De Crusader tank was een Britse kruisertank uit de Tweede Wereldoorlog, officieel aangeduid als Tank, Cruiser Mk VI Crusader of A15. Er werden meer dan 5.000 exemplaren gebouwd. Het voertuig werd vanaf 1941 ingezet in Noord-Afrika en kreeg vooral betekenis door zijn snelheid, zijn rol binnen Britse pantserbrigades en zijn latere ombouw tot luchtafweer-, artillerie- en bergingsvoertuig.
Ontwerp en ontwikkeling
De ontwikkeling van de Crusader begon in de Britse zoektocht naar een lichtere en goedkopere kruisertank. In 1938 werkte Nuffield Mechanizations and Aero Limited aan het A16-ontwerp, een zware kruisertank met Christie-ophanging. De Britse General Staff wilde echter ook alternatieven die sneller en tegen lagere kosten geproduceerd konden worden. Daardoor ontstond naast de Covenanter een ander ontwerp, dat later werd aangenomen als Tank, Cruiser Mk VI Crusader onder de specificatie A15.
De Crusader was geen eenvoudige verbetering van de Covenanter, maar een parallel ontwerp. Beide tanks werden besteld voordat volledig uitgewerkte proefmodellen beschikbaar waren, een werkwijze die paste bij de Britse druk om de pantserstrijdkrachten snel te versterken. Ondanks een latere start was het proefmodel van de Crusader eerder gereed dan dat van de Covenanter. Dat gaf het ontwerp een plaats binnen de snelle uitbreiding van Britse pantservoertuigen aan het begin van de oorlog.
De tank gebruikte de Christie-ophanging, maar week af van eerdere Britse kruisertanks door vijf loopwielen per zijde te gebruiken. Daardoor werd het gewicht beter verdeeld dan bij eerdere modellen met vier loopwielen. De Crusader woog bijna 20 long tons en had geperste stalen wielen met massieve rubberbanden. De romp was opgebouwd uit gescheiden zijplaten, waarbij de ophangingsarmen tussen de platen waren geplaatst.
De Crusader had een andere motor, stuurinrichting en koeling dan de Covenanter. Nuffield paste de beschikbare Liberty-motor aan voor een lagere motorruimte en koos voor een conventioneel koelsysteem met radiatoren in het motorcompartiment. Aan de linkerzijde voor in de romp zat een kleine, met de hand gedraaide hulptoren met een Besa-machinegeweer. Deze toren bleek in gebruik onhandig en werd in het veld vaak verwijderd of onbezet gelaten.
Bewapening en bescherming
De eerste Crusader Mark I kwam in 1941 in dienst en was wendbaar, maar licht bepantserd en beperkt bewapend. De hoofdwapens van de Crusader I en II bestonden uit het 40 mm Ordnance QF 2-pounder kanon en een coaxiaal Besa-machinegeweer. De Crusader II kreeg een dikkere bepantsering aan de voorzijde van de romp en de toren. De maximale bepantsering van de Mark II bedroeg 49 mm.
De toren van de Crusader had een veelhoekige vorm met zijden die naar buiten en vervolgens naar binnen helden. Dit vergrootte de bruikbare ruimte binnen de beperkte torenring. Vroege productietanks hadden een half-inwendige gegoten kanonmantel, die later werd vervangen door een beter beschermde gegoten mantel met openingen voor het hoofdkanon, het machinegeweer en de richtkijker. De commandant had geen koepel, maar een vlak luik met periscoop.
De Britse doctrine voor kruisertanks legde nadruk op beweeglijkheid en vuur tijdens de beweging. Het kanon was daarom uitgebalanceerd, zodat de schutter de elevatie met zijn schouder kon bedienen in plaats van met een tandwielmechanisme. Dat paste bij de bedoeling om nauwkeurig te schieten terwijl het voertuig in beweging bleef. In de praktijk werd de werking van dit principe echter beïnvloed door terrein, onderhoudstoestand en de weerstand van Duitse en Italiaanse eenheden.
Crusader III en verdere aanpassingen
De Crusader III ontstond doordat vervangers zoals de Cavalier, Centaur en Cromwell later beschikbaar kwamen dan gepland. Om de vuurkracht te vergroten, kreeg de Crusader een 57 mm Ordnance QF 6-pounder kanon. Daarmee werd hij de eerste Britse tank die dit wapen droeg. Het grotere kanon vergde aanpassing van de bestaande toren, waaronder een nieuwe mantel, een gewijzigd luik en een afzuigventilator tegen kruitdampen.
