Hjalmar Schacht: Architect van Nazi-Duitslands economie

Hjalmar Schacht, geboren op 22 januari 1877 in Tinglev, toen onderdeel van het Duitse Keizerrijk en nu gelegen in Denemarken, bracht zijn vroege jeugd door in de Verenigde Staten. In 1889 verhuisde hij met zijn familie naar Duitsland, waar hij zijn opleiding voortzette. Schacht studeerde geneeskunde, filologie en uiteindelijk economie aan de universiteiten van Kiel, München, Leipzig en Berlijn. Zijn brede academische achtergrond legde de basis voor zijn latere successen in de financiële wereld.

Begin van Zijn Carrière

Schacht begon zijn carrière bij de Dresdner Bank in 1903, waar hij snel opklom tot de positie van directeur. Zijn uitzonderlijke financiële vaardigheden brachten hem in de aandacht van prominente bankiers en politici. In 1908 trad hij toe tot de Nationalbank für Deutschland, waar hij zijn reputatie verder versterkte als een briljante bankier en econoom.

Schacht en de Weimarrepubliek

Bestrijding van Hyperinflatie

In 1923, tijdens de economische crisis van de Weimarrepubliek, werd Schacht benoemd tot speciaal valuta-commissaris. Hij speelde een cruciale rol bij het indammen van de hyperinflatie die Duitsland in zijn greep hield. Door de invoering van de Rentenmark, een nieuwe valuta gedekt door onroerend goed en industriële activa, slaagde Schacht erin het vertrouwen in de Duitse economie te herstellen en de inflatie te beteugelen. Dit succes maakte hem tot een nationale held en vestigde zijn reputatie als een van de meest invloedrijke economen van zijn tijd.

De Vorming van het Harzburger Front

In 1931 speelde Schacht een sleutelrol bij de totstandkoming van het Harzburger Front, een alliantie tussen de Nazi-partij en de Duits-nationalistische partij. Deze samenwerking was een belangrijke stap in de politieke machtsbasis die Adolf Hitler uiteindelijk zou helpen om kanselier van Duitsland te worden. Schacht’s betrokkenheid bij deze alliantie toonde zijn bereidheid om politieke macht te gebruiken om economische stabiliteit te bereiken, ondanks de controversiële aard van zijn bondgenoten.

Schacht’s Rol in het Nazi-Regime

Minister van Economische Zaken

In 1934 werd Hjalmar Schacht benoemd tot minister van Economische Zaken onder Adolf Hitler. In deze functie speelde hij een cruciale rol in het herstel van de Duitse economie, die zwaar was getroffen door de Grote Depressie. Schacht introduceerde het ‘Mefo-wissels’ systeem, een ingenieuze financiële techniek waarmee de Duitse herbewapening kon worden gefinancierd zonder directe belastingverhogingen of buitenlandse leningen. Dit systeem was essentieel voor de wederopbouw van de Duitse industrie en infrastructuur, waardoor Duitsland zich snel kon herbewapenen.

President van de Reichsbank

Naast zijn rol als minister van Economische Zaken werd Schacht in 1933 benoemd tot president van de Reichsbank, de centrale bank van Duitsland. In deze positie had hij aanzienlijke controle over het monetaire beleid van het land. Zijn beleid richtte zich op het stabiliseren van de Duitse mark en het ondersteunen van de economische plannen van het Nazi-regime. Schacht was aanvankelijk succesvol in het herstellen van vertrouwen in de Duitse economie en het aantrekken van buitenlandse investeringen.

Economische Hervormingen en Controverses

Hervormingen en Innovaties

Schacht’s economische hervormingen waren niet zonder controverses. Hoewel hij erin slaagde de werkloosheid terug te dringen en de economische groei te stimuleren, werden veel van zijn maatregelen bekritiseerd vanwege hun agressieve en soms onorthodoxe aard. Zijn gebruik van dwangarbeid en de militarisering van de economie waren bijzonder omstreden. Ondanks deze controverses wordt zijn economische beleid vaak gezien als een van de belangrijkste factoren die bijdroegen aan de snelle opkomst van Nazi-Duitsland als militaire macht.

