Home Schepen Lichte Kruisers Kuma: Japanse lichte kruiser 1920–1944

Kuma: Japanse lichte kruiser 1920–1944

Japanse lichte kruiser Kuma varend voor de kust bij Tsingtao in 1930 tijdens een patrouillemissie.
De Japanse lichte kruiser Kuma op patrouille nabij Tsingtao, 1930.

De lichte kruiser Kuma (球磨) was het eerste schip van de Kuma-klasse in de Keizerlijke Japanse Marine. Het schip werd genoemd naar de Kuma-rivier in de prefectuur Kumamoto. De Kuma-klasse werd ontwikkeld na de Tenryū-klasse om een beter uitgebalanceerd ontwerp te realiseren dat zowel verkenningstaken op lange afstand als het aanvoeren van torpedobootjagers en onderzeebootflottieljes kon uitvoeren. Kuma werd gebouwd op de Sasebo Naval Arsenal-werf en kwam op 31 augustus 1920 in dienst. Het schip nam deel aan verschillende operaties in de jaren twintig en dertig, waaronder patrouilles voor de kust van China, en werd in de Tweede Wereldoorlog ingezet bij de invasie van de Filipijnen, operaties in de Nederlandse Oost-Indië en in Nieuw-Guinea.

Ontwerp en constructie

De Kuma-klasse was een doorontwikkeling van de Tenryū-klasse en had een vergrote waterverplaatsing, een hogere snelheid en een groter operationeel bereik. Het standaard waterverplaatsingsvermogen bedroeg 5.100 long tons (5.182 ton). De totale lengte was 152,4 meter, met een breedte van 14,2 meter en een diepgang van 4,8 meter. Het schip werd aangedreven door vier schroefassen gekoppeld aan Gihon-geared turbines en twaalf Kampon-boilers, goed voor een totaalvermogen van 90.000 shp (67.000 kW). Hierdoor werd een maximumsnelheid van 36 knopen (67 km/u) bereikt en een actieradius van 9.000 zeemijlen bij 10 knopen.

Het ontwerp voorzag in een indeling die zowel verkenningscapaciteit als commandovoering kon ondersteunen. De schepen van deze klasse werden uitgerust met een katapult voor watervliegtuigen, geplaatst tussen het vijfde en zesde 14 cm-kanon, wat de verkenningsmogelijkheden vergrootte. Kuma had, in tegenstelling tot sommige zusterschipconfiguraties, vanaf 1929 funnel caps op alle drie de schoorstenen.

Bewapening

Bij indienststelling beschikte Kuma over zeven 14 cm/50 3rd Year Type enkelvoudige kanonnen, waarvan twee voor op het dek, twee midscheeps aan weerszijden en drie achterop. De torpedobewapening bestond uit vier dubbele 533 mm (21 inch) torpedobuizen. Voor luchtafweer waren twee 8 cm/40 3rd Year Type-kanonnen en twee 6,5 mm-machinegeweren geplaatst. Gedurende de oorlog werd de bewapening aangepast, waarbij het aantal luchtafweerwapens toenam. Na een refit in november 1943 beschikte Kuma over zes 14 cm-kanonnen en tien Type 96 25 mm-luchtafweerkanonnen, in configuraties van dubbele en drievoudige opstellingen.

Bepantsering

De bepantsering van Kuma was beperkt in vergelijking met grotere kruisers. De gordelbepantsering langs de romp bedroeg 64 mm dikte, terwijl het dekpantser een dikte had van 29 mm. De bescherming van vitale delen zoals de commandotoren en machinekamers was voldoende voor bescherming tegen middelzware artillerie, maar niet tegen voltreffers van zware kruisers of slagschepen.

