
De slag bij Kolombangara vond plaats in de nacht van 12 op 13 juli 1943, voor de noordoostkust van het eiland Kolombangara in de Salomonseilanden. Deze confrontatie, ook wel bekend als de Tweede Slag in de Golf van Kula, maakte deel uit van de Pacifische oorlogscampagne in de Tweede Wereldoorlog. De strijd ontstond toen een Japanse marine-eenheid, die versterkingen vervoerde naar het zuiden richting Vila, werd onderschept door een geallieerde taskforce bestaande uit lichte kruisers en torpedobootjagers van de Amerikaanse en Nieuw-Zeelandse marine.
Strategische context
De slag bij Kolombangara vond plaats tijdens de vroege fase van de campagne op New Georgia. Deze campagne maakte deel uit van Operatie Cartwheel, een bredere geallieerde strategie om de Japanse basis Rabaul op Papoea-Nieuw-Guinea te isoleren. Op 30 juni 1943 begon de campagne met de landing op Rendova, een eiland nabij New Georgia, dat diende als opstapplaats voor de aanval op het vliegveld van Munda Point.
Op 2 juli zette de Amerikaanse 43e Infanteriedivisie voet aan wal op New Georgia, met als doel het veroveren van het vliegveld. Kort daarna landden ook mariniers en legerbataljons bij Rice Anchorage, aan de noordkust van New Georgia, met als doel het dorp Bairoko.
Japanse reactie
Als reactie op de geallieerde landingen organiseerde de Japanse marine een versterkingsoperatie. Deze werd uitgevoerd via het bekende aanvoerroute ‘The Slot’, een zeeweg tussen de eilanden. Op 12 juli vertrok een Japanse eenheid onder leiding van schout-bij-nacht Shunji Isaki vanuit Rabaul naar Kolombangara. Zijn vloot bestond uit de lichte kruiser Jintsū, de torpedobootjagers Mikazuki, Yukikaze, Hamakaze, Kiyonami en Yūgure, en vier transportschepen: Satsuki, Minazuki, Yūnagi en Matsukaze. Deze transportschepen vervoerden in totaal 1.200 soldaten voor versterking van de Japanse posities op het eiland.
Geallieerde voorbereiding
Dankzij meldingen van kustwachten werd de Japanse vloot opgemerkt en gewaarschuwd. Admiraal William Halsey gaf opdracht aan een geallieerde taskforce om de Japanse eenheid te onderscheppen. Deze taskforce, aangeduid als Task Force 18, stond onder bevel van schout-bij-nacht Walden L. Ainsworth en bestond uit drie lichte kruisers: de Amerikaanse USS Honolulu, USS St. Louis, en de Nieuw-Zeelandse HMNZS Leander. Daarnaast maakte een groot aantal torpedobootjagers deel uit van de formatie, verdeeld over twee eskaders.
Begin van de slag
De geallieerde schepen verlieten hun basis bij Tulagi om 17:00 uur op 12 juli. Om ontdekking door Japanse verkenningsvliegtuigen te vermijden, voer de vloot langs de westkust van Santa Isabel Island. De aanvalstactiek van Ainsworth was gebaseerd op een torpedoaanval door de voorhoede, gevolgd door artilleriebeschietingen van de kruisers.
Rond middernacht wijzigde de taskforce koers richting Visu Visu.
De Japanse schepen bevonden zich in gevechtsformatie, met de torpedobootjager Mikazuki aan de voorhoede, gevolgd door de lichte kruiser Jintsū en de torpedobootjagers Yukikaze, Hamakaze, Kiyonami en Yūgure. Rond 22:30 uur detecteerde de recent geïnstalleerde radar aan boord van Yukikaze een signaal dat afkomstig bleek van geallieerde radarsystemen.
Aangezien beide systemen op vergelijkbare frequenties werkten, was Yukikaze in staat de aanwezigheid van vijandelijke schepen te registreren, ondanks de visuele beperkingen door een regenbui. De waarneming kon niet optisch worden bevestigd door de uitkijkposten, maar de vloot handelde op basis van de gegevens die in de radarkamer werden geregistreerd, hoewel er nog twijfel bestond over de effectiviteit van de radar in een gevechtssituatie.
