Ludwig Plagge (1910–1948) was een SS-Oberscharführer die tijdens de Tweede Wereldoorlog werkzaam was in verschillende concentratie- en vernietigingskampen, waaronder Auschwitz, Majdanek en Flossenbürg. Hij stond bekend om zijn rol als Blockführer, Rapportführer en later als Lagerführer in een buitenkamp. Zijn optreden werd gekenmerkt door deelname aan executies, mishandelingen en de toepassing van straffen die veel slachtoffers maakten. Na de oorlog werd hij gearresteerd, berecht in het Auschwitzproces en ter dood veroordeeld. Dit artikel biedt een overzicht van zijn leven, functies binnen de SS, betrokkenheid bij de kampen en zijn uiteindelijke veroordeling en executie.
Vroege leven en opleiding
Ludwig Plagge werd geboren op 13 januari 1910 in Landesbergen, een plaats in Nedersaksen. Hij groeide op in een boerengezin en volgde acht jaar lager onderwijs voordat hij het familiebedrijf in de landbouw ging ondersteunen. Zijn beroep als landbouwer bepaalde zijn vroege levensloop, maar vanaf het begin van de jaren dertig sloot hij zich aan bij nationaalsocialistische organisaties. Op 1 december 1931 werd hij lid van de NSDAP en ontving het partijlidmaatschapnummer 770.278. In oktober 1934 trad hij toe tot de SS, waar hij geregistreerd werd onder nummer 270.620.
Zijn vroege toetreding tot de nationaalsocialistische beweging laat zien dat hij vanaf het begin betrokken was bij de machtsopbouw van het regime. Zijn sociale achtergrond als boer sloot aan bij de idealen van de partij, die landbouw en boerenleven ideologisch sterk benadrukte. Plagge was getrouwd en kreeg in 1943 een dochter.
Interbellum: toetreding tot SS en vroege functies
Tijdens het interbellum nam Plagge actief deel aan de uitbouw van de SS-Totenkopfverbände, de eenheden die verantwoordelijk waren voor de bewaking van concentratiekampen. Zijn eerste werkzaamheden binnen het kampensysteem vonden plaats in het concentratiekamp Esterwegen, dat vanaf 1933 gebruikt werd voor politieke gevangenen en later onder leiding stond van de SS. Deze periode was voor veel SS’ers een leerschool waarin zij ervaring opdeden in kamporganisatie en toezicht.
In november 1939, kort na het uitbreken van de oorlog, begon Plagge met actieve dienst in het concentratiekamp Sachsenhausen. Hij volgde daar een zogenaamde kwalificatiecursus voor de Totenkopf-SS, die bedoeld was om bewakers te trainen in kampdiscipline en omgang met gevangenen. Eind juni 1940 werd hij overgeplaatst naar Auschwitz, dat toen nog in opbouw was. Daarmee behoorde hij tot de eerste groep SS’ers die dit kamp bemanden.
Deelname aan de Tweede Wereldoorlog
Auschwitz (1940–1943)
In Auschwitz bekleedde Plagge verschillende functies. Hij begon als Blockführer en kreeg de verantwoordelijkheid over gevangenenblokken, waaronder Block 11, ook wel de “doodsblok” genoemd. In 1941 was hij betrokken bij de eerste proefvergassing met Zyklon B, waarbij Sovjet-krijgsgevangenen werden gedood. Deze gebeurtenis markeerde het begin van systematische massamoord in Auschwitz.
Later werd hij SS-Rapportführer en verantwoordelijk voor het dagelijks toezicht op aantallen gevangenen en disciplinaire maatregelen. Binnen het zogenaamde “Zigeunerlager” van Auschwitz-Birkenau was hij vanaf 1942 plaatsvervangend rollencallleider en belast met de registratie van gevangenen. In de zomer van 1943 trad hij bovendien op als Schutzhaftlagerführer, waarbij hij direct invloed had op de leefomstandigheden en de sterfte in het kamp.