De grotere bewapening had gevolgen voor de bemanning. In de Crusader III werd de torenruimte krapper, waardoor de bemanning in de toren werd teruggebracht en de commandant ook als lader moest optreden. De plaats van de voormalige hulptoren werd benut voor munitieopslag. Bovendien kreeg de Crusader III de Liberty Mk. IV-motor, met verbeterde waterpompen en een asaandrijving voor de koelventilatoren. Dit verminderde enkele eerdere betrouwbaarheidsproblemen.
De productie van de Crusader III begon in mei 1942. In juli waren 144 voertuigen gereed. Ongeveer honderd exemplaren namen deel aan de Tweede Slag bij El Alamein in oktober 1942, waaronder voertuigen binnen Britse pantserbrigades zoals de 1st Armoured Brigade. De 6-pounder gaf de tank betere mogelijkheden tegen middelzware Duitse tanks dan de eerdere 2-pounder. Toch bleven bepantsering, mechanische slijtage en de zware woestijnomstandigheden bepalend voor de inzetbaarheid.
Ombouwvarianten
Het chassis van de Crusader werd gebruikt voor meerdere ondersteunende taken. Een versie diende als gepantserde observatiepost voor artillerie. Daarbij werd de toren vastgezet, het kanon verwijderd en een neploop geplaatst, zodat het voertuig aan de buitenzijde op een gewone tank leek. Binnenin kwamen radioapparatuur, kaarten en werkruimte voor artilleriewaarnemers. Zo kon de Royal Artillery dichter bij de voorste eenheden vuur leiden.
De Crusader III werd ook gebruikt als basis voor luchtafweertanks. De eerste variant, de Crusader III AA Mk I, verving de 6-pounder door een 40 mm Bofors-luchtafweerkanon in een open toren. Daarna volgden uitvoeringen met dubbele 20 mm Oerlikon-kanonnen. De Crusader III AA Mk III kreeg aanpassingen aan de torenopening, het richtframe en de plaats van de radio. Door het geallieerde luchtoverwicht in Noordwest-Europa kwamen deze voertuigen beperkt tegen vliegtuigen in actie.
Een andere aanpassing was de Crusader II Gun Tractor Mk I. Deze uitvoering gebruikte een Crusader-romp met een eenvoudige, doosvormige opbouw voor de bestuurder en een kanonbemanning van zes man. Het voertuig trok de 76,2 mm Ordnance QF 17-pounder antitankkanonnen en vervoerde ook munitie. Officieel was de snelheid beperkt tot 27 mph, wat neerkwam op ongeveer 43 km/u. In deze rol bleef de Crusader bruikbaar nadat hij als gevechtstank was vervangen.
Verder werd de tank gebruikt voor proefnemingen en ondersteunende taken. Sommige voertuigen konden worden uitgerust met een Anti-Mine Roller Attachment, bedoeld voor mijnenruiming. Er waren ook proeven met drijflichamen aan de zijkant van de romp, speciale rupsbladen voor voortstuwing in water en aangepaste afdekkingen voor luchtinlaten en koeling. Deze experimenten tonen hoe het chassis verder werd benut, ook wanneer de gevechtswaarde van de basistank afnam.
Inzet in Noord-Afrika
De eerste inzet van de Crusader vond plaats binnen de Britse operaties in Noord-Afrika. Na de opmars van de Asmogendheden tot aan de Egyptische grens werden Britse tanks via de Middellandse Zee aangevoerd tijdens Operation Tiger en Operation Splice. Crusaders kwamen op 12 mei 1941 aan en werden onder meer gebruikt door het 6th Royal Tank Regiment binnen de 7th Armoured Brigade. De overige Britse pantserkracht bestond uit oudere kruisertanks, Matilda-infanterietanks en later Amerikaanse voertuigen.
Tijdens Operation Battleaxe in juni 1941 werd geprobeerd het beleg van Tobruk te verlichten. De Crusaders kwamen daarbij in contact met verdekt opgestelde antitankkanonnen en verloren al vroeg voertuigen. De daaropvolgende terugtocht bracht verdere verliezen door gevechtsschade en mechanische defecten. Toch bleef de tank in gebruik, mede omdat vervangende Britse kruisertanks nog niet beschikbaar waren en de behoefte aan mobiele pantserkracht groot bleef.
In Operation Crusader in november 1941 werd de tank op grotere schaal ingezet. Britse eenheden beschikten over veel tanks, maar Duitse en Italiaanse antitankkanonnen werkten effectief samen met tanks en infanterie. De Duitse PaK 38 met 50 mm kanon kon op grotere afstand vuren dan waarop de Crusader vaak voordeel had. Italiaanse 47 mm-antitankkanonnen en M13/40-tanks vormden eveneens een bedreiging, vooral wanneer Britse tanks in het vuur van voorbereide stellingen reden.
