Walter Johannes Hans “Papa” Riedel (5 december 1902 – 15 mei 1968) was een Duits-Britse ingenieur die een centrale rol speelde in de ontwikkeling van rakettechnologie in de eerste helft van de twintigste eeuw. Als hoofd van het Technisch Ontwerpbureau van het Heeresversuchsanstalt Peenemünde was hij verantwoordelijk voor het ontwerp van de V2-raket, officieel de A4. Na de Tweede Wereldoorlog zette hij zijn loopbaan voort in het Verenigd Koninkrijk, waar hij bijdroeg aan de ontwikkeling van raketmotoren voor civiele en militaire toepassingen. Zijn werk markeert een overgangsperiode van experimentele raketten naar toegepaste ruimtevaarttechnologie.
Vroege leven en opleiding
Walter J. H. Riedel werd geboren op 5 december 1902 in Duitsland. Over zijn jeugd en vroege opleiding is minder bekend, maar duidelijk is dat hij al vroeg belangstelling toonde voor techniek en natuurwetenschappen. Deze interesse leidde tot een loopbaan in de experimentele raketbouw, een veld dat in de jaren twintig en dertig in Europa nog in de kinderschoenen stond. In februari 1928 trad hij in dienst bij de Heylandt Gesellschaft, een industrieel bedrijf dat zich bezighield met cryogene technologie en vloeibare gassen. Zijn werkzaamheden sloten nauw aan bij de experimentele ontwikkelingen in raketmotoren.
Vanaf december 1929 kreeg Riedel de verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van raketmotoren met vloeibare brandstof. Hij werkte in eerste instantie samen met de Oostenrijkse raketpionier Max Valier, die de popularisering van de ruimtevaart in Duitsland stimuleerde. De samenwerking eindigde abrupt toen Valier in mei 1930 omkwam tijdens een motortest met kerosine in plaats van ethylalcohol als brandstof. Na deze gebeurtenis nam Riedel de leiding over de afdeling raketontwikkeling en bouwde hij voort op de vroege experimenten met vloeibare aandrijving.
Interbellum: Van Kummersdorf tot Peenemünde
In de vroege jaren dertig nam het Duitse leger steeds meer interesse in rakettechnologie, mede vanwege de beperkingen die het Verdrag van Versailles had opgelegd aan conventionele bewapening. In 1934 werden de activiteiten van de Heylandt Gesellschaft op dit terrein overgenomen door het leger en samengebracht met de groep rond Wernher von Braun bij de proefterreinen van het Heereswaffenamt in Kummersdorf. Hier werden de eerste grotere experimenten uitgevoerd met raketten voor militair gebruik.
In maart 1936 begonnen Von Braun en Riedel met het ontwerpen van grotere raketten dan de A3, die tot dan toe vooral een testvoertuig zonder praktische toepassing was. Samen met Walter Dornberger werkten zij aan plannen voor een nieuwe onderzoeksfaciliteit, aangezien Kummersdorf te beperkt bleek voor grootschalige raketproeven. Dit leidde tot de oprichting van het onderzoekscentrum in Peenemünde, waar vanaf mei 1937 de ontwikkeling van de A4-raket – later bekend als de V2 – centraal stond. Riedel werd benoemd tot hoofd van het Technisch Ontwerpbureau en kreeg daarmee de verantwoordelijkheid voor de uitwerking van de constructie.
Deelname aan de Tweede Wereldoorlog
Hoofdontwerper van de V2
Tijdens de oorlog werd Peenemünde het centrum van de Duitse raketontwikkeling. Riedel speelde als hoofdontwerper een sleutelrol in de technische realisatie van de V2, de eerste operationele ballistische raket. De V2 was bedoeld als langeafstandswapen dat steden en industriële centra kon treffen. De ontwikkeling vergde complexe innovaties op het gebied van aerodynamica, voortstuwing en geleiding. Riedel leidde het ontwerpproces, terwijl Von Braun en Dornberger verantwoordelijk waren voor de strategische en militaire aansturing.