Sensoren en dataverwerking

Tijdens de operationele periode beschikte Kuma over basisoptische vuurleidingssystemen en afstandsmeters, passend bij de technologische stand van de jaren twintig en dertig. Radarsystemen waren niet aanwezig bij de ingebruikname en werden tijdens de oorlog niet geïnstalleerd. Er was geen sonarapparatuur aan boord die geschikt was voor systematische onderzeebootbestrijding. Evenmin was er een Combat Information Center (CIC) aanwezig, zoals die vanaf 1943 op moderne geallieerde oorlogsschepen werd geïntroduceerd. Het ontbreken van een geïntegreerd dataverwerkingssysteem voor sensorinformatie betekende dat Kuma, gemeten naar de militaire normen van 1943, operationeel verouderd was.

Modificaties

Kuma onderging meerdere moderniseringen. In 1934 werd een tripodmast geplaatst, de torpedobewapening uitgebreid naar rotabele viervoudige lanceerinrichtingen en een catapult toegevoegd voor een Kawanishi E7K1-watervliegtuig. In 1943 werd de katapult verwijderd, evenals het vijfde 14 cm-kanon, en werd de luchtafweer versterkt met extra 25 mm Type 96-kanonnen. Tegelijkertijd werden verouderde installaties verwijderd en beperkte verbeteringen aan de bemanningsaccommodatie aangebracht.

Status schip tijdens de oorlog

Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog was Kuma technisch nog steeds in staat tot haar oorspronkelijke taken, maar tegen 1943 was het ontwerp achterhaald. Het ontbreken van radar, sonar en een CIC beperkte haar gevechtswaarde, vooral in situaties waarin vijandelijke lucht- en onderzeebootdreiging aanwezig was. Onderhoud werd regelmatig uitgevoerd, waaronder dokbeurten in Kure en Singapore, maar de structurele veroudering werd hierdoor niet opgeheven.

Operationele geschiedenis

Vroege inzet en tussenoorlogse periode

Na de indienststelling in 1920 werd Kuma ingezet bij de Japanse interventie in Siberië, ter ondersteuning van landingen tegen de Bolsjistische strijdkrachten. In de jaren dertig voerde het schip patrouilles uit langs de kust van China en diende als vlaggenschip voor onderzeebooteskaders.

Inzet bij de invasie van de Filipijnen

In december 1941 nam Kuma deel aan de Japanse invasie van het noorden van de Filipijnen, waarbij zij landingen bij Aparri en Vigan ondersteunde. Tijdens de operatie bij Vigan werd het schip zonder succes aangevallen door Amerikaanse Boeing B-17-bommenwerpers. Kuma ondersteunde ook de landingen bij Lingayen en nam deel aan verdere amfibische operaties in Cebu, Panay en de eindaanval op Corregidor.

 

Operaties in de Nederlandse Oost-Indië en Nieuw-Guinea

Na een dokbeurt in Kure in september 1942 werd Kuma overgeplaatst naar de Tweede Zuidelijke Expeditievloot, waar zij troepen van de 38e Infanteriedivisie naar Rabaul vervoerde. Vervolgens patrouilleerde het schip vanuit Makassar in de Nederlandse Oost-Indië en ondersteunde transporten naar Nieuw-Guinea. In deze periode werd Kuma ingezet voor het escorteren van konvooien en het vervoeren van versterkingen naar strategische punten zoals Kaimana en Kabui.

Vanaf april 1943 werd het schip in Singapore gemoderniseerd, waarbij onder meer extra luchtafweer werd toegevoegd. Na terugkeer in dienst hervatte Kuma patrouilles rond de Nederlandse Oost-Indië. Op 23 juni 1943 werd het schip samen met andere eenheden in Makassar aangevallen door B-24 Liberator-bommenwerpers van de Amerikaanse 5e Luchtmacht. Hoewel het schip slechts lichte schade opliep, werd het duidelijk dat de luchtafweer ontoereikend was tegen moderne luchtaanvallen.

Op 24 juni werd Kuma vlaggenschip van haar eskader en bleef zij actief in transport- en patrouilleoperaties tot oktober 1943. In november werd de katapult verwijderd en werd de luchtafweer versterkt tot tien Type 96 25 mm-kanonnen. De inzetgebieden werden uitgebreid naar Port Blair, de Andamanen en Mergui in Birma.

