
De Slag bij Arras vond plaats van 9 april tot 16 mei 1917 aan het westfront van de Eerste Wereldoorlog. Het was een grootschalig offensief van het Britse leger tegen goed verankerde Duitse stellingen rond de Noord-Franse stad Arras. Dit offensief maakte deel uit van een bredere geallieerde poging om de patstelling van de loopgravenoorlog te doorbreken. De Britten boekten aanvankelijk aanzienlijke terreinwinst – zo werd de strategisch gelegen heuvelrug bij Vimy veroverd – maar het offensief verzandde al snel in hevige gevechten. Uiteindelijk eindigde de slag zonder beslissende doorbraak; er waren wel tactische successen, maar die werden duur betaald met zeer zware verliezen aan beide zijden.
Militaire en Politieke Situatie
Begin 1917 was de oorlogssituatie precair; 1916 had een enorme tol geëist in veldslagen als Verdun en de Somme zonder doorbraak. Aan geallieerde zijde beloofde de nieuwe Franse opperbevelhebber generaal Robert Nivelle een snelle overwinning met een groot voorjaarsoffensief, wat onder politieke druk van premier David Lloyd George werd gesteund ondanks scepsis bij Britse generaals. Ondertussen kortten de Duitsers in maart 1917 hun front in door zich terug te trekken op de sterke Hindenburglinie, waardoor reserves vrijkwamen voor verdediging in de diepte. Nieuwe ontwikkelingen zoals de Russische Revolutie en de Amerikaanse oorlogsverklaring in april 1917 zorgden voor extra urgentie aan geallieerde zijde. In deze context werd de Slag bij Arras opgezet als het Britse aandeel in het gezamenlijke offensief van 1917, om de Duitse linies te doorbreken en de gelijktijdige Franse aanval elders te ondersteunen.
Locatie
Arras (historisch ook Atrecht genoemd) ligt in Noord-Frankrijk in de regio Artois. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bevond deze stad zich dicht bij het front; al sinds 1914 was het omliggende gebied zwaar bevochten. Ten noorden van Arras torent de heuvelrug van Vimy uit boven de vlakte richting Douai, terwijl ten zuiden van de stad de zware Duitse Hindenburglinie (Siegfriedstellung) liep. De omgeving bestaat uit zachte krijtbodem, waarin de Britten een netwerk van ondergrondse tunnels en schuilplaatsen hadden aangelegd om troepen dicht bij het front te kunnen verzamelen. De stad Arras zelf en omliggende dorpen waren tegen 1917 grotendeels verwoest door artilleriebeschietingen. Bij het begin van de slag was het voorjaarsweer bovendien onstuimig, met kou en zelfs sneeuwbuien die de gevechtshandelingen bemoeilijkten.

Militaire Leiders
Het Britse offensief bij Arras stond onder opperbevel van veldmaarschalk Sir Douglas Haig, commandant van de British Expeditionary Force. De directe leiding ter plaatse lag bij generaal Sir Edmund Allenby, bevelhebber van het Britse Derde Leger. Hij werd bijgestaan door generaal Sir Henry Horne (commandant van het Eerste Leger in het noorden, waaronder het Canadese Korps van generaal Julian Byng dat bij Vimy werd ingezet) en door generaal Sir Hubert Gough (Vijfde Leger, actief zuidelijker bij Bullecourt).
Aan Duitse zijde voerde Generaloberst Ludwig von Falkenhausen aanvankelijk het bevel over het 6e Leger rond Arras, onder supervisie van kroonprins Rupprecht van Beieren als legergroepcommandant. De hoogste Duitse legerleiding, met name generaal Erich Ludendorff van de Oberste Heeresleitung, stuurde tijdens de slag extra reserves en greep in door Falkenhausen na de eerste tegenslagen te vervangen (zijn stafchef generaal Fritz von Loßberg nam vervolgens de verdediging ter plaatse over).
Doelstelling en planning
De Britten streefden ernaar de Duitse linies bij Arras te doorbreken, de strategisch belangrijke hoogten (met name de Vimy-rug) te veroveren en mogelijk door te stoten richting Cambrai en Douai; tegelijkertijd moest het offensief Duitse reserves wegtrekken van de grote Franse aanval die kort daarop aan de Chemin des Dames zou beginnen. De operatie werd minutieus voorbereid en leunde op lessen die men had getrokken uit eerdere veldslagen zoals de Somme: wekenlang oefenden troepen nieuwe tactieken en werden posities in het geheim voorbereid.
