
De USS Essex (CV-9) was het eerste schip van de Essex-klasse vliegdekschepen van de Amerikaanse marine. Het schip werd tijdens de Tweede Wereldoorlog ingezet in de Stille Oceaan en nam deel aan diverse grootschalige operaties. De Essex speelde een belangrijke rol in de amfibische aanvallen op de eilanden in de Pacific en vormde de kern van de Amerikaanse vliegdekschipvloot. Het schip werd onderscheiden met de Presidential Unit Citation en dertien battle stars. Na de oorlog volgden moderniseringen, waarna zij opnieuw actief dienstdeed tijdens de Koreaanse Oorlog en later tijdens de Koude Oorlog.
Ontwerp en constructie
De Essex werd op 28 april 1941 op stapel gezet bij de Newport News Shipbuilding and Dry Dock Company in Virginia. De aanval op Pearl Harbor leidde tot een versnelling van de bouw. Het schip werd te water gelaten op 31 juli 1942 en in dienst gesteld op 31 december 1942 onder bevel van Captain Donald B. Duncan.
De Essex-klasse was ontworpen als opvolger van de Yorktown-klasse. De schepen waren groter en beschikten over een versterkte vliegdekconstructie. De Essex had een standaard waterverplaatsing van 27.100 ton en een volle belading van ruim 36.000 ton. Het schip was 265,8 meter lang, 28,3 meter breed en had een diepgang van 10,41 meter.
De voortstuwing bestond uit acht Babcock & Wilcox-ketels die vier Westinghouse-stoomturbines aandreven. Deze leverden samen 150.000 pk, goed voor een maximumsnelheid van 33 knopen (ongeveer 61 km/u). Het bereik bedroeg 20.000 zeemijl bij een kruissnelheid van 15 knopen. Het schip kon ruim 2.600 bemanningsleden huisvesten.
Bewapening
De standaardbewapening van de Essex bestond uit twaalf 127 mm (5 inch) dubbeldoelkanonnen, geplaatst in enkele opstellingen langs de scheepsranden. Deze waren bedoeld voor zowel oppervlakte- als luchtdoelen. Ter verdediging tegen luchtaanvallen beschikte het schip in 1943 over 32 Bofors 40 mm luchtafweerkanonnen in viervoudige opstellingen en 46 Oerlikon 20 mm snelvuurkanonnen. Gedurende de oorlog werd de luchtafweer versterkt, waarbij het aantal 40 mm-kanonnen opliep tot meer dan 70 stuks, en het aantal 20 mm-kanonnen eveneens werd uitgebreid.
Deze zware luchtafweer maakte de Essex-klasse tot een van de best beschermde vliegdekschepen tegen luchtaanvallen, waaronder de Japanse kamikaze-aanvallen in 1944 en 1945.
Bepantsering
De bescherming van de Essex was gebaseerd op een waterlijnpantser van 64 tot 102 mm dik. Het pantser van het bovendek bedroeg 38 mm, terwijl het hangardek 64 mm bepantsering had. De dwarsschotten hadden een dikte van 102 mm. Deze pantsering bood bescherming tegen granaatinslagen en luchtaanvallen, maar was niet bestand tegen zware torpedo’s of bomtreffers. De verdeling van de bepantsering was erop gericht de vitale delen van het schip, zoals de machinekamers en munitieopslagplaatsen, te beschermen.
Vliegtuigen aan boord
Tijdens de Tweede Wereldoorlog voerde de Essex een gevarieerd luchtcomponent, bestaande uit:
36 Grumman F4F Wildcat-jagers, later vervangen door de F6F Hellcat.
36 Douglas SBD Dauntless-duikbommenwerpers, later deels vervangen door de Curtiss SB2C Helldiver.
18 Grumman TBF Avenger-torpedobommenwerpers.
Samen leverden deze vliegtuigen de slagkracht van de Essex. Hun taken varieerden van luchtverdediging en escorte tot bombardementen en torpedo-aanvallen op vijandelijke schepen.