De Crusader bleef daarna deelnemen aan de gevechten in de Westelijke Woestijn, de verdediging rond Tobruk en de opmars naar Tunesië. Binnen de Britse First Army werden Crusaders onder meer gebruikt in gemengde eenheden met Valentine-tanks, waaronder Blade Force bij de 78th Infantry Division. De 9th Australian Infantry Division gebruikte Crusaders voor verkenning en verbinding. Vanaf maart 1942 vervingen Amerikaanse M3 Grant-tanks een deel van de Crusader-squadrons. Na de komst van de Grant en later de M4 Sherman verloor hij geleidelijk zijn plaats als voornaamste gevechtstank.
Prestaties en beperkingen
De Crusader werd gewaardeerd om zijn snelheid en wendbaarheid. In vergelijking met sommige lichtere geallieerde tanks presteerde hij goed als kruisertank, vooral wanneer mobiliteit en flankerende bewegingen mogelijk waren. Deze eigenschappen pasten bij de Britse gedachte dat kruisertanks door snelheid en manoeuvre konden doorbreken en vijandelijke zwakke punten konden aanvallen. In het open woestijngebied kwam dat voordeel soms tot uiting.
De beperkingen lagen vooral bij betrouwbaarheid, bescherming en vuurkracht. Tanks die in Noord-Afrika aankwamen misten soms gereedschap en onderhoudsdocumentatie. Onderdelen gingen verloren tijdens transport of waren onvoldoende beschikbaar. Daardoor moesten werkplaatsen vaak versleten delen uit andere tanks hergebruiken. De snelle productiestijging leidde bovendien tot kwaliteitsproblemen, omdat onervaren arbeiders bij de assemblage werden ingezet.
De woestijn vergrootte de technische problemen. Zand veroorzaakte slijtage in het koelsysteem, terwijl lange verplaatsingen op eigen rupsbanden extra belasting gaven. Olielekkage tussen motorblok en cilinders kwam voor en het tekort aan tanktransporters maakte onderhoud nog moeilijker. Lokale en officiële aanpassingen verbeterden de situatie gedeeltelijk, maar het vertrouwen van veel bemanningen en commandanten in de tank nam af.
De bewapening vormde eveneens een beperking. Het 2-pounder kanon kon pantserdoorborende munitie afvuren, maar de tank had in de praktijk geen hoogexplosieve granaat voor het bestrijden van antitankkanonnen. Duitse tactieken maakten daarvan gebruik door tanks terug te trekken achter een scherm van verborgen kanonnen. Britse tankbemanningen moesten dan terugtrekken of proberen de kanonnen te overrijden, vaak onder zwaar vuur.
De Crusader had ook kwetsbare plaatsen in de romp en de munitieopslag. Bij treffers kon hete metaalpenetratie munitie doen ontbranden, vooral wanneer opslagrekken onvoldoende beschermd waren. Aanvullende bepantsering rond munitieopslag verbeterde de overlevingskans, maar de lichte bescherming bleef een structureel kenmerk van het ontwerp. De verwijdering van de hulptoren liet bovendien een ongunstige hoek bij het bestuurderscompartiment achter.
Latere inzet en gebruikers
Na de Noord-Afrikaanse campagne werd de Crusader vooral ingezet in ondersteunende rollen. Betere tanks zoals de Sherman en Cromwell namen de voornaamste gevechtsrol over. De Crusader bleef bruikbaar als luchtafweerplatform, observatievoertuig, kanontrekker en trainingsvoertuig in Groot-Brittannië. Samen met de Covenanter werd hij gebruikt bij eenheden in eigen land, waaronder formaties die zich voorbereidden op latere operaties in Europa.
In Noordwest-Europa kwamen Crusader-luchtafweervoertuigen minder tot hun oorspronkelijke taak dan verwacht. Door het geallieerde luchtoverwicht waren Duitse luchtaanvallen schaars. Sommige voertuigen werden daarom tegen gronddoelen gebruikt of relatief snel vervangen door Cromwell-tanks. De luchtafweertroepen die aan hoofdkwartiersquadrons waren verbonden, werden na de landingen in Normandië deels ontbonden of anders ingericht.
De Crusader Gun Tractor bleef nuttig voor antitankeenheden met de 17-pounder. Bij het 86 Anti-Tank Regiment, Royal Artillery, verving hij in twee batterijen eerdere Morris C8-trekkers. De combinatie van rupsvoertuig, bemanningsruimte en munitieopslag maakte hem geschikt voor zware antitankkanonnen. Na de oorlog werd één Crusader gebruikt voor proeven met een Rolls-Royce Meteor-motor en een ander voor het FV305-project met een achterwaarts gericht 5,5 inch-kanon.
