Paul von Hindenburg (1847-1934) was een prominente Duitse generaal en de tweede president van de Weimarrepubliek. Hij speelde een doorslaggevende rol in de overgangsperiode die leidde tot de machtsovername door Adolf Hitler. Hindenburg werd geboren in Posen, tegenwoordig Poznań in Polen, op 2 oktober 1847. Zijn militaire opleiding begon aan de cadettenschool in Berlijn, waarna hij in 1866 toetrad tot het Pruisische leger. Tijdens de volgende vijf jaar nam hij deel aan de Zeven wekenoorlog en de Frans-Pruisische Oorlog.
Opkomst in het Duitse leger
Na de eenwording van Duitsland in 1871 diende Hindenburg nog veertig jaar in het leger van het nieuwe Duitse Rijk. Hij maakte een snelle opmars in de militaire hiërarchie en werd in 1905 bevorderd tot generaal. In 1911 ging hij met pensioen, maar zijn militaire loopbaan was nog niet voorbij.
Eerste Wereldoorlog en de slag bij Tannenberg
Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 werd Hindenburg uit zijn pensioen geroepen om het bevel te voeren over het Duitse Achtste Leger aan de Russische grens. Samen met zijn stafchef, generaal Erich Ludendorff, boekte hij een indrukwekkende overwinning op de Russen bij de Slag bij Tannenberg. Deze overwinning maakte Hindenburg een nationale held en leverde hem de promotie tot veldmaarschalk op.
Leiderschap tijdens de Eerste Wereldoorlog
In 1916 volgde Hindenburg generaal Erich von Falkenhayn op als chef van de Duitse generale staf. Onder zijn leiding, en met Ludendorff aan zijn zijde, nam hij de verantwoordelijkheid voor alle Duitse troepen. In maart 1917 richtte hij de Duitse legers in West-Europa in een complex loopgravenstelsel in Noord-Frankrijk, bekend als de “Hindenburglinie”. Deze verdedigingslinie werd pas in oktober 1918 door de geallieerden doorbroken, wat het einde van de oorlog inluidde.
Nasleep van de oorlog en de Weimarrepubliek
Na de Eerste Wereldoorlog trok Hindenburg zich opnieuw terug uit het leger in 1919. In 1920 publiceerde hij zijn memoires, “Out of My Life”, waarin hij stelde dat de nederlaag van het Duitse leger te wijten was aan de binnenlandse revolutie die het Duitse Keizerrijk omvergeworpen had en in 1919 de Weimarrepubliek oprichtte.
Het presidentschap en de opkomst van Hitler
In 1925 werd Hindenburg verkozen tot de tweede president van de Weimarrepubliek. Hoewel hij streefde naar nationale eenheid, behartigde hij vaak de belangen van de Junkers, de Pruisische landaristocratie. In 1932 stelde Hindenburg zich opnieuw kandidaat voor het presidentschap en versloeg hij de nationaalsocialistische kandidaat Adolf Hitler. Ondanks zijn overwinning benoemde Hindenburg op 30 januari 1933 Hitler tot kanselier, onder druk van politieke en economische crises.
De machtsovername door de nazi’s
Als kanselier kreeg Hitler al snel de controle over de Reichstag, de Duitse parlementaire kamer. Op 25 maart 1933 verleende de Reichstag Hitler dictatoriale machten, waarmee Hindenburgs rol in de regering werd gereduceerd tot een symbolische functie.
Het einde van Hindenburgs leven en zijn nalatenschap
De laatste jaren van Hindenburgs leven werden gekenmerkt door een steeds grotere marginalisatie in de politieke arena. Ondanks zijn titel en positie had hij weinig zeggenschap over de gang van zaken in het land, nu Hitler de touwtjes stevig in handen had. Hindenburg werd vaak gezien in ceremoniële rollen, maar zijn invloed op beleidsbeslissingen was minimaal.
