Walter Dornberger was een Duitse generaal-majoor en ingenieur die tussen 1930 en 1945 een leidinggevende rol speelde in de ontwikkeling van rakettechnologie binnen het Duitse leger. Hij was betrokken bij het geheime raketprogramma van nazi-Duitsland en gaf leiding aan het onderzoek en de productie van de V-2 raket. Deze technologie, waarvoor duizenden dwangarbeiders werden ingezet, werd later gebruikt bij aanvallen op steden in West-Europa. Na de oorlog werd Dornberger ondergebracht in de Verenigde Staten, waar hij zijn carrière voortzette als lucht- en ruimtevaartspecialist.
Vroege leven en opleiding
Walter Robert Dornberger werd geboren op 6 september 1895 in Gießen, in het Groothertogdom Hessen, als zoon van apotheker Hermann Dornberger en Hedwig Roltsch. Hij groeide op in een burgerlijk milieu samen met zijn twee broers, Max en Wolfgang.
Na zijn middelbareschooltijd meldde hij zich in 1914 vrijwillig aan bij het keizerlijke Duitse leger. Zijn opleiding tot officier begon in dezelfde periode. Tijdens zijn militaire loopbaan kreeg hij ook de gelegenheid om een technische opleiding te volgen. In de late jaren 1920 werd hij door het leger uitgezonden naar de Technische Hochschule Charlottenburg in Berlijn, waar hij in 1930 afstudeerde als werktuigbouwkundig ingenieur.
Deelname aan de Eerste Wereldoorlog
Tijdens de Eerste Wereldoorlog diende Dornberger als artillerieofficier. In oktober 1918 werd hij gevangen genomen door Amerikaanse mariniers. Zijn krijgsgevangenschap bracht hij grotendeels door in een Frans kamp, waarin hij vanwege ontsnappingspogingen langdurig in eenzame opsluiting werd gehouden. Deze ervaringen markeerden het begin van zijn militaire en technische loopbaan, waarin hij steeds meer richting wapenontwikkeling werd gestuurd.
Interbellum: Technisch specialist binnen de Reichswehr
Na zijn vrijlating in maart 1920 werd Dornberger opgenomen in de Reichswehr, het leger van de Weimarrepubliek. Tijdens de jaren twintig klom hij op in rang en ontwikkelde hij zich verder tot technisch specialist. Zijn technische opleiding, voltooid met lof in 1930, leidde ertoe dat hij werd benoemd tot medewerker van de Ballistische Commissie van het Wapenbureau van het ministerie van Defensie. Hier begon hij met onderzoek naar rakettechnologie, met als doel het ontwikkelen van wapens die niet onder het Verdrag van Versailles vielen.
In 1932 raakte Dornberger betrokken bij de Verein für Raumschiffahrt, een burgerinitiatief voor ruimtevaart. Hoewel het contact met de vereniging niet leidde tot langdurige samenwerking, werd ingenieur Wernher von Braun, een lid van deze groep, onder zijn supervisie in dienst genomen. Dornberger en von Braun vormden de kern van het latere Duitse raketprogramma.
Deelname aan de Tweede Wereldoorlog
Peenemünde en de ontwikkeling van de V-2
Vanaf 1936 gaf Dornberger leiding aan de raketafdeling van het Heereswaffenamt. Hij kreeg de verantwoordelijkheid voor het Aggregat 4-project, dat later bekend werd als de V-2 raket. In 1937 werd zijn team verplaatst naar de militaire testfaciliteit in Peenemünde op het eiland Usedom aan de Oostzeekust.
De V-2 was de eerste operationele ballistische raket. Het project kende technische uitdagingen, maar kende in oktober 1942 zijn eerste succesvolle lancering. In juni 1943 hield Dornberger een toespraak voor duizenden werknemers waarin hij het belang van het raketprogramma benadrukte. Daarbij verwees hij naar de oorlogsomstandigheden en de rol van rakettechnologie binnen de nationale verdediging.
Inzet van dwangarbeid en verantwoordelijkheid
Hoewel Dornberger in latere verklaringen ontkende dat in Peenemünde dwangarbeid werd ingezet, bleek uit documenten dat hij wel degelijk betrokken was bij de inzet van gevangenen uit concentratiekampen voor de productie van V-2 raketten. In een verslag van 4 augustus 1943 tekende hij voor een verdeling waarbij per Duitse arbeider tien tot vijftien gevangenen zouden worden ingezet. De massaproductie vond plaats in ondergrondse fabrieken, onder andere in Mittelwerk bij Nordhausen, waar de omstandigheden voor gevangenen levensgevaarlijk waren.