Verschillende landen gebruikten de Crusader of voertuigen op zijn basis. Tot de gebruikers behoorden het Verenigd Koninkrijk, Australië, Canada, Egypte, Polen, Zuid-Afrika, Nederland en de Vrije Franse Strijdkrachten. Duitsland en Italië gebruikten buitgemaakte voertuigen. Egypte gebruikte Crusader-voertuigen nog tot in de jaren zestig, waaronder luchtafweeruitvoeringen. In Argentinië werden naoorlogse gun tractors omgebouwd tot gemechaniseerde kanonnen met Franse 75 mm- of 105 mm-bewapening.
Varianten en bewaard gebleven voertuigen
De belangrijkste gevechtsvarianten waren de Crusader I, Crusader I CS, Crusader II, Crusader II CS en Crusader III. De CS-versies gebruikten een 3 inch houwitser in plaats van het standaard antitankkanon. De Crusader II Command kreeg een nepkanon en twee No. 19-radio’s. De Crusader III had het 57 mm 6-pounder kanon, een bemanning van drie man en geen hulptoren.
Naast de gevechtsvarianten bestonden de Crusader III AA Mk I, Mk II en Mk III, de Gun Tractor Mk I en de Crusader ARV Mk I. De ARV was een gepantserd bergingsvoertuig op basis van een Crusader-romp zonder toren; daarvan werd één prototype gebouwd in 1942. Deze brede reeks uitvoeringen laat zien dat de romp bruikbaar bleef voor taken waarvoor snelheid, rupsaandrijving en beschikbare productiecapaciteit belangrijker waren dan frontale bepantsering.
Ongeveer 21 Crusader-voertuigen zijn bewaard gebleven in uiteenlopende staat, van museumvoertuigen die kunnen rijden tot wrakken. Acht bevinden zich in collecties in Zuid-Afrika. Een rijdende Crusader III staat in The Tank Museum in het Verenigd Koninkrijk. Het Musée des Blindés in Frankrijk bewaart een Crusader-luchtafweeruitvoering, terwijl het Overloon War Museum in Nederland een gun tractor bezit.
Conclusie
De Crusader tank was een Britse kruisertank die vooral verbonden bleef met de Noord-Afrikaanse campagne van de Tweede Wereldoorlog. Het ontwerp bood snelheid, beweeglijkheid en bruikbaarheid voor meerdere rollen, maar werd beperkt door lichte bepantsering, aanvankelijk te zwakke bewapening en onderhoudsproblemen in woestijnomstandigheden. De Crusader III verbeterde de vuurkracht met het 6-pounder kanon, maar kwam te laat om de tank als hoofdtype te behouden. Door ombouw tot luchtafweertank, observatiepost en kanontrekker bleef het chassis daarna nog bruikbaar binnen Britse en geallieerde strijdkrachten.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: Lambert (Sgt), No 1 Army Film & Photographic Unit, Public domain, via Wikimedia Commons
- Fletcher, David (1989). The Great Tank Scandal: British Armour in the Second World War Part 1. London: HMSO. ISBN 978-0-11-290460-1.
- Fletcher, David (1989a). Universal Tank: British Armour in the Second World War – Part 2. London: HMSO. ISBN 0-11-290534-X.
- Neillands, Robin (1991). The Desert Rats: 7th Armoured Division, 1940–1945. London: Weidenfeld and Nicolson. ISBN 978-0-297-81191-6.
- Fletcher, David (1995). Crusader and Covenanter Cruiser Tank 1939–1945. New Vanguard 14. Botley, Oxford: Osprey. ISBN 1-85532-512-8.
- Fogliani, Sigal; Jorge, Ricardo (1997). Blindados Argentinos, de Uruguay y Paraguay. Buenos Aires: Ayer y Hoy Ediciones. ISBN 978-987-95832-7-2.
- Carruthers, Bob (2011). Panzers at War 1939–1942. Wootton Wawen: Coda Books. ISBN 978-1906783884.
- Green, Michael (2014). Armoured Warfare in the Vietnam War: Rare Photographs from Wartime Archives. Barnsley: Pen & Sword Military. ISBN 978-1-78159-381-3.
- Knight, Peter (2015). A15 Cruiser Mk. VI Crusader Tank: A Technical History. Black Prince. ISBN 978-1-326-27834-2.
- Milsom, John; Sanders, John; Scarborough, Gerald (1976). Crusader. Classic AFVs. Vol. 1. Yeovil: Patrick Stephens. ISBN 978-0-85059-194-1.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946.










