Junkers Ju 89: Het vergeten bommenwerperproject van Duitsland

De Junkers Ju 89 was een zwaar bommenwerperproject dat in de jaren 1930 werd ontwikkeld voor de Luftwaffe, het luchtwapen van nazi-Duitsland. Hoewel het toestel nooit in productie is genomen, leverde het ontwerp belangrijke inzichten op voor latere vliegtuigen van Junkers.

De oorsprong van de Ju 89 en de visie van Wever

De opkomst van de Luftwaffe

Vanaf de oprichting van de Luftwaffe in 1933 speelde generaal Walther Wever, de eerste chef van de generale staf, een sleutelrol in de luchtvaartstrategie van nazi-Duitsland. Wever zag in dat luchtmachten in toekomstige conflicten een cruciale rol zouden spelen en dat strategische bombardementen, vooral tegen vijandelijke industriële centra, van vitaal belang zouden zijn. Hij drong daarom aan op de ontwikkeling van een zogenoemde Langstrecken-Grossbomber (langeafstand bommenwerper), een vliegtuig dat in staat zou zijn om diep achter vijandelijke linies te opereren en belangrijke doelen te treffen.

Het Ural-bommenwerperprogramma

In 1935 leidde deze visie tot het Ural-bommenwerperprogramma, waarbij Wever geheime gesprekken aanknoopte met twee prominente Duitse vliegtuigfabrikanten: Dornier en Junkers. Hij vroeg hen ontwerpen te ontwikkelen voor een langeafstandsbommenwerper. Deze oproep resulteerde in twee prototypes: de Dornier Do 19 en de Junkers Ju 89. Beide ontwerpen waren bedoeld om het Duitse leger te voorzien van strategische bommenwerpers die ver buiten de Duitse grenzen zouden kunnen opereren.

Het Reichsluftfahrtministerium (RLM), het Duitse luchtvaartministerie, bestelde twee prototypes van beide vliegtuigen, met de intentie om een proefserie van negen toestellen te produceren. Dit markeerde het begin van de ontwikkeling van de Ju 89.

Specificaties Junkers Ju 89 V2

De Ju 89 V2 was een indrukwekkend toestel met specificaties die destijds tot de top behoorden. Hieronder volgen de belangrijkste kenmerken van de tweede prototypeversie:

Algemene kenmerken

• Bemanning: 5
• Lengte: 26,49 m
• Spanwijdte: 35,27 m
• Hoogte: 7,61 m
• Vleugeloppervlak: 184,00 m²
• Leeggewicht: 17.164 kg
• Maximum startgewicht: 27.801 kg
• Motoren: 4 × Daimler-Benz DB 600A V-12 omgekeerde luchtgekoelde zuigermotoren, elk met 720 kW (960 pk)

Prestaties

• Maximumsnelheid: 389,5 km/h op 5.000 m hoogte
• Kruissnelheid: 315 km/h
• Actieradius: 1.601 km
• Maximale vlieghoogte: 7.000 m

Bewapening (voorstel)

• 2 × 20 mm MG FF kanonnen
• 2 × 7,92 mm MG 15 machinegeweren
• 1.600 kg bommenlading

Verandering in strategie na de dood van Wever

De dood van Wever en het einde van de strategische bommenwerper

De ontwikkeling van de Ju 89 kreeg echter een harde klap in 1936, toen Wever omkwam bij een vliegtuigongeluk. Zijn opvolgers, zoals Albert Kesselring, Ernst Udet en Hans Jeschonnek, waren veel minder geïnteresseerd in strategische bombardementen. In plaats daarvan gaven zij de voorkeur aan tactische bommenwerpers die konden worden ingezet om de grondtroepen te ondersteunen tijdens de snelle en beslissende veldtochten van de Blitzkrieg.

Kesselring en Jeschonnek overtuigden Hermann Göring, hoofd van de Luftwaffe, ervan dat het ontwikkelen van zware bommenwerpers zoals de Ju 89 onpraktisch was. Ze benadrukten dat het materiaal dat nodig was om één zware bommenwerper te bouwen, voldoende was om 2,5 tactische bommenwerpers te produceren. Bovendien hadden zware bommenwerpers een veel hoger brandstofverbruik. Göring zou in mei 1937 tegen Erhard Milch, staatssecretaris van het RLM, hebben gezegd: “De Führer vraagt mij niet hoe groot mijn bommenwerpers zijn, maar hoeveel ik er heb.”

