswerf. De kiel werd gelegd op 24 september 1931 en de lancering vond plaats op 31 januari 1933. Op 12 februari 1934 werd het schip in dienst genomen bij de Royal Navy, met het pennantnummer 20. Deze kruiser was het negende schip binnen de Britse marine dat de naam Neptune droeg.

Algemene specificaties van HMS Neptune

De HMS Neptune had enkele belangrijke technische en operationele kenmerken die haar prestaties tijdens de Tweede Wereldoorlog bepaalden:

• Klasse en type: Leander-klasse lichte kruiser
• Waterverplaatsing:
  • Standaard: 7.270 ton
  • Volgeladen: 9.740 ton
• Afmetingen:
  • Lengte: 169,1 meter
  • Breedte: 17 meter
  • Diepgang: 5,8 meter
• Aandrijving:
  • 4 Parsons-aangedreven stoomturbines
  • 6 olieverwarmde Admiralty-ketels
  • Vier schroefassen
  • Vermogen: 72.000 pk
• Snelheid: 32,5 knopen (ongeveer 60 km/u)
• Bereik: 5.730 zeemijlen bij een snelheid van 13 knopen (24 km/u)
• Bemanning:
  • Vredestijd: 550
  • Oorlogstijd: 680

Bewapening en bepantsering

De originele bewapening en bescherming van HMS Neptune bestond uit:

• Bewapening:
  • 8 × BL 6-inch (152 mm) Mk XXIII-kanonnen
  • 4 × 4-inch (102 mm) kanonnen
  • 12 × 0,5-inch machinegeweren
  • 8 × torpedobuizen van 533 mm
• Bepantsering:
  • Hoofdband: 102 mm
  • Eindsecties: 64 mm
  • Dek: 32 tot 51 mm
  • Geschuttorens: 25 mm
• Boordvliegtuig
  • Eén vliegtuig gelanceerd vanaf een katapult, oorspronkelijk een Fairey Seafox, later vervangen door een Supermarine Walrus.

Sensors en verwerkingssystemen

De geavanceerde detectie- en controlesystemen van HMS Neptune hielpen haar vijandelijke schepen en vliegtuigen op te sporen:

• Type 284/286: Radar voor luchtdoelopsporing
• Type 273/271: Radar voor oppervlaktedoelen
• Type 285: Vuurleiding voor de 152 mm-kanonnen
• Type 282: Vuurleiding voor de 40 mm-luchtafweer

Deze systemen zorgden ervoor dat HMS Neptune tijdens gevechten kon reageren op verschillende bedreigingen, variërend van lucht- tot zeedoelen. Dit gaf de kruiser een belangrijk operationeel voordeel, vooral in complexe gevechtsomstandigheden zoals de Slag bij Calabrië.

Operationele geschiedenis

Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde HMS Neptune een actieve rol in de Britse maritieme operaties. Een groot deel van de bemanning bestond uit matrozen van de Nieuw-Zeelandse divisie van de Royal Navy, met ook een aanzienlijk contingent Zuid-Afrikaanse zeelieden​.

Patrouilles in de Zuid-Atlantische Oceaan

In december 1939, enkele maanden na de oorlogsverklaring, patrouilleerde HMS Neptune in de Zuid-Atlantische Oceaan op zoek naar de Duitse zware kruiser KMS Admiral Graf Spee. Dit Duitse oppervlakteschip, berucht vanwege haar succesvolle aanvallen op geallieerde vrachtschepen, vormde een groot gevaar voor de Britse bevoorradingslijnen. Hoewel HMS Neptune onderweg was naar Uruguay, was de strijd om de Graf Spee al voorbij toen ze op 17 december 1939 door de eigen bemanning tot zinken werd gebracht nabij Montevideo​.

Deelname aan de Slag bij Calabrië

Op 9 juli 1940, tijdens de Slag bij Calabrië (ook bekend als de Slag bij Punta Stilo), maakte HMS Neptune als eerste Britse schip contact met de Italiaanse vloot. Dit was een belangrijk moment, aangezien het de eerste keer sinds de Napoleontische oorlogen was dat de Britse Middellandse Zeevloot het signaal gaf: “vijandelijke vloot in zicht”​.