Om 01:03 werden de Japanse schepen waargenomen door radar, en de Amerikaanse torpedobootjagers zetten koers voor een aanval. Intussen hadden de Japanse torpedobootjagers al hun Long Lance-torpedo’s gelanceerd, die een groter bereik hadden dan de geallieerde torpedo’s. De daaropvolgende schermutseling leidde tot een hevige uitwisseling van vuur.
De Japanse kruiser Jintsū opende het vuur met zoeklichten, maar werd onder vuur genomen door de geallieerde kruisers. Na meerdere treffers zonk Jintsū uiteindelijk om 01:45, met bijna de volledige bemanning aan boord, waaronder Isaki zelf.
Verloop van de slag
Gevechtscontact in de vroege ochtend
In de vroege ochtend van 13 juli, omstreeks 01:00 uur, werd radarcontact gelegd met de Japanse eenheid op ongeveer 32 kilometer ten oosten van het noordelijke punt van Kolombangara. De Amerikaanse schepen gingen ervan uit dat zij het element van verrassing in handen hadden, omdat de Japanse schepen geen radar aan boord hadden. De Japanners wisten echter via detectie van radarimpulsen van de geallieerden de benadering van de vijand vast te stellen.
Na visuele waarneming op korte afstand opende de Japanse kruiser Jintsū het vuur met behulp van zoeklichten. De Amerikaanse schepen reageerden met geconcentreerde artilleriebeschieting, waarbij spotting aircraft boven het slagveld aanwijzingen gaven. In een periode van ongeveer een kwartier werd Jintsū doorzeefd met granaten. Rond 01:17 verloor het schip de manoeuvreerbaarheid, brak in tweeën na torpedotreffers en zonk om 01:45.
Slachtoffers en schade
De ondergang van Jintsū betekende het verlies van een groot deel van haar bemanning, inclusief admiraal Isaki. Aan geallieerde zijde werd de Nieuw-Zeelandse kruiser HMNZS Leander getroffen door een torpedo na een misverstand veroorzaakt door slecht zicht en communicatieproblemen. Hoewel het schip niet zonk, was de schade ernstig genoeg om haar voor de rest van de oorlog uit te schakelen.
Amerikaanse tegenaanval en verdere schade
Kort na het verlies van Jintsū trachtten de Amerikaanse torpedobootjagers van Destroyer Squadron 12 een torpedoaanval uit te voeren op de zich terugtrekkende Japanse schepen. Ondertussen gebruikten de Japanse torpedobootjagers een regenbui als dekking om hun torpedobuizen te herladen. Binnen 18 minuten waren zij opnieuw gereed voor actie.
Om 01:56 werd opnieuw radarcontact gelegd. Ainsworth en zijn staf twijfelden echter aan de identiteit van de schepen. Er was onzekerheid of het om vijandelijke schepen of om hun eigen afgedwaalde eenheden ging. Pas na het afvuren van lichtgranaten werd bevestigd dat het Japanse eenheden betrof. Tijdens het daaropvolgende schootsveld, waarin de Amerikaanse kruisers manoeuvreerden voor een vuursalvo, kwamen zij in de baan van eerder gelanceerde Japanse torpedo’s.
Zowel USS St. Louis als USS Honolulu werden geraakt en zwaar beschadigd, maar wisten zich drijvend te houden. De Amerikaanse torpedobootjager USS Gwin werd midscheeps getroffen door een torpedo en moest op 13 juli om 09:30 worden verlaten en tot zinken gebracht. Daarbij kwamen 61 opvarenden om het leven. Overlevenden werden gered door de torpedobootjager USS Ralph Talbot.
Japanse ontsnapping en troepentransport
Ondanks het verlies van Jintsū wist de Japanse formatie het grootste deel van haar missie te voltooien. De vier transportschepen zetten hun koers voort via de Vella Golf en bereikten Sandfly Harbor aan de westkust van Kolombangara. Daar ontscheepten zij met succes de 1.200 manschappen omstreeks 03:40 uur. Na voltooiing van deze operatie keerden zij terug naar Buin, waarbij zij onderweg probeerden overlevenden van Jintsū op te pikken. Slechts een klein aantal bemanningsleden werd gered; 21 werden later opgepikt door de Japanse onderzeeër I-180, enkele anderen door Amerikaanse schepen.
