Conrad Engelhardt (26 maart 1898 – 28 oktober 1973) was een Duitse marineofficier die diende in zowel de Eerste als de Tweede Wereldoorlog. Hij vervulde uiteenlopende functies binnen de Kaiserliche Marine, Reichsmarine en Kriegsmarine, variërend van operationele bevelsposities tot strategische stafrollen. Tijdens de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog speelde hij een centrale rol in de organisatie van maritieme transporten, waaronder de grootschalige evacuatie van Duitse militairen en burgers vanuit de Baltische regio en Oost-Pruisen. Zijn loopbaan omvatte zowel gevechts- als opleidingsopdrachten, en hij bekleedde de rang van Konteradmiral.
Vroege leven en opleiding
Conrad Engelhardt werd geboren op 26 maart 1898 in Lüneburg, in het Duitse Keizerrijk. Op 4 april 1916 trad hij als vrijwilliger toe tot de Kaiserliche Marine en volgde een opleiding aan de Marineschule Mürwik. Zijn opleiding maakte deel uit van de lichting Crew IV/1916, een groep cadetten die tijdens de Eerste Wereldoorlog versneld werd voorbereid op operationele inzet. In de daaropvolgende maanden kreeg hij zijn eerste praktische ervaring aan boord van verschillende oorlogsschepen.
Deelname aan de Eerste Wereldoorlog
Na zijn aanstelling op de grote kruiser Freya werd Engelhardt overgeplaatst naar het slagschip Thüringen en later naar het slagschip SMS Ostfriesland. Op 13 januari 1917 werd hij bevorderd tot Fähnrich zur See, en op 19 juni 1918 volgde zijn bevordering tot Leutnant zur See.
Na de wapenstilstand werd Engelhardt op 1 december 1918 aangesteld als compagniesofficier bij het Neumärkische Feldartillerie-Regiment Nr. 54. Hij diende vervolgens kort bij het Küstenschutz-Bataillon Cuxhaven en het Küstenschutz-Regiment Wilhelmshaven, beide behorend tot de zogenoemde Freikorps-eenheden. Op 13 november 1919 werd hij uit actieve dienst ontslagen.
Interbellum: militaire heractivering en loopbaanopbouw
Op 1 oktober 1923 werd Engelhardt opnieuw in actieve dienst genomen bij de Reichsmarine. Hij volgde aanvullende opleidingen aan de Marineschule Mürwik en vervulde functies als adjudant van het Küstenschutz-Bataillon IV en als navigatie- en wachtofficier op de Meteor.
In 1927 volgde hij een cursus aan de Schiffsartillerieschule in Kiel-Wik, waarna hij twee jaar diende op de torpedoboot Iltis. Van 1929 tot 1932 werkte hij als opleidingsofficier aan de Küstenartillerieschule in Wilhelmshaven, gevolgd door een plaatsing als Rollofficier op het slagschip Hessen. Op 1 april 1932 werd hij bevorderd tot Kapitänleutnant.
Op 24 september 1934 kreeg hij het commando over de torpedoboot Kondor. Na deze periode werd hij compagniescommandant bij de II. Marineartillerieabteilung in Wilhelmshaven en in 1937 bevorderd tot Korvettenkapitän. Later dat jaar werd hij Eerste Artillerieofficier op de zware kruiser KMS Admiral Scheer. In november 1938 volgde een benoeming tot opleidingsleider aan de Schiffsartillerieschule.
Deelname aan de Tweede Wereldoorlog
Na het uitbreken van de oorlog bleef Engelhardt tot september 1939 werkzaam aan de Schiffsartillerieschule. Daarna kreeg hij een kort bevel als Flak-Gruppen-Kommandeur bij Brunsbüttel. In december 1939 werd hij verantwoordelijk voor de kustverdediging in dit gebied. Op 1 januari 1940 volgde zijn bevordering tot Fregattenkapitän.
In mei 1940 werd hij Chef van de Staf bij de Marinebefehlshaber Nordfrankreich. Later dat jaar diende hij als Eerste Admiralstabsoffizier bij de Marinebefehlshaber Kanalküste. Op 15 december 1940 werd hij commandant van de Seeverteidigung Loire-Gironde, waarna hij in februari 1941 werd overgeplaatst naar Rome als Tweede Admiralstabsoffizier bij de Marineverbindungsstab Italien.
Van mei 1941 tot maart 1943 was Engelhardt Chef van de Staf bij de Marinebefehlshaber D en vervolgens bij het commando Admiral Ostland. Daarna volgde een plaatsing als Deutscher Seetransportchef Italien tot januari 1944.
