John Amery was een Britse fascist en collaborateur van nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij werd vooral verbonden met de oprichting van het British Free Corps, een Waffen-SS-eenheid voor voormalige Britse en Dominion-krijgsgevangenen. In 1945 werd hij in Londen wegens hoogverraad veroordeeld en kort daarna geëxecuteerd. Zijn proces werd een Britse naoorlogse zaak over collaboratie.
>Vroege leven en opleiding
John Amery werd op 14 maart 1912 geboren in Chelsea, Londen. Hij stond binnen zijn familie ook bekend als Jack. Hij was de oudste van twee kinderen van Leo Amery, parlementslid en later minister in conservatieve regeringen. Zijn jongere broer Julian Amery werd eveneens parlementslid en minister. Via zijn vader had de familie ook een Joodse achtergrond, omdat Leo Amery’s moeder een Hongaarse Jodin was die zich tot het protestantisme had bekeerd.
Amery groeide op in een politiek betrokken gezin, maar zijn jeugd verliep onrustig. Hij kreeg les van verschillende privéleraren en ging op jonge leeftijd naar Miss Ironside’s School. Daar werd hij door de directrice als zeer lastig onderwijsbaar gezien. Later werd hij, net als zijn vader, naar Harrow School gestuurd. Hij bleef daar slechts één jaar. Zijn schoolloopbaan eindigde zonder stabiele voortzetting, wat zijn overgang naar volwassenheid bemoeilijkte.
De afstand tussen Amery en het gevestigde levenspad van zijn familie werd al vroeg zichtbaar. Zijn vader stond in het openbare leven bekend als bestuurder, parlementariër en imperiaal denker. John Amery koos niet voor een vergelijkbare politieke of bestuurlijke opleiding. Hij bewoog tussen particuliere plannen, financiële afhankelijkheid en persoonlijke conflicten. Daardoor kreeg hij geen vaste positie binnen de Britse elite waarin hij was opgegroeid.
Na zijn schooltijd probeerde Amery een loopbaan in de filmproductie op te bouwen. Hij richtte meerdere onafhankelijke ondernemingen op, maar deze bedrijven hielden geen stand. De financiële gevolgen waren groot en leidden uiteindelijk tot faillissement. Deze periode liet zien dat hij moeite had om een vaste maatschappelijke positie te vinden. Hij bleef geregeld afhankelijk van geldelijke steun van zijn vader, terwijl hij tegelijk probeerde zich los te maken van diens politieke reputatie.
Op 21-jarige leeftijd trouwde Amery met Una Wing, een voormalige prostituee. Het huwelijk bood geen financiële stabiliteit. Amery verdiende onvoldoende om een zelfstandig bestaan op te bouwen en bleef zijn vader om geld vragen. Zijn persoonlijke problemen vielen samen met een toenemende politieke radicalisering. Vooral zijn afkeer van communisme kreeg een vaste plaats in zijn wereldbeeld.
Interbellum>Interbellum: faillissement en fascistische contacten
ren dertig ontwikkelde Amery zich tot een uitgesproken anticommunist. Hij zag nazi-Duitsland en andere fascistische staten als tegenkrachten tegen het bolsjewisme. Deze keuze was niet alleen theoretisch. Na zijn faillissement verliet hij Groot-Brittannië in 1936 en vestigde hij zich in Frankrijk. In Parijs kwam hij in contact met Jacques Doriot, de Franse fascistische leider die later met Duitsland zou samenwerken.Samen met Doriot reisde Amery naar Oostenrijk, Italië en Duitsland. Tijdens deze reizen bekeek hij de politieke en maatschappelijke werking van fascistische regimes. Deze contacten versterkten zijn afstand tot de Britse politieke orde. Amery bewoog zich steeds meer in kringen waar autoritaire politiek, anticommunisme en samenwerking met fascistische bewegingen samenkwamen. Zijn latere optreden tijdens de oorlog sloot aan bij deze ontwikkeling uit de jaren dertig.