Strategische gevolgen

Hoewel deze keuze in de vroege jaren van de oorlog leek te worden gerechtvaardigd door de snelle successen van de Duitse Blitzkrieg, zou het gebrek aan strategische bommenwerpers de Luftwaffe later zwaar hinderen, vooral tijdens de Slag om Engeland en de Operatie Barbarossa. Het niet beschikken over een effectieve langeafstandsbommenwerper zorgde ervoor dat Duitsland geen adequate aanvallen kon uitvoeren op Britse industrie en infrastructuur.

De ontwikkeling van de Junkers Ju 89

Eerste prototype: Ju 89 V1

Ondanks de veranderde prioriteiten binnen de Luftwaffe ging de ontwikkeling van de Ju 89 aanvankelijk door. Op 11 april 1937 vond de eerste testvlucht plaats van de Ju 89 V1, met registratie D-AFIT en gebouwd door Junkers. De piloot, Peter Hesselbach, vloog het toestel slechts twee weken voordat het RLM het project beëindigde op 29 april 1937. De voornaamste redenen voor deze annulering waren de hoge brandstofkosten van zware bommenwerpers en de nadruk op het produceren van middelgrote bommenwerpers zoals de Ju 88, die in grotere aantallen konden worden gebouwd.

Tweede prototype: Ju 89 V2

Ondanks de annulering werd het tweede prototype, Ju 89 V2 (D-ALAT), voltooid in juli 1937. Junkers gebruikte beide prototypes om uitgebreide vluchttests uit te voeren en zo meer kennis op te doen over de stabiliteit en besturing van grote vliegtuigen. Deze tests leverden waardevolle informatie op die later werd gebruikt bij de ontwikkeling van andere vliegtuigen.

In juni 1938 vestigde de Ju 89 V2 zelfs wereldrecords voor het vervoeren van zware lasten naar grote hoogten. Op 4 juni 1938 bereikte het toestel met een last van 5.000 kg een hoogte van 9.312 meter. Enkele dagen later, op 8 juni 1938, bereikte het vliegtuig met een last van 10.000 kg een hoogte van 7.242 meter. Deze prestaties gaven blijk van de robuustheid en kracht van het ontwerp, maar konden het project niet redden.

Einde van het project

Aan het einde van 1938 werden beide Ju 89-prototypes overgedragen aan de Luftwaffe, waar ze werden ingezet als zware transportvliegtuigen. Er zijn aanwijzingen dat de vliegtuigen in 1939 of zelfs later nog operationeel waren, mogelijk in Noorwegen. Echter, beide toestellen lijken tegen het einde van dat jaar te zijn gesloopt. Een doorontwikkeling van het Ju 89-ontwerp leidde uiteindelijk tot de bouw van de Junkers Ju 90, een groot transportvliegtuig dat door Lufthansa werd gebruikt.

Conclusie

Hoewel de Junkers Ju 89 een veelbelovend project was dat goed paste binnen de oorspronkelijke visie van strategische bombardementen, viel het ten prooi aan een verschuiving in de militaire doctrine van de Luftwaffe. Het Duitse militaire leiderschap koos uiteindelijk voor tactische luchtsteun, wat betekende dat projecten zoals de Ju 89 werden geschrapt. De erfenis van de Ju 89 leeft echter voort in de technische kennis die werd opgedaan tijdens de ontwikkeling van het toestel, en in de invloed die het had op latere vliegtuigontwerpen van Junkers.

Bronnen

1. Kay, A.L., & Smith, J.R. (1979). The Junkers Ju 89: History of a Long-Range Bomber. London: Airlife Publishing.
2. Caldwell, Donald L. (1991). The Luftwaffe Over Germany: Defense of the Reich. Indiana University Press.
3. Jörg Armin Kranzhoff, (1997). Die grossen Dessauer: Junkers Ju 89, Ju 90, Ju 290, Ju 390.
4. Bronnen Mei1940
5. Afbeelding: Bundesarchiv, Bild 141-2409 / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 DE, via Wikimedia Commons