Een zware artilleriebeschieting van ruim 2,5 miljoen granaten ging vooraf aan de aanval, in combinatie met nieuwe methoden zoals een ‘kruipend’ spervuur vlak voor de infanterie, het inzetten van kleine stormgroepen en het graven van tunnels om duizenden soldaten heimelijk dicht onder het front te positioneren. Ook werden enkele tientallen tanks ingezet op kritieke punten en zorgde het Royal Flying Corps voor luchtverkenning en artilleriewaarneming, ondanks zware verliezen; dankzij de grondige voorbereiding hoopte de Britse leiding de vijand te verrassen en een doorbraak te forceren.
Militaire eenheden
De Britse troepen bestonden grotendeels uit vrijwilligerslegers die sinds 1916 waren aangevuld met dienstplichtigen, afkomstig uit alle delen van het imperium (inclusief troepen uit Canada, Australië en Nieuw-Zeeland). Bij Arras werden drie Britse legers ingezet: het Derde Leger (Allenby) en het Eerste Leger (Horne) voerden de hoofdaanval uit, terwijl het Vijfde Leger (Gough) zuidelijker ondersteunende operaties uitvoerde.
Op de eerste dag namen circa 15 divisies deel aan de Britse aanval (met nog eens negen divisies in reserve), tegenover ongeveer 12 Duitse divisies in de frontlijn met vijf divisies daarachter in reserve. Onder de Britse troepen bevond zich het volledige Canadese Korps (vier divisies) dat bij Vimy werd ingezet, evenals Australische divisies die bij Bullecourt vochten. De Duitse verdediging rustte op ervaren regimenten die zich ingegraven hadden in meerdere lijnen loopgraven, gesteund door een dicht netwerk van mitrailleurs en artillerie, en zij konden terugvallen op extra divisies die iets achter de frontlijn paraat stonden.
Het verloop van de Slag bij Arras (1917)
Op Paasmaandag 9 april 1917 barstte het Britse offensief los na een week van zware artilleriebeschietingen, vergezeld door late sneeuwbuien. In de eerste dagen boekten de geallieerden opmerkelijke successen: het Canadese Korps veroverde de Vimy-heuvelrug tegen relatief geringe verliezen en elders rukte het Derde Leger enkele kilometers op (dorpen als Neuville-Vitasse en Feuchy werden ingenomen en duizenden Duitsers gaven zich over), maar een geplande doorbraak met cavalerie kwam niet tot stand doordat de opmars stokte bij Monchy-le-Preux en de Duitse verdediging zich herstelde.
Vanaf medio april stroomden Duitse reserves toe en veranderde de operatie in een uitputtingsslag; latere Britse aanvallen (zoals de Tweede Slag bij de Scarpe op 23–24 april en de Slag bij Arleux eind april) leverden nog slechts lokale terreinwinst op tegen zeer hoge verliezen. Begin mei waagde Haig een laatste grote poging (de Derde Slag bij de Scarpe op 3 mei, gelijktijdig met een nieuwe aanval op Bullecourt) die bloedig mislukte, waarna op 16 mei het uitgeputte offensief werd beëindigd. In ruim een maand strijd hadden de Britten hun front maximaal zo’n 8 kilometer verlegd – de grootste geallieerde terreinwinst sinds 1914 – en de Duitsers zware verliezen toegebracht, maar een definitieve doorbraak bleef uit en het westfront verzandde opnieuw in een patstelling.
Resultaat
Militair gezien had de Slag bij Arras slechts een beperkt resultaat; de Britten veroverden wel belangrijke posities (zoals de Vimy-heuvelrug) en boekten enige tactische terreinwinst, maar de gehoopte doorbraak bleef uit. Het Duitse front week lokaal iets terug maar bleef grotendeels intact en organiseerde spoedig nieuwe verdedigingslinies. Beide zijden leden bovendien uitzonderlijk zware verliezen, wat het moreel aantastte en tot politieke gevolgen leidde.
In Frankrijk werd generaal Nivelle na deze mislukking ontslagen (mede door ernstige muiterijen in het Franse leger), terwijl de Britse premier Lloyd George zijn twijfels over de zin van zulke bloedige offensieven bevestigd zag. Toch gaf het succes bij Vimy de geallieerden een morele opsteker – vooral voor Canada – en na Arras werd de geallieerde strategie bijgesteld: het Franse leger staakte voorlopig grote aanvallen en de Britten verlegden hun focus naar Vlaanderen (wat zou leiden tot de Slag bij Passendale later in 1917).