Dornberger werd in 1943 bevorderd tot generaal-majoor. In deze rol was hij tot 1945 verantwoordelijk voor de verdere ontwikkeling, logistiek en inzet van V-2 raketten aan het front. De raketten werden onder andere afgevuurd op Londen en Antwerpen. In totaal stierven meer mensen bij de productie dan bij de daadwerkelijke inzet van de wapens.
Na de oorlog
Gevangenneming en ondervraging
Op 2 mei 1945 gaf Walter Dornberger zich samen met Wernher von Braun over aan Amerikaanse troepen nabij Reutte in Tirol. Hij werd geïnterneerd in Garmisch-Partenkirchen en ondervraagd door Amerikaanse en Britse functionarissen. In augustus 1945 werd hij overgedragen aan de Britse autoriteiten en vastgezet in Special Camp 11 in Bridgend, Wales. Hij werd verdacht van oorlogsmisdaden vanwege zijn rol in het gebruik van dwangarbeiders in de wapenindustrie.
Hoewel er bewijzen waren van zijn betrokkenheid bij het systeem van gedwongen arbeid, werd Dornberger niet vervolgd. In juli 1947 werd hij vrijgelaten en stond hem toe naar de Verenigde Staten te emigreren, waar hij verder werkte in de militaire technologie.
Loopbaan in de Verenigde Staten
Dornberger werd als onderdeel van Operatie Paperclip overgebracht naar de Verenigde Staten. Van 1947 tot 1950 werkte hij als adviseur voor de Amerikaanse luchtmacht op de vliegbasis Wright Field in Ohio. Vanaf 1950 was hij werkzaam bij Bell Aircraft Corporation in Buffalo, New York. In 1959 trad hij toe tot de directie van het bedrijf.
Hij speelde een rol in de ontwikkeling van de Bell X-1, het eerste vliegtuig dat de geluidsbarrière doorbrak, en de North American X-15, een van de snelste bemande vliegtuigen ooit gebouwd. Tevens was hij betrokken bij het X-20 Dyna-Soar project, een voorganger van het latere Space Shuttle-programma van NASA.
Na zijn pensionering in 1965 verhuisde hij eerst naar Mexico en vestigde zich later in Sasbach in Baden-Württemberg. Hij overleed daar op 26 juni 1980.
Militaire rangen
- Leutnant der Artillerie (1914)
- Oberleutnant (tussen 1918 en 1920)
- Hauptmann (Reichswehr, jaren 1920)
- Major (1935)
- Oberstleutnant (voor 1939)
- Oberst (rond 1941)
- Generalmajor (1943)
Onderscheidingen
- IJzeren Kruis (1914), 2e en 1e klasse
- Ridder 2e Klasse van de Huisorde van de Witte Valk met Zwaarden
- Gewondeninsigne in zwart (1918)
- Wehrmacht-dienstaanduiding van 4e tot 1e klasse
- Oorlogsverdienstekruis (Kriegsverdienstkreuz), 2e en 1e klasse met zwaarden
- Ridderkruis van het Oorlogsverdienstekruis met zwaarden (29 oktober 1944)
- Eredoctoraat Technische Hogeschool Berlijn (1935).
Conclusie
Walter Dornberger was een sleutelfiguur in de militaire technologische ontwikkelingen van het Derde Rijk. Zijn bijdrage aan de ontwikkeling van de V-2 raket betekende een belangrijke stap in de moderne rakettechnologie, maar ging gepaard met ernstige ethische kwesties, waaronder de inzet van dwangarbeid. Na de oorlog werd hij niet vervolgd, maar voortgezet ingezet door de Verenigde Staten binnen het kader van hun militaire en ruimtevaartambities. Zijn levensloop illustreert de complexiteit van technologische vooruitgang in oorlogstijd en de morele dilemma’s die daarbij horen.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: Bundesarchiv, Bild 146-1980-009-33 / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 DE, via Wikimedia Commons
- Neufeld, Michael J. (1995). The Rocket and the Reich: Peenemünde and the Coming of the Ballistic Missile Era. New York: The Free Press. ISBN 978-0-02-922895-1.
- Dornberger, Walter (1954). V-2. New York: Viking Press. ISBN 978-0-553-12660-0.
- Wagner, Jens-Christian (Hrsg.) (2007). Konzentrationslager Mittelbau-Dora 1943–1945. Göttingen: Wallstein-Verlag. ISBN 978-3-8353-0118-4.
- Eisfeld, Rainer (2012). Mondsüchtig. Wernher von Braun und die Geburt der Raumfahrt aus dem Geist der Barbarei. Springe: zu Klampen. ISBN 978-3-86674-167-6.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946
