Home Schepen Fregatten en korvetten HMAS Burnie – Bathurst-klasse korvet in WOII

HMAS Burnie – Bathurst-klasse korvet in WOII

HMAS Burnie, Bathurst-klasse korvet van de Royal Australian Navy, actief in WOII en later Hr.Ms. Ceram bij de RNLN.
HMAS Burnie tijdens haar dienst in de Royal Australian Navy, later overgedragen aan de RNLN als Hr.Ms. Ceram in 1946.

HMAS Burnie (J198/B238/A112) was een Bathurst-klasse korvet dat tijdens de Tweede Wereldoorlog dienstdeed bij de Royal Australian Navy (RAN). Het schip werd genoemd naar de stad Burnie in Tasmanië en behoorde tot de groep van twintig Bathurst-klasse korvetten die in opdracht van de Britse Admiraliteit werden gebouwd, maar bemand en geëxploiteerd werden door de RAN. Na de oorlog werd het vaartuig op 5 juli 1946 overgedragen aan de Koninklijke Marine (RNLN), waar het onder de naam Hr.Ms. Ceram tot 1958 in actieve dienst bleef. Gedurende haar loopbaan nam HMAS Burnie deel aan operaties in de Indische Oceaan, de Pacific en Zuidoost-Azië.

Ontwerp en constructie

In 1938 formuleerde de Australian Commonwealth Naval Board (ACNB) de behoefte aan een lokaal verdedigingsschip met meerdere inzetmogelijkheden, waaronder anti-onderzeebootbestrijding en mijnenveegcapaciteit. Het ontwerp diende eenvoudig te bouwen en te onderhouden te zijn. Het aanvankelijke plan voorzag in een schip met een waterverplaatsing van circa 500 ton, een snelheid van 10 knopen (19 km/u) en een actieradius van 2.000 zeemijl (3.700 km). Tijdens de ontwikkelingsfase werd het concept aangepast naar een groter vaartuig van 680 ton, met een topsnelheid van 15,5 knopen (28,7 km/u) en een bereik van 2.850 zeemijl (5.280 km).

Het schip werd uitgerust met een 4-inch (102 mm) kanon, ASDIC-sonar en voorzieningen om, afhankelijk van de missie, dieptebommen of mijnenveegapparatuur te installeren. HMAS Burnie werd gebouwd door Mort’s Dock & Engineering Company in Sydney. De kiel werd gelegd op 4 juni 1940, de tewaterlating vond plaats op 25 oktober 1940 en op 15 april 1941 werd het schip in actieve dienst genomen bij de RAN.

Bewapening

De standaardbewapening van HMAS Burnie bestond uit een 4-inch (102 mm) Mk XIX kanon als hoofdbewapening, aangevuld met een luchtafweerbewapening bestaande uit een 40 mm Bofors-kanon en meerdere 20 mm Oerlikon-kanonnen. Voor anti-onderzeeboottaken beschikte het schip over tot 40 dieptebommen, af te werpen via lanceerinrichtingen of rails aan de achtersteven. Afhankelijk van de operationele inzet kon de bewapening worden aangepast, bijvoorbeeld door mijnenveegapparatuur te installeren in plaats van anti-onderzeeboottuigen. Deze flexibiliteit maakte het schip geschikt voor een breed scala aan maritieme operaties.

Bepantsering

HMAS Burnie was, net als andere Bathurst-klasse korvetten, niet voorzien van zware bepantsering. De constructie was gericht op een balans tussen zeewaardigheid, snelheid en operationele veelzijdigheid. De romp was van staal en bestand tegen lichte scherven en klein kaliber vuur, maar bood geen bescherming tegen zware artillerie of torpedo-inslagen. De beperkte bepantsering weerspiegelde de rol van het schip als escort- en mijnenveegvaartuig, waarbij manoeuvreerbaarheid en lage productiekosten voorrang kregen boven pantserdikte.