Nasleep en gevolgen
Geallieerde terugtocht en luchtbescherming
Na de gevechten trok Task Force 18 zich terug richting Tulagi. Om luchtaanvallen van de Japanse luchtmacht tijdens deze terugtocht via ‘The Slot’ te vermijden, werd luchtondersteuning aangevraagd. Vanuit de Russelleilanden werd een formatie jachtvliegtuigen ingezet. Op 13 juli stuitte een Japanse formatie van achttien duikbommenwerpers, begeleid door twintig jachtvliegtuigen, op deze geallieerde luchtmacht en werd teruggedreven zonder schade aan de geallieerde vloot.
Verliezen en schade
De Slag bij Kolombangara resulteerde in aanzienlijke verliezen aan beide zijden. De Japanners verloren de lichte kruiser Jintsū met 482 bemanningsleden. Aan geallieerde zijde werd de torpedobootjager USS Gwin tot zinken gebracht, en drie lichte kruisers — St. Louis, Honolulu en Leander — liepen schade op. Leander werd voor de rest van de oorlog uitgeschakeld. In totaal verloren de geallieerden 89 bemanningsleden, waaronder 28 Nieuw-Zeelanders.
Evaluatie van de uitkomst
De Japanse eenheid slaagde erin de versterkingen op Kolombangara te landen, en daarmee boekte Japan een tactisch succes. Tegelijkertijd leidde het verlies van Jintsū tot een heroverweging van de gevechtstactieken. De Amerikaanse marinehistoricus Samuel Eliot Morison merkte op dat “een reeks van dergelijke overwinningen uiteindelijk tot nederlaag leidt”.
De Japanse marine bleek bedreven in nachtoorlogsvoering, mede doordat zij beperkte radarcapaciteiten begon te benutten, zoals aan boord van de torpedobootjager Yukikaze. Hoewel hun radarsystemen operationeel waren, waren deze nog relatief nieuw en minder geavanceerd dan die van de geallieerden.
Toch wisten Japanse eenheden door gebruik van frequentie-overeenkomsten en detectie van radarsignalen de aanwezigheid van vijandelijke schepen vast te stellen, wat hun tactische reacties verbeterde. Desondanks woog dit voordeel niet op tegen het industriële overwicht van de Verenigde Staten, dat in staat was om verliezen aan materieel en schepen snel aan te vullen.
In de evaluatie van de Slag bij Kolombangara is het Japanse vermogen om geallieerde radarsignalen te detecteren niet systematisch meegenomen. Hoewel deze techniek, waarbij Japanse schepen via passieve ontvangst vijandelijke radaractiviteit konden lokaliseren, een rol speelde in hun nachtelijke tactiek, wordt dit aspect in de meeste geallieerde verslagen onderbelicht.
Volgens marinehistoricus Paul Dull paste de Slag bij Kolombangara in een reeks ‘Pyrrusoverwinningen’ voor Japan, waarbij tactisch succes niet kon worden omgezet in strategisch voordeel door uitputting van mensen en middelen.
Strategische aanpassingen
Na deze slag besloot admiraal Chester Nimitz dat kruisers te kwetsbaar waren in de nauwe wateren van de Salomonseilanden. Vanaf dat moment werd de nadruk gelegd op de inzet van torpedobootjagers en PT-boten bij het blokkeren van Japanse aanvoerwegen.
De Japanse marine veranderde eveneens haar aanvoerroutes. Het directe traject via de Golf van Kula werd verlaten ten gunste van alternatieve routes zoals de Vella Golf en de Blackettstraat. Dit leidde tot nieuwe confrontaties, waaronder de Slag bij Vella Golf in augustus 1943.
Vanaf eind september 1943 begon Japan met het evacueren van haar troepen van Kolombangara. Tijdens deze operatie voerden Amerikaanse eenheden verscheidene onderscheppingsacties uit, waarbij tientallen transportbarges werden vernietigd. Deze hinderacties droegen bij aan het ondermijnen van de Japanse strijdkrachten in de regio.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: US Marine Corps, Public domain, via Wikimedia Commons
- Dull, Paul S. (1978). A Battle History of the Imperial Japanese Navy, 1941–1945. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-097-1.
- Morison, Samuel Eliot (2001) [1958]. Breaking the Bismarcks Barrier: 22 July 1942–1 May 1944. Vol. 6 van History of United States Naval Operations in World War II. Edison, NJ: Castle Books. ISBN 0-7858-1307-1.
- Stille, Mark (2018). The Solomons 1943–44: The Struggle for New Georgia and Bougainville. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 978-1-4728-2447-9.
- Bronnen Mei1940