Sensoren en dataverwerking
De USS Essex beschikte tijdens de oorlog over een uitgebreid pakket radars en vuurleidingssystemen die haar tot een modern oorlogsschip maakten. Bij indienststelling was zij uitgerust met een SK-luchtzoekradar en een SC-radar voor vroegtijdige detectie van vijandelijke vliegtuigen. Voor oppervlaktebewaking waren twee SG-radars beschikbaar, waarmee schepen en kustdoelen konden worden opgespoord. Daarnaast kwamen er later in de oorlog meer gespecialiseerde systemen bij, zoals de SM fighter-direction radar.
Het centrale zenuwstelsel van het schip was het Combat Information Center (CIC). Vanaf 1943 kregen vliegdekschepen van de Essex-klasse hier een aangepaste variant van, bekend als het Combat Direction Center (CDC). De naam weerspiegelde de nadruk op directe aansturing van gevechtsvliegtuigen. In dit centrum werden alle radargegevens verzameld en verwerkt. Radaroperators gebruikten grote PPI-scopes (Plan Position Indicator) waarop inkomende vliegtuigformaties als stippen zichtbaar waren. Deze gegevens werden geplot en beoordeeld door Fighter Directors, die via radio contact onderhielden met patrouillerende jagers.
Het CDC fungeerde als Combat Direction Center. Zodra onbekende toestellen werden gedetecteerd, bepaalden de officieren koers, hoogte en snelheid. Vervolgens werden eigen jagers vakkundig naar de dreiging gestuurd. Dit procedé professionaliseerde in de loop van de oorlog. Tijdens de Slag in de Filipijnenzee in juni 1944 werden honderden Hellcats gecoördineerd vanuit de CDC’s van carriers zoals de Essex en Enterprise, waarbij inkomende Japanse formaties werden onderschept voordat zij de vloot bereikten.
Naast luchtverdediging vervulde het CDC ook een rol bij offensieve operaties. Het coördineerde aanvalsvluchten, regelde de terugkeer van bommenwerpers en zorgde ervoor dat het drukke luchtruim boven de carrier ordelijk bleef. Dit voorkwam botsingen tussen landende en opstijgende toestellen en maakte het mogelijk om voortdurend vliegtuigen in de lucht te houden.
Aanvullend op het CDC kende de Essex ook een Air Operations Center (AirOps). Dit centrum richtte zich op het plannen, begeleiden en administreren van vliegdekoperaties. Hier werd de inzet van tientallen vliegtuigen per dag gecoördineerd, variërend van jagers tot torpedobommenwerpers. AirOps hield overzichtsborden bij waarop de posities van eigen vliegtuigen werden geplot, evenals de status van brandstof en bewapening. Vanuit deze ruimte werden ook landings- en startprocedures aangestuurd.
De combinatie van radar, CIC/CDC en AirOps gaf de Essex een geïntegreerd systeem voor luchtverdediging en luchtoperaties. In vergelijking met oudere carriers zonder dergelijke faciliteiten beschikte de Essex over een aanzienlijk betere informatieverwerking en coördinatie. Dit maakte het schip in 1943–1945 tot een volwaardig en modern vliegdekschip dat effectief kon opereren in grootschalige vlootacties.
Modificaties
Tijdens de oorlog onderging de Essex verschillende aanpassingen. De luchtafweer werd uitgebreid met extra 40 mm- en 20 mm-kanonnen om beter bestand te zijn tegen Japanse luchtaanvallen. Ook werden verbeteringen aangebracht in de radarinstallaties, waaronder de toevoeging van meer geavanceerde vuurleidingssystemen. Tijdens een grote onderhoudsperiode in San Francisco in 1944 werden versterkingen aan het vliegdek uitgevoerd en werd het schip uitgerust om nieuwe vliegtuigtypen zoals de Hellcat en Helldiver te ondersteunen.