Militaire en burger slachtoffers
De Britse troepen leden tijdens de Slag bij Arras ongeveer 158.000 verliezen (doden, gewonden en vermisten). Deze enorme verliezen waren moeilijk op te vangen, maar dankzij de ingevoerde dienstplicht kon het Britse leger zijn uitgeputte eenheden gedeeltelijk aanvullen met nieuwe rekruten – veelal jongere, minder getrainde soldaten. Aan Duitse zijde wordt het aantal slachtoffers op circa 120.000–130.000 geschat; ook de Duitsers konden hun verliezen aanvankelijk compenseren door verse troepen uit hun reserves en van het oostfront in te zetten.
In de lucht waren de verliezen eveneens zeer zwaar: april 1917 werd door de Royal Flying Corps bestempeld als ‘Bloody April’ omdat honderden Britse vliegtuigen en bemanningen verloren gingen tegen de Duitse jachtvliegtuigen. Burgerlijke slachtoffers bleven relatief beperkt, aangezien de meeste inwoners tijdig waren geëvacueerd uit het frontgebied, maar de stad Arras en omliggende dorpen werden grotendeels verwoest en er vielen enkele tientallen doden en gewonden onder de achtergebleven burgers.
Materiële verliezen
Ook op materieel vlak waren de verliezen en inspanningen enorm: het Britse leger verschoot ruim 2,5 miljoen granaten, wat een zware belasting voor de logistiek betekende maar dankzij de opgevoerde munitieproductie kon worden volgehouden. De intense bombardementen sleten daarnaast veel artilleriestukken – talloze kanonnen moesten na afloop worden gereviseerd of kregen nieuwe lopen – en enkele gingen zelfs verloren toen de Duitsers in een tegenaanval bij Lagnicourt een aantal Britse kanonnen en munitiedepots vernietigden, maar daar stond tegenover dat de Britten bij hun opmars veel buitmaakten (waaronder honderden Duitse machinegeweren en tientallen zware kanonnen).
De nieuwe Britse tanks bleken nog kwetsbaar: van de tientallen ingezette exemplaren werden de meeste door pech of vijandelijk vuur uitgeschakeld, en ook in de lucht gingen veel toestellen verloren – toch kon de Britse industrie deze verliezen compenseren met versnelde productie en verbeterde ontwerpen. Dankzij doortastende logistieke maatregelen (zoals het aanleggen van noodspoorwegen en wegen) slaagden de geallieerden erin de toevoer van munitie en brandstof op peil te houden, zodat er ondanks het enorme verbruik geen acuut gebrek aan voorraden ontstond.
Conclusie
Terugblikkend kan worden geconcludeerd dat de Britse doelstellingen bij Arras slechts ten dele werden behaald. Hoewel enkele tactische successen waren geboekt (zoals de inname van Vimy) bleef de hoofddoelstelling – een doorbraak en snelle overwinning – buiten bereik. De gedurfde plannen en grondige voorbereiding konden niet voorkomen dat de slag verzandde in uitputtingsgevechten, met enorme menselijke en materiële verliezen tot gevolg. Deze verliezen wogen zwaar op de strijdende legers en dwongen beide partijen hun strategie te heroverwegen. De Slag bij Arras staat symbool voor de harde realiteit van de Eerste Wereldoorlog: zelfs goed geplande offensieven liepen vaak stuk op een taaie verdediging, waardoor de weg naar de uiteindelijke overwinning langer en bloediger werd dan gehoopt.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding 1: John Warwick Brooke, Public domain, via Wikimedia Commons
- Afbeelding 2: Usedtoknowthat, based on File:Battle of Arras, April 1917.PNG, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
- Barton, Peter (2010). Arras & Vimy 1917: Slagvelden van Frans-Vlaanderen. Tielt: Lannoo. ISBN 978-90-209-8863-5.
- Nicholls, Jonathan (2006). Cheerful Sacrifice: The Battle of Arras 1917. Barnsley: Pen & Sword Military. ISBN 978-1-84415-326-8.
- Sheldon, Jack (2008). The German Army on Vimy Ridge 1914–1917. Barnsley: Pen & Sword. ISBN 978-1-84415-680-1.
- Doughty, Robert A. (2005). Pyrrhic Victory: French Strategy and Operations in the Great War. Cambridge (MA): Belknap Press. ISBN 978-0-674-01880-8.
- Keegan, John (2013). De Eerste Wereldoorlog: 1914–1918. Amsterdam: Boom. ISBN 978-94-6003-670-5.
- Bechthold, Mike (2018). “Bloody April Revisited: The Royal Flying Corps at the Battle of Arras, 1917”. British Journal for Military History 4(2). ISSN 2057-0422.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946