Tijdens de Spaanse Burgeroorlog vertelde Amery aan zijn familie dat hij zich had aangesloten bij de nationalisten van Francisco Franco. Hij beweerde ook dat hij als inlichtingenofficier bij het Italiaanse Corpo Truppe Volontarie had gediend en een eremedaille had ontvangen. Die voorstelling was niet juist. In werkelijkheid werkte hij voor Franco als contactpersoon met Franse Cagoulard-groepen en wapenhandelaren. Na de Spaanse Burgeroorlog keerde hij terug naar Frankrijk.
De Spaanse periode toont het verschil tussen Amery’s eigen voorstelling van zijn rol en de vastgestelde werkzaamheden die hij uitvoerde. Hij presenteerde zich tegenover zijn familie als militair betrokken bij Franco’s strijdmacht. De feitelijke beschrijving wijst eerder op verbindingswerk in politieke en paramilitaire netwerken. Daarom is zijn vermeende eremedaille niet als betrouwbare militaire onderscheiding te behandelen. Voor zijn latere levensloop was vooral het netwerk van belang waarin hij terechtkwam.
De jaren tussen 1936 en 1939 waren daarom bepalend voor zijn politieke positie. Amery had Groot-Brittannië verlaten, verloor zijn financiële basis en raakte verbonden met netwerken die vijandig stonden tegenover communisme en parlementaire democratie. Daarbij koos hij steeds vaker voor buitenlandse bondgenoten in plaats van Britse instellingen. Toen de oorlog in Europa uitbrak, bevond hij zich al buiten Groot-Brittannië en had hij nauwe contacten in pro-fascistische kringen.
Deelname aan de Twee>Deelname aan de Tweede Wereldoorlog
ankrijk na de Duitse inval van juni 1940. Op 22 juni 1940 werd de wapenstilstand tussen Frankrijk en Duitsland gesloten in Compiègne. Amery verbleef daarna in gebied dat viel onder het collaborerende Vichy-regime van maarschalk Philippe Pétain. Zijn aanwezigheid leidde tot wrijving met de Vichy-autoriteiten, omdat zijn gedrag en houding spanningen opriepen. Hij probeerde meerdere keren te vertrekken, maar kreeg daarvoor geen toestemming.De Duitse Wapenstilstandscommissie zag in Amery een bruikbare Britse stem voor propaganda en politieke doeleinden. Het hoofd van die commissie wilde hem naar Duitsland laten gaan, zodat hij daar op politiek terrein kon worden ingezet. Aanvankelijk lukte het niet om hem uit bezet of door Vichy bestuurd Frankrijk te krijgen. Pas in september 1942 regelde Hauptmann Werner Plack een Franse reisvergunning voor hem. In oktober reisden Plack en Amery naar Berlijn.
In Berlijn sprak Amery met het German English Committee. Daar stelde hij voor om een Britse anticommunistische legereenheid te vormen die aan Duitse zijde zou vechten. Zijn plan paste binnen de Duitse propaganda tegen de Sovjet-Unie. Adolf Hitler stond Amery toe in Duitsland te blijven als gast. In deze periode begon Amery met pro-Duitse radio-uitzendingen. Die uitzendingen waren gericht op Britse luisteraars en riepen op tot strijd tegen het communisme.
De propaganda van Amery draaide om het onderscheid dat hij zelf maakte tussen strijd tegen Groot-Brittannië en strijd tegen communisme. Voor de Britse autoriteiten was dat onderscheid juridisch niet doorslaggevend. Hij werkte vanuit vijandelijk gebied, sprak via Duitse kanalen en steunde een oorlogsinspanning tegen bondgenoten van het Verenigd Koninkrijk. Daarmee kwam zijn anticommunistische motivering in conflict met de Britse wet op verraad in oorlogstijd.
Het plan voor een Britse eenheid kreeg opnieuw vorm toen Amery in januari 1943 Jacques Doriot in Frankrijk ontmoette. Doriot was betrokken bij de Légion des volontaires français contre le bolchévisme, een Franse vrijwilligerseenheid aan Duitse zijde aan het oostfront. Amery wilde naar dit voorbeeld een Britse formatie opzetten. Hij dacht aan 50 tot 100 mannen, deels voor propaganda en deels als kern voor verdere werving onder Britse krijgsgevangenen.
