Cornelis van Geelkerken werd geboren op 19 maart 1901 in Sint-Jans-Molenbeek, België, en groeide op in een tijd van politieke onrust en maatschappelijke veranderingen. Zijn politieke loopbaan begon echter in Nederland, waar hij zich snel opwerkte binnen nationalistische kringen. In 1931 was Van Geelkerken een van de oprichters van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) in Nederland, samen met Anton Mussert. Dit markeert een belangrijk moment in de Nederlandse politieke geschiedenis, omdat de NSB de voornaamste nationaalsocialistische partij in Nederland zou worden.
Leiderschap binnen de NSB
Van Geelkerken speelde een cruciale rol binnen de NSB, eerst als secretaris en later, vanaf 1937, als plaatsvervangend leider onder Mussert. Zijn invloed binnen de partij was aanzienlijk, mede door zijn leiderschap over de Jeugdstorm, de jongerenbeweging van de NSB. Zijn positie binnen de partij en zijn actieve rol in de politieke strategieën van de NSB maakten hem tot een van de meest prominente figuren in de beweging.
Uitdagingen en Controverses
In de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog werden de activiteiten van de NSB en haar leden steeds meer controversieel. De Nederlandse regering nam maatregelen tegen de NSB, waaronder een verbod voor ambtenaren om lid te zijn van de partij. Als reactie hierop nam Van Geelkerken ontslag bij de provinciale waterstaat van Utrecht, waar hij werkzaam was. Zijn politieke keuzes leidden ook tot persoonlijke repercussies, waaronder de uitsluiting van hem en zijn vrouw van het Avondmaal door de Gereformeerde Kerk.
Strijd om Macht tijdens de Bezetting
Tijdens de Duitse bezetting van Nederland escaleerden de interne machtsstrijden binnen de NSB. Van Geelkerken en Mussert werden geconfronteerd met significante uitdagingen van rivaliserende facties binnen de partij, met name van Meinoud Rost van Tonningen, die een meer radicale visie op de toekomst van Nederland had. Deze interne strijd werd verder gecompliceerd door de invloed van de Duitse bezetters, zoals Seyss-Inquart en Rauter, die de verschillende facties binnen de NSB tegen elkaar uitspeelden. Deze dynamiek leidde tot een snelle radicalisering van de partij onder leiding van Van Geelkerken.
Rol tijdens de Bezetting
In 1943, tijdens het hoogtepunt van de oorlog, werd Van Geelkerken benoemd tot inspecteur-generaal van de Nederlandse Landwacht, een collaborerende paramilitaire organisatie die was opgericht door de Duitsers om het Nederlandse verzet te bestrijden. Deze positie plaatste hem in het centrum van de bezettingsmacht en gaf hem aanzienlijke invloed over de veiligheidsmaatregelen in bezet Nederland.
Val en Berechting
De invloed van Van Geelkerken binnen de NSB begon af te nemen tegen het einde van de oorlog. Begin 1945 leidde een ernstige ruzie met Mussert tot zijn verwijdering uit de partij. Na de bevrijding van Nederland werd Van Geelkerken gearresteerd en berecht door het Bijzonder Gerechtshof. Hij werd veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf vanwege zijn rol en activiteiten tijdens de bezetting. Echter, in 1959 werd hij vervroegd vrijgelaten. Hij bracht de rest van zijn leven grotendeels uit de publieke aandacht door en overleed in 1976 in Ede.
Conclusie
Cornelis van Geelkerken is een figuur wiens leven en carrière sterk beïnvloed werden door de turbulente tijden waarin hij leefde. Zijn keuzes en acties tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben hem tot een controversiële figuur in de Nederlandse geschiedenis gemaakt. Zijn verhaal benadrukt de complexiteit van politieke en morele keuzes in tijden van oorlog en bezetting.
Bronnen en meer informatie
- Bronnen Mei1940
- Nationaal Archief: Dossiers over de NSB en politieke processen na de oorlog.
- Cornelis van Geelkerken – Wikipedia
- Geelkerken, Cornelis van (1901-1976) (knaw.nl)
 was medeoprichter en prominent lid van de NSB tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland.){kind=link}