Home Schepen Torpedobootjagers HMS Wakeful: W-klasse torpedobootjager 1943-1971

HMS Wakeful: W-klasse torpedobootjager 1943-1971

Zijaanzicht van de Britse torpedobootjager HMS Wakeful varend op zee tijdens haar dienst in de Tweede Wereldoorlog.
HMS Wakeful, een W-klasse torpedobootjager van de Royal Navy, actief in de Tweede Wereldoorlog en later omgebouwd tot fregat.

HMS Wakeful was een torpedobootjager van de W-klasse in dienst bij de Royal Navy tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het schip werd in 1943 te water gelaten en nam deel aan diverse maritieme operaties in Europa en Azië. Na de oorlog werd Wakeful omgebouwd tot een Type 15 snelle onderzeebootbestrijdingsfregat en bleef tot 1971 in actieve dienst. Het schip kende een veelzijdige loopbaan, variërend van escortetaken in oorlogstijd tot trainings- en proefvaarten in de Koude Oorlog.

Ontwerp en constructie

HMS Wakeful werd besteld op 3 december 1941 bij Fairfield Shipbuilding and Engineering Company te Govan, Glasgow, als onderdeel van de 9e Emergency Flotilla. De kiellegging vond plaats op 3 juni 1942 onder de voorlopige naam Zebra. In januari 1943 werd de naam gewijzigd in Wakeful, nadat de oorspronkelijke Wakeful in 1940 was verloren gegaan tijdens de evacuatie van Duinkerke.

Als W-klasse torpedobootjager had het schip een waterverplaatsing van 1.710 ton (standaard) en 2.530 ton volgeladen. De lengte bedroeg 110,57 meter, de breedte 10,90 meter en de diepgang 3,0 meter. De voortstuwing bestond uit twee Admiralty 3-drum ketels en Parsons stoomturbines met enkele reductie, goed voor 40.000 shp verdeeld over twee schroefassen. De maximale snelheid bedroeg 36 knopen en het bereik was 4.675 zeemijl bij 20 knopen. De bemanning bestond uit 179 personen, oplopend tot 225 in de functie van flottieljeleiderschip.

Bewapening

In de oorspronkelijke uitvoering was HMS Wakeful uitgerust met vier enkel opgestelde QF 4,7-inch (120 mm) Mk.IX-kanonnen op CP Mk.XXII-affuiten, geschikt voor oppervlaktestrijd. Ter luchtafweer beschikte het schip over een viervoudige QF 2-ponder Mk.VIII-opstelling en diverse 40 mm Bofors-installaties, waaronder enkele in tweelingopstelling van het type Hazemeyer Mk.IV, evenals Oerlikon 20 mm-kanonnen in dubbele opstelling Mk.V.

Voor oppervlakte doelen had het schip acht 533 mm torpedobuizen, verdeeld over twee viervoudige opstellingen, met torpedo’s van het type Mk.IX. Voor onderzeebootbestrijding waren twee dieptebomrekken en vier werpers aanwezig, met een capaciteit van circa zeventig dieptebommen.

Na de ombouw tot Type 15-fregat tussen 1951 en 1953 werd de bewapening gewijzigd. Het schip kreeg één dubbele 4-inch (102 mm) Mark 19-opstelling, één dubbele 40 mm Bofors Mk.5-opstelling en twee Squid- of Limbo Mark 10-onderzeebootmortieren.

Bepantsering

Als torpedobootjager had HMS Wakeful geen zware bepantsering. De constructie was gericht op snelheid en wendbaarheid, waardoor bescherming beperkt bleef tot lichte bepantsering rond vitale onderdelen zoals de brug, vuurleidingsposten en sommige machinekamers. Dit maakte het schip kwetsbaar voor luchtaanvallen en artillerievuur, maar stelde het in staat hoge snelheden te behalen en effectief te opereren in escorte- en aanvalsmissies.