De eerste wervingspoging vond plaats in het krijgsgevangenenkamp Saint-Denis bij Parijs. De beoogde naam was de British Legion of St George. Amery sprak daar ongeveer veertig tot vijftig gevangenen uit Britse Gemenebestlanden toe en deelde wervingsmateriaal uit. Deze poging mislukte vrijwel volledig. Toch ging hij door met zijn plan. Uiteindelijk leverde zijn werving twee mannen op, van wie alleen Kenneth Berry zich daadwerkelijk aansloot bij wat later het British Free Corps werd.
Het British Free Corps werd uiteindelijk een kleine vrijwilligerseenheid binnen de Waffen-SS. De eenheid bestond uit voormalige Britse en Dominion-krijgsgevangenen, maar de aantallen bleven laag. Amery’s directe rol eindigde in oktober 1943, toen de Waffen-SS zijn diensten niet langer nodig vond. Daarna werd de naam British Free Corps officieel gebruikt. Zijn oorspronkelijke idee bleef daardoor bestaan, maar hij had geen blijvende leiding over de organisatie.
De beperkte omvang van het British Free Corps veranderde niets aan de ernst van Amery’s betrokkenheid. De eenheid had voor Duitsland vooral waarde als propaganda-instrument. Het bestaan ervan moest aantonen dat ook Britse onderdanen bereid waren aan Duitse zijde te vechten. Voor Amery was de eenheid een middel om zijn anticommunistische opvattingen om te zetten in militaire samenwerking met nazi-Duitsland. Dat maakte zijn rol meer dan alleen die van radiopropagandist.
Na zijn verwijdering uit de werving bleef Amery actief voor Duitse propaganda. Hij schreef en sprak in Berlijn tot laat in 1944. Daarna reisde hij naar Noord-Italië om steun te geven aan de Salò-republiek van Benito Mussolini. Deze Italiaanse staat was afhankelijk van Duitse militaire macht en vormde het resterende fascistische bestuur in Noord-Italië. Amery bleef daarmee tot het einde van de oorlog verbonden met asmogendheden en collaborerende bewegingen.
Op 25 april 1945 werd Amery samen met zijn Franse partner Michelle Thomas opgepakt door Italiaanse partizanen van de Garibaldi-brigade bij Como. Hij droeg op dat moment het uniform van de Muti Legion, een fascistische paramilitaire organisatie. Amery en Thomas zouden aanvankelijk worden geëxecuteerd, maar zij werden naar Milaan gebracht en daar overgedragen aan geallieerde autoriteiten. De Britse officier die hem in bewaring nam was kapitein Alan Whicker.
Amery werd per vliegtuig naar het Verenigd Koninkrijk teruggebracht. Op dezelfde vlucht bevond zich William Joyce, de Duitse propagandist die in Groot-Brittannië bekendstond als Lord Haw-Haw. De gevangenen werden begeleid door drie gewapende militairen en Leonard Burt, een hoge politiefunctionaris die tijdelijk aan de Britse militaire inlichtingendienst was verbonden. De terugkeer maakte vervolging in Londen mogelijk.
Na de oorlog
Na zijn terugke>Na de oorlogonden vervolgd wegens hoogverraad. In een voorbereidende zitting stelde hij dat hij Groot-Brittannië nooit rechtstreeks had aangevallen en dat hij anticommunist was, geen nazi. Zijn broer Julian probeerde aan te tonen dat John Spaans staatsburger was geworden. Als dat juridisch was aanvaard, had dit invloed kunnen hebben op de vraag of hij hoogverraad tegen het Verenigd Koninkrijk kon plegen.
Zijn advocaat, Gerald Osborne Slade KC, probeerde daarnaast twijfel te scheppen over zijn geestelijke gezondheid. Ook Leo Amery, zijn vader, zette vraagtekens bij de geestelijke toestand van zijn zoon. Deze pogingen hadden geen resultaat. De rechtbank behandelde de zaak als een vervolging wegens bewust gepleegd verraad. Amery’s eigen verklaringen, zijn propaganda en zijn betrokkenheid bij Duitse plannen vormden de kern van de aanklacht.