Sensoren en dataverwerking

HMAS Burnie beschikte tijdens de Tweede Wereldoorlog over verschillende sensoren en communicatiesystemen voor het detecteren van schepen, vliegtuigen en onderzeeboten. Voor oppervlaktebewaking werd de Type 271-radar gebruikt, herkenbaar aan de cilindervormige radome boven de brug, bedoeld voor het opsporen van oppervlakteschepen en onderzeebootperiscopen. Voor luchtwaarneming was de Type 291-radar aanwezig, met een rechthoekige antenne boven op de mast, geschikt voor het vroegtijdig signaleren van inkomende vliegtuigen.

Voor radiopeiling werd gebruikgemaakt van HF/DF (High-Frequency Direction Finding), in de maritieme praktijk bekend als “Huff-Duff”. Deze installatie kon vijandelijke radiosignalen lokaliseren, wat vooral effectief was tegen onderzeeboten. Onder waterdetectie werd verzorgd door een ASDIC Type 128 of 144, waarbij een transducer in een dom onder de boeg actief sonar-signalen uitzond en weer opving.

HMAS Burnie beschikte niet over een apart Combat Information Center (CIC) of Action Information Centre (AIC). Radar- en sonargegevens werden in de brug verwerkt door de wachtsofficier en radarmatroos. Waarnemingen werden mondeling doorgegeven en handmatig geplot op kaarten of plotborden. Hierdoor was de snelheid en nauwkeurigheid van informatieverwerking beperkter in vergelijking met schepen die na 1943 over een CIC beschikten.

Modificaties

Tijdens de oorlog werden bij HMAS Burnie aanpassingen uitgevoerd die gericht waren op het verbeteren van de luchtverdediging en detectiemiddelen. De Oerlikon 20 mm-luchtafweerbewapening werd op verschillende posities geplaatst voor een betere dekking. Daarnaast werden de radarsystemen geüpdatet naar verbeterde versies van de Type 271- en Type 291-radar. De sonarapparatuur werd onderhouden en, waar nodig, gemoderniseerd om de effectiviteit tegen onderzeeboten te behouden. Grote structurele wijzigingen aan de romp of voortstuwing vonden niet plaats.

Status schip tijdens de oorlog

Bij de indienststelling in 1941 voldeed HMAS Burnie aan de operationele eisen van escort- en mijnenveegschepen. Naarmate de oorlog vorderde, nam de technologische ontwikkeling van detectie- en gevechtsinformatiecentra echter snel toe. Vanaf 1943 gold dat schepen zonder een volwaardig CIC of AIC operationeel achterliepen op nieuwere ontwerpen. Hoewel HMAS Burnie beschikte over werkende radar- en sonarapparatuur, bleef de gegevensverwerking handmatig. Het schip werd regelmatig onderhouden en gemoderniseerd waar mogelijk, maar de kern van het ontwerp bleef gebaseerd op de vroege oorlogsjaren, waardoor het tegen het einde van de oorlog technisch verouderd was volgens de toen geldende militaire normen.

Operationele geschiedenis

Vroege inzet en patrouilles

Na de indienststelling op 15 april 1941 werd HMAS Burnie toegewezen aan de 20e Mijnenveegflottielje. De eerste operaties vonden plaats vanuit Fremantle, waar het schip patrouilles uitvoerde en konvooien escorteerde langs de West-Australische kust. Deze taken waren bedoeld om vitale handels- en bevoorradingsroutes te beschermen tegen vijandelijke onderzeeboten en oppervlakteschepen. Kort daarna werd Burnie naar Sydney verplaatst ter voorbereiding op inzet buiten de Australische wateren. In juni 1941 werd het schip samen met HMAS Goulburn ingedeeld bij de Royal Navy China Force. Op 12 juli arriveerde Burnie in Singapore en werd opgenomen in de 21e Mijnenveegflottielje, samen met HMAS Bendigo en HMAS Maryborough. Deze eenheid voerde mijnenveeg-, patrouille- en konvooiescortes uit in de wateren rond Singapore en de Malakkastreek.