Plagge stond bekend om het opleggen van strafexercities, door gevangenen aangeduid als “sport”. Hij liet groepen gevangenen langdurig rennen, kruipen of rollen over grind en stenen, ongeacht leeftijd of gezondheid. Wie uitgeput raakte, werd geslagen en gedwongen door te gaan. Zijn bijnaam onder gevangenen was das Pfeifchen, verwijzend naar de pijp die hij tijdens deze martelingen in de mond hield.
Majdanek en Flossenbürg (1943–1945)
Na oktober 1943 werd Plagge overgeplaatst naar het concentratiekamp Majdanek bij Lublin. Dit kamp vervulde vanaf 1942 een dubbele functie als werkkamp en vernietigingskamp. Daar werd Plagge belast met toezicht op gevangenen en betrokken bij de massamoord op Sinti, Roma en Joden uit Theresienstadt.
In 1944 werd hij naar Flossenbürg gestuurd, waar hij uiteindelijk leiding gaf aan het buitenkamp Colosseum bij Regensburg. Van maart tot april 1945 trad hij daar op als Lagerführer, verantwoordelijk voor dwangarbeid en de handhaving van orde onder gevangenen. Zijn rol in deze laatste fase van de oorlog toont de mobiliteit van SS-functionarissen binnen het kampensysteem.
Na de oorlog
Na de capitulatie van Duitsland in mei 1945 werd Ludwig Plagge door geallieerde troepen gearresteerd. Op 10 mei 1945 kwam hij in gevangenschap terecht en in maart 1947 werd hij uitgeleverd aan Polen. Daar moest hij terechtstaan voor het Hooggerechtshof tijdens het Auschwitzproces in Krakau.
Tijdens zijn verhoor minimaliseerde hij zijn rol en verklaarde dat hij slechts gevangenen had geslagen. De rechtbank beschikte echter over getuigenverklaringen en bewijzen die zijn betrokkenheid bij executies, vergassingen en mishandelingen aantoonden. Op 22 december 1947 werd hij schuldig bevonden aan oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Hij kreeg de doodstraf en werd op 24 januari 1948 opgehangen in de Montelupich-gevangenis in Krakau.
Militaire rangen
Binnen de SS klom Plagge geleidelijk op. Hij trad toe in 1934 en bereikte uiteindelijk de rang van SS-Oberscharführer. Deze rang was vergelijkbaar met die van sergeant en gaf hem de verantwoordelijkheid voor het leiden van blokken gevangenen en het uitoefenen van toezicht binnen kampen. Zijn promotie weerspiegelde zijn inzet binnen de kamporganisatie, maar ook zijn bereidheid om bevelen uit te voeren en geweld toe te passen.
Conclusie
Ludwig Plagge vertegenwoordigt een categorie SS-functionarissen die, hoewel niet behorend tot de hoogste leiding, een directe en destructieve rol speelden in het functioneren van concentratie- en vernietigingskampen. Zijn betrokkenheid bij mishandelingen, executies en de toepassing van sadistische straffen maakte hem medeverantwoordelijk voor talloze slachtoffers. Het proces in Krakau en zijn executie in 1948 tonen aan dat ook middelhoge SS’ers ter verantwoording werden geroepen voor hun daden. Zijn levensloop biedt inzicht in de wijze waarop individuen via het kampensysteem onderdeel werden van het nationaalsocialistische terreurapparaat.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: Ludwig Plagge, public domain via wiki media
- Klee, Ernst (2005). Das Personenlexikon zum Dritten Reich: Wer war was vor und nach 1945. Frankfurt am Main: Fischer-Taschenbuch-Verlag. ISBN 3-596-16048-0.
- Winter, Walter (2004). Winter Time: Memoirs of a German Sinto who Survived Auschwitz. Hatfield: University of Hertfordshire Press. ISBN 1-902806-38-7.
- Sobolewicz, Tadeusz (1999). Aus der Hölle zurück. Von der Willkür des Überlebens im Konzentrationslager. Frankfurt am Main: Fischer-Taschenbuch-Verlag. ISBN 978-3-596-14179-1.
- Tuckermann, Anja (2005). “Denk nicht, wir bleiben hier!” Die Lebensgeschichte des Sinto Hugo Höllenreiner. München: Hanser-Verlag. ISBN 3-446-20648-5.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946.










