Home Personen Duits Generaal Manfred von Richthofen (1855–1939)

Generaal Manfred von Richthofen (1855–1939)

Manfred Karl Ernst Freiherr von Richthofen (1855–1939) was een Duitse generaal der cavalerie in dienst van het Keizerlijke Duitse leger. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vervulde hij verschillende hogere commando’s aan zowel het West- als Oostfront. Hij stond bekend om zijn betrokkenheid bij cavalerieoperaties en zijn rol binnen de militaire aristocratie van het Duitse Keizerrijk. Als oudoom en peetvader van de beroemde gevechtspiloot Manfred von Richthofen, bekend als de ‘Rode Baron’, is zijn naam verbonden aan een invloedrijke militaire dynastie. Zijn leven weerspiegelt de structuur en waarden van het Pruisische leger in de decennia rond de eeuwwisseling.

Vroege leven en opleiding

Manfred von Richthofen werd geboren op 24 mei 1855 op het landgoed Barzdorf in Silezië, toen onderdeel van het Koninkrijk Pruisen. Hij stamde uit een adellijke familie met een sterke militaire traditie. Op 23 april 1874 begon hij zijn carrière als Fahnenjunker (kandidaat-officier) bij het Kürassier-Regiment „von Driesen“ (Westfälisches) Nr. 4. Deze regimenten behoorden tot de elite van de Pruisische cavalerie.

Gedurende de jaren groeide hij binnen het leger via de traditionele rangen. In 1902 werd hij benoemd tot commandant van het regiment Gardes du Corps, een eenheid die fungeerde als de lijfwacht van keizer Wilhelm II. Een jaar later werd hij benoemd tot Flügeladjutant van de keizer. In deze functie maakte hij deel uit van de militaire hofhouding. Zijn positie bracht hem in het centrum van het Pruisische hof en versterkte zijn reputatie binnen de legerleiding.

Vanaf 1908 tot aan het uitbreken van de oorlog vervulde Richthofen diverse leidinggevende functies binnen de cavalerie. Hij leidde onder meer de 2e Garde-Kavalleriebrigade in Potsdam en werd in 1913 benoemd tot bevelhebber van de Garde-Kavalleriedivisie. Kort daarna kreeg hij het commando over de 6e Infanteriedivisie in Brandenburg, een functie die hij tot aan de mobilisatie in 1914 bekleedde.

Deelname aan de Eerste Wereldoorlog

Bij de mobilisatie in augustus 1914 werd Richthofen benoemd tot commandant van het I. Kavalleriekorps, dat bestond uit de 5e Cavaleriedivisie en de Gardes Cavaleriedivisie. Deze formaties maakten deel uit van het 3e Leger en namen deel aan het rechtervleugeloffensief binnen het Schlieffenplan. Het korps was betrokken bij de Slag om de Grenzen en de Eerste Slag aan de Marne, waar de Duitse opmars tot stilstand werd gebracht.

Op 6 november 1914 werd het I. Kavalleriekorps overgeplaatst naar het Oostfront. Hier maakte het onderdeel uit van het 9e Leger. Tijdens de Slag bij Łódź speelde Richthofen een rol in het doorbreken van een omsingeling van het XXV. Reservekorps. Deze actie maakte de ontsnapping mogelijk van meerdere eenheden, waaronder de 3e Garde-Divisie en onderdelen van de 72e Infanteriebrigade.

In de periode tussen september 1916 en januari 1918 voerde Richthofen het commando over achtereenvolgens het XXXVIII. Reservekorps, het XXV. Reservekorps en Generalkommando Nr. 53 (z.b.V.). Deze korpsen opereerden voornamelijk in het centrale deel van het Oostfront. Begin 1918 werd hij benoemd tot plaatsvervangend commandant van het Gardekorps in Berlijn. In deze functie was hij verantwoordelijk voor de ordehandhaving in de hoofdstad.

Een opvallend moment uit deze periode was zijn beslissing om het Berliner Stadtschloss zonder strijd over te geven tijdens de onrusten van 1918. Hiermee probeerde hij schade aan het gebouw en de daarin aanwezige kunstwerken te voorkomen. Op 18 januari 1918 werd hij onderscheiden met de Pour le Mérite, een van de hoogste Pruisische militaire onderscheidingen.

Op 2 mei 1918 woonde hij een herdenkingsdienst bij voor zijn neef en peetzoon Manfred von Richthofen, die op 21 april 1918 als gevechtspiloot was gesneuveld aan het Westfront.

Interbellum: terugtrekking en adoptie

Na de wapenstilstand diende Richthofen op 10 november 1918 zijn ontslag in, dat op 23 november werd aanvaard. Hij trok zich terug op zijn landgoed in Silezië. Gedurende het interbellum bleef hij buiten de publieke en politieke arena. Zijn aandacht ging uit naar het beheer van zijn eigendommen en zijn familieverantwoordelijkheden.