Bombardement op Peenemünde en verplaatsing
In augustus 1943 werd Peenemünde aangevallen door de Britse Royal Air Force tijdens Operatie Hydra. Dit bombardement kostte het leven aan onder andere Walter Thiel, hoofd van de aandrijftechniek, en Erich Walther, verantwoordelijk voor de werkplaatsen. Na deze aanval besloot het Duitse leger de ontwikkelingsfaciliteiten te verplaatsen naar een veiliger locatie. In september 1943 inspecteerde Riedel met twee collega’s de Oostenrijkse Alpen om een nieuwe plek te vinden. De keuze viel op Ebensee, waar ondergrondse installaties in de bergen werden gebouwd. Dit project kreeg de codenaam “Zement”. Vanaf oktober 1943 was Riedel belast met de verplaatsing en organisatie van het onderzoekscomplex.
Laatste oorlogsperiode
Hoewel Ebensee bedoeld was als veilig ontwikkelingscentrum, kwam de productie en inzet van de V2 vooral tot stand via andere locaties, zoals Mittelwerk in Nordhausen. Het werk in Ebensee vorderde traag en werd pas tegen het einde van de oorlog gedeeltelijk operationeel. Riedel bleef tot de Duitse capitulatie betrokken bij het project. Na mei 1945 werd hij door de Amerikaanse troepen geïnterneerd in het kamp Deggendorf, waar hij van eind mei tot september 1945 verbleef.
Na de oorlog
Na zijn vrijlating uit internering werkte Riedel in 1945 en 1946 bij het Britse Ministerie van Oorlogsbewapening (Ministry of Supply). Eerst was hij werkzaam bij Altenwalde nabij Cuxhaven, daarna in Trauen bij Braunschweig. Toen dit centrum in 1946 werd opgeheven, emigreerde hij naar het Verenigd Koninkrijk. Daar vond hij werk bij de Royal Aircraft Establishment in Farnborough, waar hij zich bezighield met voortstuwingsonderzoek. Vanaf 1948 werkte hij bij de Rocket Propulsion Establishment in Westcott, een belangrijk centrum voor Britse raket- en straalmotorontwikkeling.
Riedel bleef daar tot zijn overlijden in 1968 actief. In 1957 verkreeg hij de Britse nationaliteit, waarmee hij definitief zijn toekomst buiten Duitsland vestigde. Zijn kennis van vloeibare brandstoffen en raketconstructies maakte hem tot een belangrijke bijdrageleverancier aan de naoorlogse Britse lucht- en ruimtevaarttechnologie. Riedel overleed op 15 mei 1968 tijdens een bezoek aan Oost-Berlijn.
Conclusie
Walter J. H. Riedel was een ingenieur die een centrale rol speelde in de overgang van vroege rakettechnologie naar de eerste operationele ballistische raket. Zijn werk in Peenemünde vormde de technische basis voor de V2, een wapen dat de militaire strategie tijdens de Tweede Wereldoorlog beïnvloedde. Na 1945 droeg hij bij aan de Britse raketontwikkeling en bleef tot zijn dood in 1968 actief in de luchtvaartindustrie. Riedels loopbaan weerspiegelt de wisselwerking tussen militaire belangen en technologische vooruitgang in de twintigste eeuw en laat zien hoe wetenschappelijke expertise na de oorlog in nieuwe nationale contexten werd ingezet.
Bronnen en meer informatie
- Bergaust, Erik (1979). Wernher von Braun. Wien: Econ Verlag Düsseldorf. ISBN 978-3-430-11301-4.
- Essers, I (1980). Max Valier, Ein Pionier der Raumfahrt. Verlagsanstalt Athesia-Bozen. ISBN 978-88-7014-138-2.
- Ordway III, Frederick I.; Sharp, Mitchell R. (1979). The Rocket Team. London: Heinemann. ISBN 978-0-434-55300-6.
- Neufeld, Michael J. (1995). The Rocket and the Reich. New York: The Free Press. ISBN 978-0-02-922895-1.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946










