Home Schepen Torpedobootjagers Z6 Theodor Riedel – Duitse torpedobootjager WO2

Z6 Theodor Riedel – Duitse torpedobootjager WO2

Zijaanzicht van Duitse torpedobootjager Z6 Theodor Riedel, Maasz-klasse, gefotografeerd in 1939 voor WO2-operaties.
Duitse torpedobootjager Z6 Theodor Riedel (Maasz-klasse), zijaanzicht, circa 1939. Bron: Library of Congress, 1943.

De Z6 Theodor Riedel was een torpedobootjager van de Duitse Kriegsmarine, behorend tot de Type 1934A-klasse. Het schip werd in de jaren dertig ontworpen en gebouwd met als doelstelling offensieve en defensieve operaties in Europese kustwateren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog nam Theodor Riedel deel aan diverse operaties, waaronder mijnenlegacties, troepentransporten en konvooibescherming. In de loop van de oorlog werd het schip meermalen beschadigd en onderging het langdurige reparaties. Na de oorlog werd het overgedragen aan de Franse marine, waar het onder de naam Kléber verder diende. De operationele geschiedenis weerspiegelt de uitdagingen van technische problemen en veranderende maritieme strategieën.

Ontwerp en constructie

De Z6 Theodor Riedel was gebouwd volgens het ontwerp van de Type 1934A-klasse, met een nadruk op hoge snelheid en bewapening, maar had diverse stabiliteitsproblemen. Oorspronkelijk had het schip een lengte van 119 meter en een breedte van 11,30 meter. Voor september 1939 werd de boeg verlengd, wat de totale lengte op 120 meter bracht. Het schip had een maximale diepgang van 4,23 meter en een waterverplaatsing van 2.171 ton bij standaardbelasting en 3.110 ton bij maximale belasting.

De voortstuwing werd verzorgd door twee Wagner stoomturbines op zes ketels, goed voor 70.000 pk, waarmee een snelheid van 36 knopen werd bereikt. Tijdens proeven werd zelfs 36,4 knopen gemeten. De geplande actieradius van 4.400 zeemijl bij 19 knopen werd door stabiliteitsproblemen drastisch beperkt tot 1.530 zeemijl, doordat 30% van de brandstof als ballast moest dienen.

Bewapening

Bij oplevering was Theodor Riedel bewapend met vijf 12,7 cm SK C/34 kanonnen in enkelvoudige opstellingen met beschermschilden. Twee van deze kanonnen waren voorop en twee achterop gepositioneerd in superpositie, met het vijfde stuk bovenop het achterschip. Voor luchtafweer beschikte het schip over vier 3,7 cm SK C/30 kanonnen in dubbele opstellingen en zes 2 cm C/30 kanonnen in enkelvoudige montage.

De torpedobewapening bestond uit acht 53,3 cm buizen in twee viervoudige opstellingen, met herlaadtorpedo’s per opstelling. Daarnaast kon het schip tot zestig zeemijnen meenemen via mijnrails aan de achterzijde. De dieptebomuitrusting bestond uit vier werpers en zes schansen voor losse bommen aan het achterschip, voldoende voor maximaal vier salvo’s van zestien dieptebommen.

Bepantsering

De Z6 Theodor Riedel beschikte niet over structurele bepantsering. Zoals gebruikelijk bij torpedobootjagers uit deze periode werd er gekozen voor snelheid en vuurkracht boven bescherming. Enige bescherming werd geboden door de gewapende torenbeplating en de compartimentering van de romp, bedoeld om schade bij inslagen te beperken.

Sensoren en dataverwerking

 

De Type 1934A-torpedobootjagers, waaronder Theodor Riedel, waren bij oplevering niet uitgerust met radar- of sonarsystemen. Eind 1939 begon de Kriegsmarine echter met de installatie van het actieve sonarapparaat S-Gerät op twee schepen, met de bedoeling de overige schepen van de klasse tegen eind 1940 eveneens te voorzien. Het systeem stelde de bemanning in staat om onderzeeboten op korte afstand akoestisch te detecteren en te lokaliseren, wat vooral van belang was tijdens escorte- en patrouillemissies in de Noorse wateren.

In 1941 werden de schepen van deze klasse uitgerust met de FuMO 21 zoekradar. Bij Theodor Riedel werd deze installatie geplaatst in een cabine achter de afstandsmeter op het dak van de brug, waarbij de antenne op het cabinedak naast de voormast werd gemonteerd. Door deze positie was de draaicirkel beperkt.