Omdat hij geen kinderen had, koos Richthofen ervoor zijn neef Wolfram von Richthofen te adopteren. Hiermee stelde hij zeker dat het familielandgoed behouden bleef binnen de familie. Wolfram zou later een belangrijke rol vervullen als generaal-veldmaarschalk in de Luftwaffe tijdens de Tweede Wereldoorlog. Door deze adoptie bleef de militaire traditie van de familie voortleven in een nieuw tijdperk.

Deelname aan de Tweede Wereldoorlog

Manfred von Richthofen overleed op 28 november 1939, kort na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Hoewel hij zelf geen rol meer speelde in dit conflict, stond hij indirect in verbinding met de oorlogsinspanningen via zijn geadopteerde zoon Wolfram, die een vooraanstaande positie bekleedde binnen de luchtmacht van nazi-Duitsland.

Na de oorlog

Na zijn overlijden in 1939 werd Richthofen begraven op zijn landgoed in Barzdorf. Zijn naam bleef verbonden aan de militaire geschiedenis van Duitsland, zowel door zijn eigen loopbaan als door zijn familiebanden met twee bekende officieren. Zijn leven vormt een venster op de overgang van het Pruisische officierencorps naar het leger van het Derde Rijk. Zijn nalatenschap ligt vooral in zijn bijdrage aan de militaire structuur van het keizerrijk en de wijze waarop hij traditie combineerde met plichtsbesef.

Militaire rangen

Gedurende zijn loopbaan in het Pruisische leger bekleedde Manfred von Richthofen de volgende rangen:

  • Fahnenjunker – 23 april 1874
  • Leutnant – 11 januari 1876
  • Oberleutnant – 12 januari 1886
  • Rittmeister – 12 mei 1890
  • Major – 10 september 1897
  • Oberstleutnant – 10 juni 1903
  • Oberst – 10 april 1906
  • Generalmajor – 20 april 1910
  • Generalleutnant – 18 februari 1913
  • General der Kavallerie – 16 september 1917

Deze rangen weerspiegelen een klassieke opmars binnen het Pruisische militaire systeem, waarin anciënniteit, adellijke afkomst en loyaliteit aan de kroon bepalend waren.

Onderscheidingen

Manfred von Richthofen werd onderscheiden met een groot aantal nationale en internationale decoraties. Deze omvatten:

  • Pour le Mérite – 18 januari 1918
  • Orde van de Rode Adelaar, II Klasse met Eikenloof
  • Kroonorde (Pruisen), II Klasse met Ster
  • Ridder van Justitie, Johanniterorde
  • Preußisches Dienstauszeichnungskreuz
  • Reußisches Ehrenkreuz, I Klasse met Kroon
  • Waldecks Militair-Verdienstkruis, III Klasse
  • Waldecks Verdienstkreuz, I Klasse
  • Ridderkruis van de Kroonorde van Württemberg met Leeuwen
  • Commandeur van de Orde van Sint Alexander (Bulgarije)
  • Commandeur van de Kroonorde van Italië
  • Ridderkruis van de Orde van Franz Joseph (Oostenrijk-Hongarije)
  • Commandeur van de Orde van de Leeuw en de Zon (Perzië)
  • Orde van Sint-Anna I Klasse (Russische Rijk)
  • Militaire Verdienste-Orde III Klasse (Spanje)
  • IJzeren Kruis 1914, II en I Klasse

Deze onderscheidingen tonen de internationale erkenning voor zijn militaire loopbaan binnen het Duitse keizerrijk.

Conclusie

Manfred von Richthofen was een representant van de militaire elite binnen het Keizerlijke Duitsland. Zijn carrière illustreert de structuur van het Pruisische leger en de rol van aristocratie binnen dat systeem. Zijn militaire prestaties, functies aan het hof en betrokkenheid bij strategische operaties tijdens de Eerste Wereldoorlog plaatsen hem binnen de kern van het keizerlijke militaire apparaat. Zijn nalatenschap werd voortgezet via zijn geadopteerde zoon, waarmee zijn invloed indirect voortduurde tot in de Tweede Wereldoorlog. Zijn leven markeert het einde van een tijdperk van adellijke officieren binnen het Duitse leger.

Bronnen en meer informatie

  1. Hildebrand, Karl-Friedrich; Zweng, Christian (2011). Die Ritter des Ordens Pour le Mérite des I. Weltkriegs. Band 3: P–Z. Bissendorf: Biblio Verlag. ISBN 3-7648-2586-3.
  2. Möller, Hanns (1935). Geschichte der Ritter des Ordens pour le mérite im Weltkrieg. Band II: M–Z. Berlin: Verlag Bernard & Graefe.
  3. Walter von Hueck; Friedrich Wilhelm Euler (1978). Genealogisches Handbuch der Freiherrlichen Häuser / B (Briefadel nach 1400 nobilitiert), Band VII, Band 68 der Gesamtreihe GHdA. Limburg an der Lahn: C. A. Starke. ISSN 0435-2408.
  4. Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Freiherrlichen Häuser 1939, B (Briefadel), Jg. 89. Justus Perthes, Gotha 1938.
  5. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946