Oorlogsuitbraak in de Pacific

Toen Japan op 7 december 1941 de aanval op Pearl Harbor uitvoerde en vrijwel gelijktijdig Malakka binnenviel, bevond HMAS Burnie zich in Singapore. Het schip werd direct ingezet voor defensieve operaties, waaronder anti-onderzeebootpatrouilles in de nabijgelegen wateren. Daarnaast werden havenfaciliteiten beveiligd en, waar nodig, voorbereid op vernietiging om vijandelijk gebruik te voorkomen. Burnie escorteerde schepen met evacuerende burgers en militairen en nam deel aan luchtverdedigingsacties tegen Japanse aanvallen. In februari 1942 nam het schip deel aan de evacuatie van Sumatra, waarbij het gevaarlijke vaarroutes patrouilleerde en evacuatietransporten beschermde. Op 28 februari 1942 redde Burnie, samen met HMAS Bendigo, overlevenden van het Nederlandse schip Boero bij Java Head.

Slag om Java en evacuatie van Tjilatjap

De snelle opmars van Japan door Nederlands-Indië leidde tot een reeks haastige defensieve en evacuatietaken. Op 17 februari 1942 nam Burnie deel aan de vernietiging van haveninstallaties in Oosthaven, Sumatra. Hierbij werden munitie, spoorwegmaterieel en torpedo’s onklaar gemaakt, en werden installaties opgeblazen om te voorkomen dat de Japanse strijdkrachten deze konden gebruiken. Op 28 februari werd het schip samen met Bendigo naar Java Head gestuurd om gestrande overlevenden op te pikken. Kort daarna werd de evacuatie van Tjilatjap op de zuidkust van Java voorbereid.

Tijdens deze operatie nam Burnie Commodore John Collins, commandant van de China Force, aan boord. Het schip maakte deel uit van een groep geallieerde schepen die probeerde te ontsnappen aan Japanse marine-eenheden in de regio. In de nacht van 2 maart 1942 wist Burnie vijandelijke kruisers te ontwijken, die kort daarvoor andere geallieerde schepen tot zinken hadden gebracht. Op 8 maart arriveerde het schip veilig in Fremantle.

Operaties in de Indische Oceaan

Vanaf maart 1942 werd HMAS Burnie ingedeeld bij de Britse Eastern Fleet. Gedurende bijna drie jaar opereerde het schip voornamelijk in de Indische Oceaan, waar het patrouilles uitvoerde, konvooien begeleidde en mijnenveegactiviteiten verrichtte. De vaarroutes tussen Ceylon, Oost-Afrika en het Midden-Oosten waren van groot strategisch belang voor de geallieerde bevoorrading, waardoor deze zwaar werden bewaakt.

Burnie nam deel aan diverse escortemissies waarbij gevaren van Japanse en Duitse onderzeeboten reëel waren. De omstandigheden in deze periode varieerden van tropische stormen tot langdurige perioden op zee zonder havenbezoek. De bemanning voerde regelmatig onderhoud en reparaties uit om het schip operationeel te houden.

Inzet bij de British Pacific Fleet

In december 1944 keerden de in Britse dienst varende Australische korvetten terug naar Sydney. Daar werden zij hergroepeerd en toegewezen aan de British Pacific Fleet. Voor HMAS Burnie betekende dit een verschuiving van het operatiegebied naar de westelijke Pacific. Het schip werd ingezet voor patrouilles en escorte-opdrachten in de wateren rond Nieuw-Guinea, de Admiraliteitseilanden en de Filipijnen.

Deze taken bestonden uit het beveiligen van bevoorradingsroutes en het ondersteunen van amfibische operaties, waarbij het schip transporten beschermde tegen mogelijke luchtaanvallen en onderzeebootdreigingen. Burnie functioneerde als een veelzijdig ondersteuningsschip in een breed maritiem inzetgebied.