Breuk met Hitler

Na verloop van tijd begon de relatie tussen Schacht en Hitler te verslechteren. Schacht verzette zich tegen de toenemende invloed van de Nazi-partij op de economie en de extreme militarisering van de Duitse samenleving. In 1937 nam hij ontslag als minister van Economische Zaken, hoewel hij aanbleef als president van de Reichsbank tot 1939. Zijn openlijke kritiek op de Nazi-leiders en hun beleid leidde uiteindelijk tot zijn arrestatie in 1944 op verdenking van betrokkenheid bij de samenzwering om Hitler te vermoorden.

Oorlogsjaren en Naderende Ondergang

Relatie met het Verzet

Tijdens de Tweede Wereldoorlog verslechterde Schacht’s relatie met het Nazi-regime verder. Zijn groeiende afkeer van de radicaal-extremistische politiek van Hitler en de destructieve koers van het land leidde ertoe dat hij zich begon te associëren met verzetsgroepen. Schacht was betrokken bij de Kringen van Kreisau, een groep van aristocratische en militaire samenzweerders die plannen maakten om Hitler af te zetten en een vreedzamer en democratisch Duitsland op te bouwen.

Arrestatie en Gevangenschap

In juli 1944, na de mislukte aanslag op Hitler door Claus von Stauffenberg en andere samenzweerders, werd Schacht gearresteerd op verdenking van betrokkenheid bij het complot. Hoewel er geen overtuigend bewijs tegen hem was, werd hij vastgehouden in concentratiekampen zoals Ravensbrück en Flossenbürg. Ondanks de zware omstandigheden overleefde Schacht zijn gevangenschap en werd hij in april 1945 bevrijd door de geallieerden.

Nuremberg en Na de Oorlog

Berechting en Acquittal

Na de oorlog werd Schacht aangeklaagd bij de Neurenbergse Processen, waar hij geconfronteerd werd met ernstige beschuldigingen van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Tijdens het proces verdedigde hij zich door te beweren dat hij altijd handelde in het belang van de Duitse economie en dat hij geen kennis had van de gruweldaden die werden gepleegd door het Nazi-regime. In 1946 werd hij vrijgesproken van alle aanklachten, hoewel zijn rol tijdens het regime van Hitler blijft controversieel.

Denazificatie en Latere Gevangenschap

Ondanks zijn vrijspraak bij Neurenberg werd Schacht in 1947 door een Duitse denazificatierechtbank opnieuw berecht en schuldig bevonden aan kleinere overtredingen. Hij werd veroordeeld tot acht jaar gevangenisstraf, maar werd na een jaar vrijgelaten. Zijn betrokkenheid bij de Nazi-economie en zijn latere verzet tegen Hitler zorgden voor een complexe erfenis die moeilijk te categoriseren is als volledig goed of slecht.

Leven na de Tweede Wereldoorlog

Terugkeer naar het Bankwezen

Na zijn vrijlating uit gevangenschap in 1948 keerde Hjalmar Schacht terug naar het bankwezen. In de jaren 1950 begon hij opnieuw zijn diensten aan te bieden als economisch adviseur. Zijn expertise werd zeer gewaardeerd, vooral in ontwikkelingslanden die economische groei nastreefden. Schacht werkte als adviseur voor de regeringen van Egypte, Iran en Indonesië, waar hij bijdroeg aan de ontwikkeling van financiële en monetaire systemen.

Schacht’s Invloed op de Wereldwijde Economie

Schacht’s invloed reikte verder dan alleen Duitsland. Zijn economische inzichten en ervaring werden gewaardeerd door verschillende landen die na de Tweede Wereldoorlog hun economieën opnieuw moesten opbouwen. Zijn werk in Egypte, Iran en Indonesië hielp deze landen bij het opzetten van stabiele monetaire systemen en bij het stimuleren van economische groei. Ondanks zijn controversiële verleden bleef Schacht een gerespecteerde figuur in de financiële wereld.