De installatie, die circa 2,5 ton woog, veroorzaakte bovendien stabiliteitsproblemen. Ter compensatie werden onder meer de zoeklichten en de achterste afstandsmeter verwijderd, terwijl de voorste afstandsmeter werd vervangen door een kleiner exemplaar van drie meter. De besparing in gewicht werd echter grotendeels tenietgedaan door de toevoeging van extra dieptebommen, demagnetiseerapparatuur en aanpassingen zoals de verwijdering van de motordrijfboot, de hijsinstallatie en de elektrische lier.

Vanaf 1942 werd de FuMO 21 op enkele schepen vervangen door de verbeterde FuMO 24 radar, met een groter bereik en een antenne van 6 bij 2 meter. Bij drie van de vijf overlevende schepen werd hiervoor de voormast vervangen door een H-vormige ‘goal-post’-mast, zodat de antenne vrij kon draaien. Theodor Riedel onderging deze wijziging niet, maar werd wel uitgerust met de FuMO 63 K Hohentwiel radar op een platform achter de achterste schoorsteen, ter vervanging van de zoeklichten. Deze radar was primair bedoeld voor luchtdoelopsporing. Daarnaast ontvingen alle schepen van de klasse de FuMB 1 Metox radarwaarschuwingsontvanger, waarmee vijandelijke radarstraling kon worden gedetecteerd.

De schepen beschikten over een centrale commandoruimte die als Gefechtszentrale fungeerde. In tegenstelling tot kruisers en slagschepen, waar dit centrum diep in het schip was ondergebracht en zwaar gepantserd was, bestond de Gefechtszentrale op de Type 1934A vooral uit de brug en het stuurhuis met kaartkamer direct daaronder. Vanuit deze ruimten werden navigatie, communicatie en de coördinatie van artillerie- en torpedowapens uitgevoerd. Informatie afkomstig van radar- en sonarsystemen werd afzonderlijk verwerkt en handmatig doorgegeven aan de brug en de gevechtsposities. Hierdoor bleef de situational awareness grotendeels afhankelijk van visuele en auditieve waarnemingen.

De Type 1934A-schepen beschikten niet over een geïntegreerd Combat Information Center (CIC) of Action Information Centre (AIC) zoals gebruikelijk was bij Britse en Amerikaanse schepen vanaf 1943. Dit betekende dat zij op het gebied van informatieverwerking en gevechtscoördinatie een duidelijke achterstand hadden ten opzichte van hun geallieerde tegenhangers, die konden rekenen op meer geautomatiseerde en beter geïntegreerde commandosystemen.

Modificaties

Gedurende de oorlog werd de luchtafweer van Theodor Riedel meermalen aangepast. De oorspronkelijke 2 cm C/30 kanonnen werden vervangen door verbeterde C/38-varianten, en in 1941 werden drie extra kanonnen toegevoegd. In 1942 werd een viervoudige Flakvierling gemonteerd ter vervanging van twee enkele kanonnen op het achterschip. Mogelijk werden de 3,7 cm kanonnen ook vervangen door de SK M/42, hoewel dit niet met zekerheid is vastgesteld. Aan het eind van de oorlog beschikte het schip over één viervoudige, twee dubbele en zes enkele 2 cm kanonnen.

Status schip tijdens de oorlog

Theodor Riedel kende tijdens de oorlog veel technische problemen, met name aan de voortstuwing en turbines. Hierdoor verbleef het schip lange periodes in reparatie en was het regelmatig uit dienst. De oorspronkelijke ontwerpfouten, zoals de instabiliteit en motorproblemen, bleven het schip parten spelen, ondanks diverse moderniseringen. Tegen het einde van de oorlog was het schip operationeel inzetbaar, maar voldeed het niet meer aan de technologische normen van de geallieerde schepen, zeker gezien het ontbreken van een geïntegreerd informatiesysteem zoals een CIC of AIC.