Einde van de oorlog en mijnenveegoperaties

Na de Japanse capitulatie in augustus 1945 kreeg HMAS Burnie opdracht naar Hongkong te varen. Daar nam het deel aan uitgebreide mijnenveegoperaties, bedoeld om de Zuid-Chinese Zee vrij te maken voor geallieerd en civiel scheepvaartverkeer. Deze operaties waren van groot belang om handels- en bevoorradingslijnen te herstellen en de veiligheid van de scheepvaart te waarborgen.

In november 1945 keerde Burnie terug naar Australië. In de maanden daarna nam het schip deel aan publieke en ceremoniële activiteiten. Zo bezocht het haar naamstad Burnie in Tasmanië en organiseerde het een speciale tocht voor kinderen in Port Phillip Bay. Deze activiteiten markeerden de overgang van oorlogsdienst naar een periode van demobilisatie.

Erkenning en onderscheiding

Voor haar inzet tijdens de oorlog werd HMAS Burnie onderscheiden met drie battle honours: “Pacific 1942–45”, “Indian Ocean 1942–44” en “Okinawa 1945”. Deze onderscheidingen weerspiegelen de brede geografische spreiding en de variëteit aan operaties waarbij het schip betrokken was, van escortetaken in de Indische Oceaan tot gevechts- en mijnenveegacties in de Pacific. 

Na de oorlog

Op 5 juli 1946 werd HMAS Burnie uit dienst gesteld bij de Royal Australian Navy. Kort daarop werd het schip, samen met de korvetten HMAS Ipswich en HMAS Toowoomba, overgedragen aan de Koninklijke Marine. Na aankomst in Nederlands-Indië kreeg het de naam Hr.Ms. Ceram. Het schip bleef in actieve dienst bij de RNLN tot 1958, waarbij het voornamelijk werd ingezet voor patrouilles en ondersteunende taken in de Indonesische archipel. Na uitdienststelling werd het van de vlootlijst geschrapt.

Conclusie

HMAS Burnie was een Bathurst-klasse korvet dat tijdens de Tweede Wereldoorlog op uiteenlopende locaties werd ingezet, waaronder de verdediging van Singapore, operaties in de Indische Oceaan en mijnenveegactiviteiten in de Zuid-Chinese Zee. Het schip beschikte over radar- en sonarapparatuur, maar had geen volwaardig Combat Information Center (CIC) of Action Information Centre (AIC). Hierdoor verliep de informatieverwerking na 1943 minder systematisch dan bij modernere schepen. HMAS Burnie bleef echter gedurende de gehele oorlog operationeel inzetbaar en werd na overdracht aan de Koninklijke Marine als Hr.Ms. Ceram nog ruim tien jaar in actieve dienst gehouden.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: State Library of Victoria, Public domain, via Wikimedia Commons
  2. Donohue, Hector (1996). From Empire Defence to the Long Haul: Post-War Defence Policy and its Impact on Naval Force Structure Planning 1945–1955. Papers in Australian Maritime Affairs. Vol. 1. Canberra: Sea Power Centre. ISBN 0-642-25907-0. ISSN 1327-5658.
  3. Gill, G. Hermon (1957). Royal Australian Navy 1939–1942. Australia in the War of 1939–1945. Series 2 – Navy. Vol. 1. Canberra: Australian War Memorial. ISBN 0-642-99407-2.

  4. Stevens, David (2005). A Critical Vulnerability: The Impact of the Submarine Threat on Australia’s Maritime Defence 1915–1954. Papers in Australian Maritime Affairs. Vol. 15. Canberra: Sea Power Centre Australia. ISBN 0-642-29625-1. ISSN 1327-5658.

  5. Stevens, David; Sears, Jason; Goldrick, James; Cooper, Alastair; Jones, Peter; Spurling, Kathryn (2001). The Royal Australian Navy. The Australian Centenary History of Defence (Vol. III). South Melbourne, VIC: Oxford University Press. ISBN 0-19-554116-2. OCLC 50418095.

  6. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946