Alfons Klein en de rol bij Hadamar euthanasie

Alfons Klein (1909–1946) was een Duitse administrateur die tijdens het nationaalsocialisme betrokken was bij de zogenoemde euthanasieprogramma’s, waaronder Aktion T4 en de daaropvolgende decentrale fase in de psychiatrische inrichting Hadamar. Hij bekleedde een leidinggevende positie in de administratie en speelde een centrale rol in de organisatie van de moorden die daar werden uitgevoerd. Na de bevrijding werd Klein door een Amerikaans militair tribunaal berecht in het kader van de Hadamar-processen en ter dood veroordeeld wegens misdrijven tegen Poolse en Sovjet-dwangarbeiders.

Vroege leven en opleiding

Alfons Klein werd geboren op 8 juni 1909 in Frickhofen. Hij volgde een opleiding tot molkereigehilfe, een praktische vakrichting gericht op de verwerking van melkproducten. Deze achtergrond bood hem geen academische vorming, maar wel de mogelijkheid om administratieve en organisatorische taken te vervullen. Zijn sociale en professionele omgeving in de vroege jaren twintig en dertig bracht hem in contact met nationaalsocialistische netwerken, wat bepalend zou worden voor zijn verdere loopbaan.

Interbellum: toetreding tot nationaalsocialistische organisaties

Lidmaatschap van de NSDAP en SA

Op 1 oktober 1930 trad Klein toe tot de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP), waar hij geregistreerd stond onder lidmaatschapsnummer 318.283. In hetzelfde jaar sloot hij zich ook aan bij de Sturmabteilung (SA), de paramilitaire organisatie die een belangrijke rol speelde in de machtsopbouw van Adolf Hitler. Deze vroege toetreding gaf hem de status van “Alter Kämpfer”, een benaming die door de partij werd gebruikt voor vroege leden en die vaak tot extra politieke bescherming leidde.

Functie in Hadamar tijdens de jaren dertig

In 1934 trad Klein in dienst bij de administratie van de Landesheilanstalt Hadamar, een psychiatrische instelling in Hessen. Hij begon er in een administratieve rol, maar kreeg al snel meer verantwoordelijkheden. Toen in 1939 de toenmalige administrateur, Fritz K., als reserveofficier werd opgeroepen voor de Wehrmacht, nam Klein de administratieve leiding over. Omdat ook de medisch directeur werd ingelijfd bij het leger, fungeerde Klein feitelijk als algemeen leider van de instelling. Zijn benoeming werd ondersteund door Fritz Bernotat, de bevoegde districtsdeputé, waardoor zijn positie werd verstevigd.

Deelname aan de Tweede Wereldoorlog

Betrokkenheid bij Aktion T4 en decentrale euthanasie

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg Hadamar een centrale functie binnen Aktion T4, het nationaalsocialistische euthanasieprogramma dat gericht was op de systematische moord op mensen met een geestelijke of lichamelijke beperking. Nadat de officiële fase van Aktion T4 in augustus 1941 formeel werd beëindigd, werden de moorden in Hadamar voortgezet in een gedecentraliseerde vorm. In 1942 werd Klein officieel benoemd tot administrateur van de inrichting, waarmee hij verantwoordelijk werd voor de organisatie en coördinatie van de dodelijke procedures. Slachtoffers werden omgebracht door verhongering, overdosis medicatie of injecties.

Onderduiken in 1945

Naarmate de geallieerde troepen Duitsland binnentrokken, probeerde Klein zijn identiteit te verbergen. In het voorjaar van 1945 dook hij onder onder de naam “Klan”. Zijn pogingen tot ontsnapping waren echter van korte duur. Binnen enkele maanden na de Duitse capitulatie werd hij door de geallieerden gearresteerd en vastgehouden in afwachting van berechting.

Na de oorlog

Het Hadamar-proces

Na zijn arrestatie werd Klein voorgeleid aan een Amerikaans militair tribunaal in Wiesbaden. In het zogenoemde Hadamar-proces werd hij samen met andere betrokkenen aangeklaagd voor de moord op Poolse en Sovjet-dwangarbeiders. De aanklachten richtten zich niet op de Duitse patiënten die in Hadamar omkwamen, omdat de geallieerde tribunalen zich beperkten tot misdrijven tegen onderdanen van hun eigen landen en bondgenoten. Op 15 oktober 1945 werd Klein ter dood veroordeeld.

Executie in 1946

Het vonnis werd voltrokken op 14 maart 1946 in de Justizvollzugsanstalt Bruchsal. Daarmee eindigde zijn leven kort na de oorlog, in de context van de bredere processen waarin de geallieerden betrokkenen bij nationaalsocialistische misdrijven ter verantwoording riepen. De executie van Klein markeerde een van de eerste gevallen waarin administratieve verantwoordelijken voor de euthanasieprogramma’s werden gestraft.

Conclusie

Alfons Klein was een administrateur die zijn positie binnen de NSDAP en SA gebruikte om carrière te maken binnen de psychiatrische inrichting Hadamar. Zijn rol ontwikkelde zich van administratieve taken tot de feitelijke leiding van een centrum waar duizenden mensen werden vermoord in het kader van Aktion T4 en de daaropvolgende decentrale euthanasie. Na de oorlog werd hij berecht en geëxecuteerd wegens zijn betrokkenheid bij de moord op buitenlandse dwangarbeiders. Zijn levensloop illustreert hoe administratieve functies binnen het nationaalsocialistische systeem rechtstreeks konden bijdragen aan de uitvoering van massamoord.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: See page for author, Public domain, via Wikimedia Commons
  2. Klee, Ernst (2010). „Euthanasie“ im Dritten Reich. Vollständig überarbeitete Neuausgabe. Frankfurt am Main: S. Fischer Verlag. ISBN 978-3-596-18674-7.

  3. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946