Sensoren en dataverwerking

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was HMS Wakeful uitgerust met de volgende radarsystemen:

  • Type 272: oppervlaktesurveillance- en zoekradar voor het detecteren van schepen op korte tot middellange afstand.
  • Type 291: luchtwaarschuwingsradar voor het opsporen van naderende vliegtuigen.
  • Type 285: vuurleidingsradar gekoppeld aan de richtmiddelen van de hoofdbewapening.
  • Type 282: vuurleidingsradar voor de 40 mm-luchtafweerinstallaties.

Voor onderzeebootdetectie was een ASDIC Type 144-actiefsonar geïnstalleerd. Dit systeem werkte door geluidsgolven uit te zenden en de teruggekaatste signalen te analyseren, waarmee afstand en richting van onderzeeboten konden worden vastgesteld.

HMS Wakeful beschikte niet over een geïntegreerd gevechtsinformatiecentrum (CIC) of action information centre (AIC). Er was ook geen volwaardige radar plot-ruimte aanwezig. Radargegevens werden lokaal bij de betreffende radarpost afgelezen en mondeling doorgegeven aan de brug of vuurleidingspost. De verwerking van tactische informatie vond plaats via afzonderlijke waarnemings- en commandoposten, overeenkomstig de standaardindeling van torpedobootjagers uit deze periode.

Modificaties

Tussen 1951 en 1953 werd HMS Wakeful bij Scotts Shipbuilding and Engineering Company verbouwd tot een Type 15-onderzeebootbestrijdingsfregat. Tijdens deze ombouw werd de oorspronkelijke hoofdbewapening verwijderd en vervangen door één dubbele 4-inch Mark 19-opstelling en één dubbele 40 mm Bofors Mk.5-opstelling. Voor onderzeebootbestrijding werden twee Squid- of Limbo Mark 10-mortieren geïnstalleerd.

De radar- en sonaruitrusting werd gemoderniseerd met onder meer de Type 293Q-doelindicatie, Type 277Q-oppervlaktezoekradar, Type 974-navigatieradar en Type 262-vuurleidingsradar. Het sonarcomplex bestond na de verbouwing uit Type 174-zoeksonar, Type 162-classificatiesonar en Type 170-aanvalsonar. Deze aanpassingen waren gericht op het verbeteren van de onderzeebootbestrijdingscapaciteit in de Koude Oorlog.

Status schip tijdens de oorlog

Bij indienststelling in 1944 voldeed HMS Wakeful aan de toenmalige eisen voor torpedobootjagers in de Royal Navy. De aanwezige radar- en sonarapparatuur bood adequate mogelijkheden voor oppervlaktesurveillance, luchtwaarschuwing, vuurleiding en onderzeebootdetectie.

Het schip had geen geïntegreerd gevechtsinformatiecentrum (CIC) of radar plot, waardoor gegevensverwerking plaatsvond via afzonderlijke posten. Regelmatig onderhoud en kleine moderniseringen tijdens de oorlogsjaren zorgden ervoor dat het schip operationeel inzetbaar bleef in verschillende zeegebieden, waaronder de Noordzee, de Indische Oceaan en de Stille Oceaan.

Operationele geschiedenis

Na indienststelling bij de Home Fleet in februari 1944 nam HMS Wakeful deel aan Operation Tungsten, waarbij zij escorteerde tijdens luchtaanvallen op het Duitse slagschip Tirpitz in Altenfjord. Later dat jaar begeleidde zij aanvallen op Duitse scheepvaart bij Narvik en Stadlandet.

In de zomer van 1944 werd het schip gereedgemaakt voor inzet in de Indische Oceaan. Vanuit Trincomalee voerde de 27e Destroyer Flotilla, waartoe Wakeful behoorde, aanvallen uit op de Nicobaren ter afleiding van de Amerikaanse landing op Leyte. Eind 1944 werd zij ingedeeld bij de British Pacific Fleet.