Na de oorlog volgde een ingrijpende modernisering, waaronder de SCB-125-verbouwing met een schuin vliegdek en een gesloten boeg.
Status schip tijdens de oorlog
De Essex werd in 1942 in dienst gesteld en behoorde tijdens de oorlog tot de modernste vliegdekschepen van de Amerikaanse marine. Dankzij regelmatige onderhoudsperioden en tussentijdse moderniseringen bleef het schip technisch up-to-date. In tegenstelling tot oudere carriers, zoals de USS Ranger, voldeed de Essex volledig aan de operationele eisen van de oorlogsjaren. Vooral de toevoeging van een Combat Information Center vanaf 1943 zorgde ervoor dat de Essex niet als verouderd werd beschouwd.
Operationele geschiedenis
Eerste operaties in de Stille Oceaan
Na haar proefvaarten werd de Essex in mei 1943 naar de Stille Oceaan verplaatst. Haar eerste acties betroffen luchtaanvallen op Marcus Island en Wake Island. In november 1943 nam zij deel aan de aanval op Rabaul en ondersteunde zij de amfibische landing op Tarawa in de Gilbert-eilanden. Dit was de eerste grote amfibische operatie waarbij de Essex betrokken was.
Campagnes in de Marshalleilanden en Marianas
In januari 1944 leverde de Essex luchtsteun bij de aanval op de Marshalleilanden. Tijdens de daaropvolgende maanden voerde zij luchtaanvallen uit op Kwajalein, Truk en de Marianen, waaronder Saipan, Tinian en Guam. Deze acties waren bedoeld om de Japanse aanvoerlijnen te onderbreken en de Amerikaanse opmars richting de Filipijnen mogelijk te maken.
Deelname aan de Slag in de Filipijnen
In oktober 1944 maakte de Essex deel uit van Task Force 38 tijdens de Slag in de Golf van Leyte, een van de grootste zeeslagen uit de geschiedenis. De carrier leverde luchtaanvallen op Japanse schepen en ondersteunde de Amerikaanse landingstroepen. Tijdens deze operatie werd de Essex op 25 november 1944 geraakt door een kamikaze-aanval, waarbij 15 bemanningsleden omkwamen en 44 gewond raakten. Na noodreparaties kon het schip snel terugkeren in actie.
Laatste oorlogsjaar
In 1945 ondersteunde de Essex de landingen op Iwo Jima en Okinawa. Daarnaast voerde zij bombardementen uit op Formosa en het Chinese vasteland. In de laatste oorlogsmaanden nam het schip deel aan de luchtaanvallen op de Japanse thuiseilanden. Op 15 augustus 1945, de dag van de Japanse capitulatie, voerde de Essex nog luchtaanvallen uit voordat de gevechten werden beëindigd.
Na de oorlog
Na de Japanse capitulatie werd de Essex in januari 1947 uit dienst genomen en in reserve geplaatst. In de vroege jaren vijftig werd het schip gemoderniseerd en op 16 januari 1951 opnieuw in dienst gesteld. Zij kreeg een verlengd vliegdek, een aangepaste bovenbouw en versterkte systemen om nieuwe vliegtuigen te kunnen opereren. Tijdens de Koreaanse Oorlog maakte zij drie tochten in het Verre Oosten, fungeerde als vlaggenschip van Carrier Division 1 en Task Force 77 en voerde luchtoperaties uit tot aan de Yalu-rivier.
Na de oorlog in Korea bleef de Essex actief. In 1955 volgde de SCB-125 modernisering, waarbij een schuin vliegdek, een gesloten boeg en een verplaatste lift werden toegevoegd. Vanaf 1957 maakte het schip deel uit van de Atlantische Vloot. Zij nam deel aan NAVO-oefeningen, de evacuatie van de Tachen-eilanden en vlootoperaties in de Middellandse Zee en de Zuid-Chinese Zee.