Op 28 november 1945 begon de geplande rechtszaak. Tot verrassing van de aanwezigen pleitte Amery schuldig aan acht aanklachten wegens hoogverraad. Daardoor duurde de zitting slechts enkele minuten. Rechter Humphreys controleerde of Amery begreep dat op een schuldbekentenis alleen de doodstraf door ophanging kon volgen. Nadat dit was vastgesteld, werd het vonnis uitgesproken. De uitspraak viel zeven maanden na het einde van de oorlog in Europa.
De korte duur van de zitting maakte de zaak juridisch uitzonderlijk in vorm, maar niet onduidelijk in uitkomst. Door zijn schuldbekentenis hoefde de aanklager geen volledige bewijsvoering voor een jury uit te werken. De rechter stelde vast dat Amery wist wat hij deed en dat hij herhaaldelijk was gewaarschuwd voor de betekenis van zijn handelen. Daarmee werd zijn eigen erkenning het beslissende onderdeel van het proces.
John Amery werd op 19 december 1945 opgehangen in Wandsworth Prison. De executie werd uitgevoerd door Albert Pierrepoint. Amery werd daarna begraven op de gevangenisbegraafplaats. In 1996 liet zijn broer Julian Amery de resten opgraven en cremeren. De as werd vervolgens in Frankrijk verstrooid. Daarmee eindigde ook de fysieke aanwezigheid van zijn graf in de gevangeniscontext waarin hij na zijn veroordeling was begraven.
De zaak-Amery bleef na 1945 verbonden met discussies over collaboratie, propaganda en verraad in oorlogstijd. Zijn vader nam later een grafschrift op in The Empire at Bay. The Leo Amery Diaries. 1929–1945. Daarin werd de afstand tussen vaderland, wet en persoonlijke overtuiging in sobere vorm verwoord. De familiegeschiedenis kreeg daardoor een plaats binnen bredere herinnering aan Britse politiek en oorlogstijd.
Ook in cultuur en media bleef Amery onderwerp van behandeling. Ronald Harwoods toneelstuk An English Tragedy volgt de weken tussen Amery’s arrestatie in Italië en zijn proces in Londen. Een radiobewerking door Bert Coules werd door BBC Radio 4 uitgezonden op 8 mei 2010 en opnieuw op 13 april 2012. Geoffrey Streatfeild speelde Amery en Derek Jacobi vertolkte Leo Amery.
Conclusie
John Amery’s leven verliep v>Conclusiele jeugd in een Britse politieke familie naar actieve samenwerking met vijanden van het Verenigd Koninkrijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zijn rol lag vooral bij propaganda, werving en politieke steun aan fascistische regimes. Het British Free Corps bleef klein, maar werd het bekendste resultaat van zijn initiatief. Zijn schuldbekentenis wegens hoogverraad leidde in 1945 tot de doodstraf. De zaak blijft historisch van belang door de combinatie van familieachtergrond, anticommunisme, collaboratie en de Britse juridische behandeling van verraad.
Bronnen en meer informatie
- Afbeeld>Bronnen en meer informatiekimedia.org/wiki/File:AmeryArrested.jpg">Bruce Quarry collection, Public domain, via Wikimedia Commons
- “PRO-NAZI BRITON HELD; John Amery, Son of Official in India, Accused of Aiding Foe”. The New York Times. 8 July 1945. ISSN 0362-4331.
- Copsey, Nigel (2002). “John Amery: the antisemitism of the ‘perfect English gentleman’”. Patterns of Prejudice 36 (2): 14–27. DOI 10.1080/003132202128811411. ISSN 0031-322X. S2CID 159720614.
- Faber, David (2005). Speaking for England: Leo, Julian and John Amery; the tragedy of a political family. London: Free Press. ISBN 0-7432-5688-3.
- Weale, Adrian (2001). Patriot Traitors: Roger Casement, John Amery and the Real Meaning of Treason. London: Viking. ISBN 0-670-88498-7.
- West, Rebecca (2000). The Meaning of Treason. London: Phoenix. ISBN 1-84212-023-9.
- Fielding, Steve (2008). Pierrepoint: Family of Executioners. London: John Blake Publishing. ISBN 978-1-84454-611-4.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946