Overlijden en staatsbegrafenis
Paul von Hindenburg overleed op 2 augustus 1934, op 86-jarige leeftijd, in zijn huis in Neudeck, Oost-Pruisen. Zijn dood markeerde het einde van een tijdperk in de Duitse geschiedenis. Hindenburg kreeg een staatsbegrafenis die werd bijgewoond door de hoogste functionarissen van de nazi-partij, inclusief Adolf Hitler, die hem postuum eer bewees.
Nalatenschap
Hindenburgs nalatenschap is complex en veelbesproken. Enerzijds wordt hij herinnerd als een briljant militair strateeg en een nationale held die Duitsland door enkele van zijn donkerste uren leidde. Zijn overwinningen tijdens de Eerste Wereldoorlog, met name de Slag bij Tannenberg, blijven monumenten van zijn militaire genialiteit.
Anderzijds wordt hij bekritiseerd voor zijn politieke beslissingen, vooral zijn benoeming van Hitler tot kanselier. Deze actie wordt vaak gezien als de laatste stap in de opkomst van het nazisme en de daaropvolgende verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Zijn onvermogen om de democratische waarden van de Weimarrepubliek te verdedigen en zijn steun voor de belangen van de Junkers dragen bij aan een gemengd historisch oordeel.
Historische beoordelingen
Historici blijven verdeeld over Hindenburgs rol in de Duitse geschiedenis. Sommigen zien hem als een tragische figuur, een militaire held die verstrikt raakte in de politiek van zijn tijd en uiteindelijk werd gemanipuleerd door de opkomende nazi-beweging. Anderen beschouwen hem als mede-verantwoordelijk voor de catastrofe die volgde op zijn benoeming van Hitler en zijn nalatenschap van conservatieve waarden die niet bestand waren tegen de radicale veranderingen in de Duitse samenleving.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding Bundesarchiv, Bild 183-S38324 / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 DE, via Wikimedia Commons
- Astore, William J.; Showalter, Denis E. (2005) Hindenburg: Icon of German Militarism. ISBN: 978-1-4294-9017-7
- MacDonald, John (1987) Great Battlefields of the World. ISBN: 0-7858-1719-0
- Herwig, Holger L. (1997) The First World War: Germany and Austria-Hungary 1914–1918. ISBN: 978-0340611506
- Showalter, Dennis E. (1991) Tannenberg: Clash of Empires, 1914 (2004 ed.).
ISBN: 978-1-57488-781-5 - Aus meinem Leben by Paul von Hindenburg
- Feldman, G.D. (1966) Army, Industry and Labor in Germany, 1914–1918.
ISBN: 978-0691100524 - Kershaw, Ian (1995) Hitler. 1889–1936: Hubris. ISBN: 978-0393320350
- Keegan, John (1999) The First World War. ISBN: 978-0712666459
- Evans, Richard J. (2003) The Coming of the Third Reich. ISBN: 978-0713996487
- Shirer, William L. (1960) The Rise and Fall of the Third Reich. ISBN: 978-1451651683
- Pyta, Wolfram (2007)Hindenburg: Herrschaft zwischen Hohenzollern und Hitler.
ISBN: 978-3886808656 - von der Goltz, Anna (2009) Hindenburg: Power, Myth, and the Rise of the Nazis.
ISBN: 978-0199570324 - Overy, Richard J. (2004) The Dictators: Hitler’s Germany, Stalin’s Russia.
ISBN: 978-0393020304 - Chickering, Roger (1998) Imperial Germany and the Great War, 1914–1918.
ISBN: 978-0521642427 - Kitchen, Martin (1976) The Silent Dictatorship: The Politics of the High Command under Hindenburg and Ludendorff, 1916–1918. ISBN: 978-0701112482
- Asprey, Robert (1991) The German High Command at War: Hindenburg and Ludendorff Conduct World War I. ISBN: 978-0688082260
- Turner, Henry Ashby (1996) Hitler’s Thirty Days to Power: January 1933.
ISBN: 978-0201407143 - Herwig, Holger H. (2014) The First World War: Germany and Austria-Hungary 1914–1918. ISBN: 978-1472510815
- Zabecki, David T. (2006) The German 1918 Offensives: A Case Study in the Operational Level of War. ISBN: 978-0415356008
- Bronnen Mei1940