Conclusie en Erfenis

Controversiële Figuur

Hjalmar Schacht blijft een controversiële figuur in de geschiedenis. Zijn rol in het herstel van de Duitse economie en zijn betrokkenheid bij de herbewapening van Duitsland onder het Nazi-regime worden vaak gezien als dubbelzinnig. Hoewel hij bijdroeg aan de economische stabiliteit van Duitsland, zijn zijn methoden en samenwerking met de Nazi-partij onderwerp van debat gebleven. Zijn latere verzet tegen Hitler en betrokkenheid bij het verzet tonen echter een andere kant van zijn karakter.

Nalatenschap

De nalatenschap van Hjalmar Schacht is complex. Als briljante econoom en bankier had hij een diepgaande invloed op zowel de Duitse als de wereldwijde economie. Zijn innovaties en beleid tijdens de Weimarrepubliek en het Nazi-tijdperk hadden langdurige gevolgen. Tegelijkertijd blijft zijn samenwerking met het Nazi-regime een schaduw werpen over zijn bijdragen. Ondanks deze controverses wordt hij nog steeds herinnerd als een van de meest invloedrijke figuren in de financiële wereld van de 20e eeuw.

Bronnen en meer informatie

1.  Afbeelding:  Hjalmar Schacht, Public domain, via Wikimedia Commons
2. Bronnen mei1940
3. Tooze, Adam (2006). The Wages of Destruction: The Making & Breaking of the Nazi Economy. Allen Lane. ISBN 978-0-7139-9566-4.
4. Tooze, Adam (2007). The Wages of Destruction: The Making & Breaking of the Nazi Economy. Penguin Books. ISBN 978-0-14-100348-1.
5. Evans, Richard J. The Third Reich in Power 1933–1939. Penguin Books. ISBN 978-1-59420-074-8.
6. Schlingensiepen, Ferdinand (2010). Dietrich Bonhoeffer 1906-1945: Martyr, Thinker, Man of Resistance. A&C Black. ISBN 978-0-5672-1755-4.
7. Petropoulos, Jonathan (2008). Royals and the Reich: The Princes Von Hessen in Nazi Germany. Oxford University Press. ISBN 978-0-1953-3927-7.
8. Marsh, David (1992). The Most Powerful Bank: Inside Germany’s Bundesbank. Times Books. ISBN 0-8129-2158-5.
9. Neebe, Reinhard (2011). Großindustrie, Staat und NSDAP 1930-1933: Paul Silverberg und der Reichsverband der Deutschen Industrie in der Krise der Weimarer Republik. Vandenhoeck & Ruprecht. ISBN 978-3-647-35703-4.
10. Klee, Ernst (2007). Das Personenlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. Fischer-Taschenbuch-Verlag. ISBN 978-3-596-16048-8.
11. Taylor, Telford (1992). The Anatomy of the Nuremberg Trials: A Personal Memoir. Alfred A. Knopf. ISBN 0-394-58355-8.
12. Ahamed, Liaquat (2009). Lords of Finance: The Bankers Who Broke the World. Penguin Books. ISBN 978-1-59420-182-0.
13. Weitz, John (1997). Hitler’s Banker: Hjalmar Horace Greeley Schacht. Little, Brown and Co. ISBN 0-316-92916-6.
14. Gisevius, Hans Bernd (1998). To the Bitter End: An Insider’s Account of the Plot to Kill Hitler, 1933–1944. Da Capo Press. ISBN 0-306-80869-2.
15. Claude A. Buss (2007). War and Diplomacy in Eastern Asia. READ BOOKS. ISBN 978-1-4067-7514-3.
16. Meier, Andrew (2022). Morganthau. Random House. ISBN 978-1-4000-6885-2.
17. Glassburner, Bruce (2007). The Economy of Indonesia: Selected Readings. Equinox Publishing. ISBN 978-979-3780-55-9.
18. Schacht, Hjalmar (1956). Confessions of the Old Wizard: The Autobiography of Hjalmar Horace Greeley Schacht. Houghton Mifflin Company. ISBN 978-1-2581-2674-2 .