Laatste missies en ondergang

Begin januari 1944 vervoerde Kuma troepen van Penang naar Mergui ter ondersteuning van Japanse operaties in Birma. Op 11 januari, tijdens oefeningen met de torpedobootjager Uranami, werd het schip in de buurt van Penang gelokaliseerd door de Britse onderzeeër HMS Tally-Ho. Vanuit een afstand van circa 1.700 meter vuurde Tally-Ho zeven torpedo’s af. Twee troffen het schip aan stuurboordzijde nabij de achterste machinekamer. De explosies veroorzaakten zware branden en ernstige structurele schade.

Binnen twaalf minuten zonk Kuma achterstevoren, waarbij de eigen dieptebommen explodeerden. Van de bemanning kwamen 138 opvarenden om, terwijl de overlevenden, inclusief de commandant, door Uranami werden opgepikt. Op 10 maart 1944 werd het schip formeel van de marinelijst geschrapt.

Wrak en nasleep

In maart 2004 werd het wrak van Kuma ontdekt door een internationaal duikteam onder leiding van Kevin Denlay. Het lag op zijn stuurboordzijde in een diepte van 47 meter, grotendeels intact maar zwaar bedekt met visnetten. Schade door brand en de torpedotreffers was duidelijk zichtbaar, met name aan de achterzijde waar de achtersteven ontbrak.

In 2014 werd bekend dat illegale bergingsbedrijven in de regio het wrak hadden aangetast door metalen onderdelen te verwijderen voor schrootverkoop. Deze activiteiten hebben ertoe geleid dat het wrak tegenwoordig vrijwel volledig verdwenen is.

Conclusie

Kuma werd gebouwd in een periode waarin optische vuurleiding en basisartillerieberekening als voldoende werden beschouwd. Het schip beschikte niet over radar, sonar of een Combat Information Center, en deze systemen werden ook tijdens de oorlog niet geïnstalleerd. Hierdoor was Kuma al bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, gemeten naar de toenmalige militaire normen, operationeel verouderd. De kruiser kon nog wel worden ingezet voor transport-, escorte- en ondersteunende taken, maar bleef kwetsbaar voor luchtaanvallen en onderzeebootdreigingen. De combinatie van verouderde sensortechnologie en beperkte luchtafweer was een blijvende operationele zwakte die uiteindelijk bijdroeg aan haar verlies.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: Mikasa Memorial Museum, Public domain, via Wikimedia Commons
  2. Brown, David (1990). Warship Losses of World War Two. Naval Institute Press. ISBN 1-55750-914-X.
  3. Boyd, David (2002). The Japanese Submarine Force and World War II. Naval Institute Press. ISBN 1-55750-015-0.
  4. D’Albas, Andrieu (1965). Death of a Navy: Japanese Naval Action in World War II. Devin-Adair Pub. ISBN 0-8159-5302-X.
  5. Dull, Paul S. (1978). A Battle History of the Imperial Japanese Navy, 1941-1945. Naval Institute Press. ISBN 0-87021-097-1.
  6. Gardner, Robert (1985). Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. Conway Marine Press. ISBN 0-85177-245-5.
  7. Goodspeed, M Hill (2003). US Navy – A Complete History. iUniverse. ISBN 978-0883636183.
  8. Jentsura, Hansgeorg (1976). Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945. Annapolis, MD: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-893-X.
  9. Lacroix, Eric; Wells II, Linton (1997). Japanese Cruisers of the Pacific War. Naval Institute Press. ISBN 0-87021-311-3.
  10. Morrison, Samuel (2002). New Guinea and the Marianas: March 1944 – August 1944. University of Illinois. ISBN 0-252-07038-0.
  11. O’Connell, John F. (2011). Submarine Operational Effectiveness in the 20th Century: 1939 – 1945. iUniverse Publishing. ISBN 978-1-4620-4257-9.
  12. Stille, Mark (2012). Imperial Japanese Navy Light Cruisers 1941-45. Osprey. ISBN 978-1-84908-562-5.
  13. Whitley, M.J. (1995). Cruisers of World War Two: An International Encyclopedia. Naval Institute Press. ISBN 1-55750-141-6.
  14. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946