Tijdens de gevechten raakte een projectiel van de Italiaanse lichte kruiser Giuseppe Garibaldi de katapult van HMS Neptune, waardoor haar verkenningsvliegtuig werd vernietigd. Ondanks deze schade slaagde de Neptune erin om de Italiaanse zware kruiser Bolzano drie keer te raken, wat aanzienlijke schade toebracht aan de torpedoruimte en het geschut​.

Operaties met Force K

In 1941 voerde HMS Neptune het bevel over Force K, een eskader van kruisers dat tot taak had vijandelijke konvooien te onderscheppen die Duitse en Italiaanse troepen in Noord-Afrika bevoorraadden. De konvooien waren van vitaal belang voor de bevoorrading van de Afrika Korps, geleid door generaal Erwin Rommel. Force K vernietigde meerdere bevoorradingsschepen en was een storende factor voor de asmogendheden​.

Het zinken van HMS Neptune

Op 18 december 1941 vertrok Force K vanuit Malta met de opdracht een vijandelijk konvooi te onderscheppen dat op weg was naar Tripoli. Dit leidde tot het noodlottige incident dat bekend staat als het zinken van HMS Neptune.

Het mijnenveld en de fatale nacht

Tijdens de nacht van 19 op 20 december liep HMS Neptune voorop in de linie toen ze op een Italiaanse mijn botste. Dit mijnenveld was al in juni 1941 door Italiaanse oorlogsschepen gelegd. De eerste mijn veroorzaakte geen ernstige schade, maar de tweede, die de boeg trof, had dat wel. Terwijl het schip probeerde zich uit het mijnenveld terug te trekken, raakte een derde mijn de schroefsectie, waardoor HMS Neptune zonder voortstuwing kwam te liggen​.

De begeleidende kruisers HMS Aurora en HMS Penelope liepen zelf ook schade op door mijnen, waardoor zij geen assistentie konden bieden. De torpedobootjager HMS Kandahar probeerde hulp te verlenen, maar liep eveneens op een mijn en werd later tot zinken gebracht om te voorkomen dat het schip in vijandelijke handen viel​.

De ondergang van de bemanning

HMS Neptune raakte een vierde mijn en kapseisde snel, wat leidde tot de dood van 737 bemanningsleden. Hoewel ongeveer 30 bemanningsleden de ondergang aanvankelijk overleefden, stierven de meesten later aan hun verwondingen of door blootstelling aan de elementen. Na vijf dagen werd slechts één overlevende, Norman Walton, gered door de Italiaanse torpedoboot Generale Achille Papa​. Walton bracht vervolgens 15 maanden door in een Italiaans krijgsgevangenenkamp.

Herdenking en erfgoed

Onder de slachtoffers bevonden zich 150 Nieuw-Zeelandse matrozen, van wie vier uit de stad Nelson. Ter nagedachtenis aan de slachtoffers werd in 1991 in Nelson een gedenkteken onthuld, waarbij de overlevende Norman Walton aanwezig was. Elk jaar vindt daar een herdenkingsceremonie plaats ter ere van de bemanning van HMS Neptune​.

Conclusie

De HMS Neptune vervulde een belangrijke rol binnen de Britse Middellandse Zeevloot tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het schip nam deel aan cruciale gevechten, patrouilleerde strategische wateren en viel vijandelijke konvooien aan om de bevoorrading van de asmogendheden te verstoren. Het tragische verlies van het schip en haar bemanning laat de gevaren van de maritieme oorlogsvoering zien. De herdenking van de slachtoffers onderstreept het blijvende respect voor de offers die destijds zijn gebracht.

Bronnen en meer informatie

1. Afbeelding: The original uploader was Nick Dowling at English Wikipedia., Public domain, via Wikimedia Commons
2. Campbell, John (1985). Naval Weapons of World War Two. Naval Institute Press. ISBN 0-87021-459-4.
3. Caruana, Joseph (2006). “The Demise of Force K”. Warship International, XLIII(1): 99–111. ISSN 0043-0374.
4. Colledge, J.J.; Warlow, Ben (2006). Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. Londen: Chatham Publishing. ISBN 978-1-86176-281-8.
5. Green, Jack & Massignani, Alessandro (1998). The Naval War in the Mediterranean, 1940–1943. Chatham Publishing. ISBN 1-885119-61-5.
6. Bronnen Mei1940