Operationele geschiedenis

Vroege oorlogsjaren en mijnenlegging

Bij het uitbreken van de oorlog legde Theodor Riedel defensieve mijnenvelden in de Duitse Bocht. In de maanden daarna begeleidde het schip zusterschepen tijdens offensieve mijnenacties in Britse wateren. In november 1939 en februari 1940 ondernam het schip mijnenoperaties, waarvan één door motorpech voortijdig moest worden afgebroken. In februari 1940 nam Theodor Riedel deel aan Operatie Wikinger, die eindigde in een tragedie toen twee Duitse torpedobootjagers door eigen luchtaanval en mogelijk een Brits mijnenveld verloren gingen.

Noorwegen en Operation Weserübung

Tijdens de invasie van Noorwegen in april 1940 vervoerde het schip troepen naar Trondheim en werd na aankomst tijdelijk aan de grond gezet als statisch verdedigingsplatform. Ondanks een luchtaanval door Britse vliegtuigen bleef het schip onbeschadigd. Daarna werd het in Trondheim gerepareerd, waarbij het als eerste Duitse torpedobootjager werd uitgerust met radar. Eind 1940 werd Theodor Riedel overgeplaatst naar Frankrijk voor mijnenoperaties, maar motorproblemen dwongen tot een langdurige terugkeer naar Wilhelmshaven voor reparaties.

Arctische operaties en geallieerde konvooiaanvallen

In 1942 werd het schip opnieuw naar Noorwegen gestuurd. Tijdens Operatie Rösselsprung, gericht op het onderscheppen van konvooi PQ 17, liep het schip averij op door aan de grond te lopen. In december 1942 nam Theodor Riedel deel aan de Slag om de Barentszzee, waarbij een poging om konvooi JW 51B aan te vallen mislukte. Begin 1943 voerde het schip mijnenoperaties uit en probeerde het een ontmoeting met een blokkadebreker te realiseren, wat zonder resultaat bleef.

Spitzbergen en Skagerrak

In september 1943 nam Theodor Riedel deel aan Operatie Zitronella, waarbij het troepen vervoerde naar Spitzbergen. De missie verliep volgens plan, hoewel het militair weinig effect had. Vanaf eind 1943 opereerde het schip voornamelijk als escortevaartuig in de Skagerrak. In 1944 en 1945 onderging het opnieuw reparaties, onder meer na een brand en een aanvaring. In de laatste oorlogsdagen hielp het bij de evacuatie van vluchtelingen uit Oost-Pruisen naar Denemarken.

Na de oorlog

Na de Duitse capitulatie in mei 1945 werd Theodor Riedel door de Britten gecontroleerd en onderhouden. In januari 1946 werd het schip toegewezen aan Frankrijk, waar het op 4 februari formeel werd overgedragen en herdoopt tot Kléber. Na een korte opknapbeurt werd het in september 1946 operationeel. Tussen 1948 en 1951 onderging Kléber een modernisering in Cherbourg, waarbij Amerikaanse radar werd toegevoegd, de brug werd aangepast en de luchtafweer werd verbeterd. Na jaren dienst in de Middellandse Zee werd het schip in 1953 uit dienst genomen, in 1957 afgekeurd en in 1958 gesloopt.

Conclusie

De Z6 Theodor Riedel toont de beperkingen van Duitse torpedobootjagers uit de jaren dertig. Hoewel het schip op papier krachtig was uitgerust, leidde het ontwerp tot structurele problemen en instabiliteit. Ondanks moderniseringen bleef het schip technologisch achter bij de geallieerde marines, vooral door het ontbreken van een Combat Information Center. Vanaf 1943 was dit een essentieel onderdeel van moderne oorlogsschepen, wat de relatieve veroudering van Theodor Riedel verklaart. In Franse dienst bleef het schip nog enkele jaren operationeel na modernisering, maar het basisontwerp bleef kwetsbaar.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: lot-2275-84, public domain, via wiki commons
  2. Gröner, Erich (1990). German Warships 1815–1945. Vol. 1: Major Surface Warships. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-790-9.
  3. Haarr, Geirr H. (2009). The German Invasion of Norway, April 1940. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 978-1-59114-310-9.
  4. Whitley, M. J. (1991). German Destroyers of World War Two. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 978-1-55750-302-2.
  5. Koop, Gerhard & Schmolke, Klaus-Peter (2003). German Destroyers of World War II. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 1-59114-307-1.
  6. Rohwer, Jürgen (2005). Chronology of the War at Sea 1939–1945: The Naval History of World War Two (Third Revised ed.). Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 1-59114-119-2.
  7. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946.