Vanaf 1944 was Engelhardt Chef van de Schiffahrtsabteilung (Skl/Qu A VI) in de Seekriegsleitung en Seetransportchef van de Wehrmacht. In deze functie organiseerde hij grootschalige evacuaties vanuit Oost-Pruisen en de Baltische staten, bekend als onderdeel van Unternehmen Hannibal. Op 16 september 1944 werd hij bevorderd tot Konteradmiral. In mei 1945 werd hij door Britse troepen krijgsgevangen gemaakt, waarna hij tot december 1946 in detentie bleef.
Na de oorlog
Na zijn vrijlating uit krijgsgevangenschap op 2 december 1946 vestigde Engelhardt zich in zijn geboortestad Lüneburg. Hij werkte als medewerker bij de Forschungsstelle Ostsee, onderdeel van de Ost-Akademie, waar hij zich bezighield met maritiem-historisch onderzoek. Een belangrijk project was de geplande documentatie over de evacuatieoperaties van 1945, maar door meningsverschillen tussen betrokkenen en een gebrek aan financiële middelen werd dit niet gerealiseerd. Engelhardt bleef tot in de jaren zestig actief in dit onderzoeksveld.
In 1951 trouwde hij met Rosemarie von der Goltz-Burkersdorf, dochter van Konrad von der Goltz en Hannah von Barby. Hij overleed op 28 oktober 1973 in Lüneburg.
Militaire rangen
- 4 april 1916 – Marinevrijwilliger
- 13 januari 1917 – Fähnrich zur See
- 19 juni 1918 – Leutnant zur See
- 1 juli 1925 – Oberleutnant zur See
- 1 april 1932 – Kapitänleutnant
- 1 april 1937 – Korvettenkapitän
- 1 januari 1940 – Fregattenkapitän
- 1 maart 1942 – Kapitän zur See
- 16 september 1944 – Konteradmiral
Onderscheidingen
- IJzeren Kruis 1914, IIe Klasse
- Spange zum Eisernen Kreuz IIe Klasse
- IJzeren Kruis 1939, Ie Klasse
- Duits Kruis in Goud (11 september 1943)
- Ridderkruis van het Kriegsverdienstkreuz met Zwaarden (24 februari 1945)
- Orde van Verdienste (Hongarije), Officierskruis (21 december 1938)
- Spaanse Kruis in Zilver (6 juni 1939)
- Orde van Maritieme Verdienste (Spanje), 2e klasse, witte divisie (21 augustus 1939)
- Orde van het Vrijheidskruis, 2e klasse met Zwaarden (Finland; 7 juni 1943)
- Dienstonderscheiding van de Wehrmacht, klassen voor 12 en 18 jaar dienst
Conclusie
Conrad Engelhardt doorliep een lange marinecarrière die zich uitstrekte over beide wereldoorlogen en de tussenliggende periode. Zijn loopbaan illustreert de continuïteit binnen het Duitse marineofficierskorps van de Kaiserliche Marine via de Reichsmarine tot de Kriegsmarine. Hij vervulde zowel operationele als administratieve functies en speelde een leidende rol bij de organisatie van maritiem transport in de laatste oorlogsjaren. Na de oorlog bleef hij betrokken bij maritiem-historisch onderzoek, maar zonder de publieke zichtbaarheid die zijn militaire dienst kenmerkte.
Bronnen en meer informatie
- Buttar, Prit (2012). Battleground Prussia: The Assault on Germany’s Eastern Front 1944–45. Botley: Osprey Publishing. ISBN 1-78096-465-X.
- Buttar, Prit (2013). Between Giants: The Battle for the Baltics in World War II. Botley: Osprey Publishing. ISBN 1-47280-287-X.
- Hartwig, Dieter (2010). Großadmiral Dönitz – Legende und Wirklichkeit. Paderborn: Verlag Ferdinand Schöningh. ISBN 978-3-506-77027-1.
- Hildebrand, Hans H. (1988). Deutschlands Admirale 1849–1945 Band 1: A–G. Osnabrück: Biblio Verlag. ISBN 3-7648-1499-3.
- Madsen, Chris (1998). The Royal Navy and German Naval Disarmament, 1942–1947. London: Frank Cass Publishers. ISBN 0-71464-373-4.
- Patzwall, Klaus D.; Scherzer, Veit (2001). Das Deutsche Kreuz 1941–1945, Geschichte und Inhaber Band II. Norderstedt: Verlag Klaus D. Patzwall. ISBN 3-931533-45-X.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946