Vanaf 1960 werd de Essex ingedeeld als onderzeebootbestrijdingscarrier (CVS-9). Tijdens de Cubacrisis in 1962 maakte zij deel uit van de Amerikaanse marine-eenheden die de quarantaine rond Cuba handhaafden. In 1968 fungeerde de Essex als het opvangschip voor de Apollo 7-missie. Het schip werd op 30 juni 1969 definitief uit dienst genomen. Op 1 juni 1973 werd zij van de vlootlijst geschrapt en nog hetzelfde jaar gesloopt.
Conclusie
De USS Essex was tijdens de Tweede Wereldoorlog een modern vliegdekschip dat voldeed aan de operationele normen van de tijd. Dankzij radars, vuurleidingssystemen en de inrichting van het Combat Direction Center en Air Operations Center kon het schip effectief luchtaanvallen afslaan en grote luchtoperaties coördineren. Daarmee verschilde de Essex wezenlijk van oudere carriers zonder deze voorzieningen. De combinatie van bewapening, bepantsering en luchtcomponent zorgde voor een duurzame inzetbaarheid in de Stille Oceaan. Ook na 1945 bleef het schip relevant door moderniseringen en nieuwe rollen in de Koreaanse Oorlog, de Koude Oorlog en het Amerikaanse ruimtevaartprogramma.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: U.S. Navy (This image is part of an album of photographs collected by Captain Carlos W. Wieber during his command of the aircraft carrier Essex (CV-9) during 1944-1945.), Public domain, via Wikimedia Commons
Smith, Peter C. (2014). Kamikaze: To Die for the Emperor. Barnsley: Pen & Sword Books Ltd. ISBN 978-1-78159-313-4.
History of the Joint Chiefs of Staff: The Joint Chiefs of Staff and the First Indochina War, 1947-1954. Washington, DC: U.S. Government Printing Office. 2004. ISBN 0-16-072430-9.
St. John, Philip A. (1999). USS Essex (CV/CVA/CVS-9). Turner Publishing Company. ISBN 978-1-56311-492-2.
Hansen, James R. (2005). First Man: The Life of Neil A. Armstrong. New York: Simon and Schuster. ISBN 0-7432-5751-0.
Frame, Tom (1992). Pacific Partners: A History of Australian-American Naval Relations. Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-56685-X.
Donald, David; March, Daniel J. (2001). Carrier Aviation Air Power Directory. Norwalk, Connecticut: AIRtime Publishing. ISBN 1-880588-43-9.
Fahey, James (1980) [1950]. The Ships and Aircraft of the U.S. Fleet. Sixth edition. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-645-7.
Faltum, Andrew (1996). The Essex Aircraft Carriers. Baltimore, Maryland: The Nautical and Aviation Publishing Company of America. ISBN 1-877853-26-7.
Friedman, Norman (1983). U.S. Aircraft Carriers: An Illustrated Design History. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-739-9.
Raven, Alan (1988). Essex-Class Carriers. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-021-1.
Roberts, John (1982). Anatomy of the Ship: The Aircraft Carrier Intrepid. London: Conway Maritime Press. ISBN 0-85177-251-X.
Sowinski, Lawrence (2000). The Essex Class Carriers. Warship Volume II. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-976-6.
St. John, Philip (2000). USS Randolph (CV/CVA/CVS-15). Turner Publishing Company. ISBN 1-56311-539-5.
United States Navy, Bureau of Ships (1999). Design Histories of United States Warships of World War II: The Essex Class CV-9-21, 31-40, 45-47 (Part 1). Warship International. XXXVI (4): 325–340. ISSN 0043-0374.
Wright, C. C. (1999). Technical Annex (Part 2) – Essex (CV-9) Class Selected Ship Characteristics. Warship International. XXXVI (4): 341–398. ISSN 0043-0374.