In 1945 nam Wakeful deel aan Operation Meridian One en Two, gericht op olie-installaties bij Palembang. Daarna opereerde zij binnen de Amerikaanse Vijfde en later Derde Vloot. In augustus 1945 escorteerde zij vliegdekschepen tijdens aanvallen op Hokkaido en Noord-Honshu. Het schip was aanwezig in de Baai van Tokio tijdens de Japanse overgave en nam deel aan bezettings- en repatriëringsmissies. In december 1945 keerde zij terug naar het Verenigd Koninkrijk en ontving de onderscheiding North Sea 1944 en East Indies 1944.

Na de oorlog

Na de terugkeer in het Verenigd Koninkrijk werd HMS Wakeful in 1948 in gebruik genomen als opleidingsschip voor jongens. Van 1951 tot 1953 vond de ombouw plaats tot Type 15 snelle onderzeebootbestrijdingsfregat. Na deze modernisering kreeg zij het nieuwe pennantnummer F159 en werd ingedeeld bij het 5e Fregattensquadron in de Middellandse Zee.

In 1956 nam Wakeful deel aan Operation Musketeer, de Anglo-Franse actie bij Port Said tijdens de Suez-crisis. In 1959 werd zij vlaggenschip van het Portsmouth Squadron, trainingsschip voor de Navigational Training School aan boord van HMS Dryad, en proefschip voor de Admiralty Surface Weapons Establishment.

Op 25 februari 1960 werd zij betrokken bij een ongeval in Portsmouth, waarbij het minelayer HMS Apollo na een botsing met HMS Wakeful schade veroorzaakte aan de boeg van het fregat. In 1964 maakte zij deel uit van het 2e Fregattensquadron en nam deel aan Navy Days in Portsmouth. Datzelfde jaar werd zij gebruikt voor filmopnamen van The Bedford Incident.

Tussen 1966 en 1967 werd zij uitgerust met experimentele satellietcommunicatie en stabilisatoren voor proefvaarten. Op 31 oktober 1967 escorteerde zij de RMS Queen Mary bij haar laatste reis naar Long Beach. In juni 1969 voer zij door het kanaal van Ouistreham voor de 25e herdenking van D-Day.

In 1970 werd HMS Wakeful op de afvoerlijst geplaatst en op 10 juli 1971 verkocht voor sloop. In dezelfde maand arriveerde zij in Inverkeithing voor ontmanteling.

Conclusie

HMS Wakeful vervulde tijdens de Tweede Wereldoorlog uiteenlopende taken, van konvooibegeleiding in Europese wateren tot offensieve operaties in de Indische en Stille Oceaan. De uitrusting met meerdere radar- en sonarapparaten gaf het schip in 1944 een goede detectiecapaciteit, hoewel het ontbreken van een geïntegreerd gevechtsinformatiecentrum betekende dat de informatieverwerking handmatig verliep.

Na de oorlog werd het schip gemoderniseerd en bleef het actief in uiteenlopende rollen, waaronder deelname aan internationale operaties, training en technologische proefnemingen. Haar lange dienstloopbaan illustreert de aanpassingsmogelijkheden van de Royal Navy-vloot in de overgang van de Tweede Wereldoorlog naar de Koude Oorlog.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: Royal Navy official photographer, Public domain, via Wikimedia Commons
  2. Barnett, Correlli (2000). Engage the enemy more closely: Royal Navy in the Second World War. London: Penguin Classic Military History. ISBN 0-14-139008-5.
  3. Colledge, J. J.; Warlow, Ben (2006) [1969]. Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy (Rev. ed.). London: Chatham Publishing. ISBN 978-1-86176-281-8.
  4. de S. Winser, John (1999). B.E.F. ships Before, at and After Dunkirk. World Ship Society. ISBN 0-905617-91-6.
  5. Raven, Alan; Roberts, John (1978). War Built Destroyers O to Z Classes. London: Bivouac Books. ISBN 0-85680-010-4.
  6. Whitley, M. J. (1988). Destroyers of World War 2. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-326-1.
  7. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946