
De USS Tennessee (BB-43) was een slagschip van de United States Navy en het eerste schip van de Tennessee-klasse, gebouwd in de jaren 1910. Ze maakte deel uit van de standaardserie slagschepen die tussen 1910 en 1920 werden ontwikkeld, als voortzetting van de New Mexico-klasse. Tijdens haar loopbaan speelde de Tennessee een ondersteunende rol bij verschillende gevechtsoperaties in de Stille Oceaan. Vanaf de aanval op Pearl Harbor tot de slagen om Iwo Jima en Okinawa bleef het schip operationeel. De technische aanpassingen en moderniseringen zorgden ervoor dat de Tennessee inzetbaar bleef tot het einde van de Tweede Wereldoorlog.
Ontwerp en constructie
De Tennessee-klasse werd op 3 maart 1915 goedgekeurd door het Amerikaanse Congres. De twee schepen in deze klasse — USS Tennessee en USS California — waren grotendeels gebaseerd op de New Mexico-klasse, met als onderscheidende elementen een verbeterd vuurleidingssysteem, verhoogde elevatiehoeken voor het hoofdgeschut en een herpositionering van het secundaire geschut naar het bovenste dek.
De Tennessee had een totale lengte van 190 meter, een breedte van 29,69 meter en een diepgang van 9,19 meter. Het waterverplaatsingsvermogen bedroeg 32.300 ton in standaardconfiguratie en tot 33.723 ton bij volledige gevechtsbelasting. De voortstuwing werd verzorgd door vier Westinghouse turbo-elektrische installaties, gevoed door acht oliegestookte Babcock & Wilcox-ketels, goed voor een vermogen van 26.800 pk en een maximale snelheid van 21 knopen (ongeveer 39 km/u). De actieradius bedroeg 8.000 zeemijl bij 10 knopen. Het schip werd bemand door 57 officieren en 1.026 manschappen.
Bewapening
Bij oplevering beschikte de Tennessee over een hoofdgeschut bestaande uit twaalf 14-inch (356 mm)/50 kaliber kanonnen, opgesteld in vier drievoudige geschutstorens, verdeeld in twee boven elkaar geplaatste torens voor en achter de bovenbouw. In tegenstelling tot eerdere Amerikaanse slagschepen konden bij deze torens de kanonnen onafhankelijk van elkaar worden gericht.
Het secundaire geschut bestond aanvankelijk uit veertien 5-inch (127 mm)/51 kaliber kanonnen in individuele kazematten aan beide zijden van de bovenbouw. De oorspronkelijke ontwerpplannen voorzagen in 22 stukken, maar latere ervaringen tijdens de Eerste Wereldoorlog toonden aan dat geschut dat lager in de romp was geplaatst moeilijk inzetbaar was bij ruwe zee. Daarom werden de lagere kazematten dichtgelast.
Voor luchtafweer had de Tennessee oorspronkelijk vier 3-inch (76 mm)/50 kaliber kanonnen. Daarnaast waren er twee onderwater gemonteerde 533 mm torpedobuizen aanwezig, één aan bakboord en één aan stuurboordzijde.
In de jaren 1930 en 1940 werd het luchtafweergeschut gemoderniseerd, eerst met 1.1-inch vierloopsluchtafweerkanonnen, later vervangen door 40 mm Bofors en 20 mm Oerlikon-kanonnen. Tijdens een grondige herbouw in 1943 werden bovendien zestien 5-inch/38 kaliber snelvuurkanonnen in dubbele opstellingen geïnstalleerd.
Bepantsering
De hoofdpantsergordel van het schip varieerde in dikte van 203 mm tot 343 mm. Het dekpantser was maximaal 89 mm dik. De geschutstorens van het hoofdgeschut hadden pantserplaten van 457 mm aan de voorzijde en stonden op barbettes met 330 mm dikte. De commandotoren was beschermd met 406 mm dik pantserstaal.
Tijdens de modernisering in 1943 werd extra dekpantser aangebracht, waaronder 76 mm dik speciaal behandeld staal boven de munitiedepots. Ook de onderwaterbescherming werd verbeterd door het aanbrengen van anti-torpedobulges en een herschikking van de compartimentering in de romp.
Sensoren en dataverwerking
Oorspronkelijk was het schip uitgerust met optische richtmiddelen en vuurleidingssystemen in spotting tops op de latijzeren masten.
De USS Tennessee werd tijdens de herbouw en modernisering uitgerust met diverse radarinstallaties. De Mark 8 radar werd gebruikt voor vuurleiding van het hoofdgeschut, terwijl de Mark 12 en Mark 22 radars de secundaire batterijen aanstuurden.
Voor luchtdoelwaarneming werd een SP-radar geïnstalleerd, die hoogte en koers van vijandelijke vliegtuigen kon detecteren. Deze systemen werden samengebracht in het Combat Information Center (CIC), een afgesloten ruimte waarin radaroperators, communicatiepersoneel en vuurleidingsspecialisten gezamenlijk vijandelijke doelen identificeerden en coördineerden. De integratie van radar en CIC verhoogde de gevechtskracht aanzienlijk, vooral bij nachtoperaties en onder slechte zichtomstandigheden.
Modificaties
Tussen 1942 en 1943 onderging de Tennessee een ingrijpende modernisering in Puget Sound Naval Shipyard. Naast de vervanging van de vuurleidingssystemen en luchtafweer werd ook de bovenscheepsstructuur aangepast. De oorspronkelijke pantserde commandotoren werd verwijderd om het schootsveld van de luchtafweer vrij te maken. Een toren afkomstig van een gereviseerde lichte kruiser uit de Brooklyn-klasse werd als vervanging geïnstalleerd.
Het aantal ketels werd gereduceerd, waardoor de tweede schoorsteen overbodig werd. De vrijgekomen ruimte werd benut voor extra accommodatie en operationele voorzieningen. Het bemanningsaantal steeg hierdoor naar circa 2.129 manschappen en 114 officieren.
Status schip tijdens de oorlog
Bij het uitbreken van de oorlog in 1941 was de Tennessee technisch gezien nog operationeel inzetbaar, hoewel ze als traag werd beschouwd vergeleken met de nieuwere slagschepen uit de Iowa-klasse. Dankzij de grondige modernisering kon ze echter opnieuw worden ingezet bij frontlinieoperaties in de Stille Oceaan.
Tijdens de aanval op Pearl Harbor op 7 december 1941 werd de Tennessee geraakt door twee bommen en omsloten door brandend olie van het zinkende slagschip West Virginia, dat naast haar lag afgemeerd. Ondanks materiële schade aan het achterdek en twee torens, bleef haar romp intact. Ze kon snel worden hersteld en werd daarna klaargemaakt voor actieve inzet.
Operationele geschiedenis
Pearl Harbor en herstel
Tijdens de Japanse aanval op Pearl Harbor op 7 december 1941 lag de Tennessee afgemeerd aan Battleship Row, ingeklemd tussen West Virginia en de kade. Ze werd geraakt door twee omgebouwde pantserdoorborende granaten die als bommen waren ingezet. Hoewel de schade beperkt bleef en geen structurele beschadigingen aan de romp werden vastgesteld, werd een toren tijdelijk buiten gebruik gesteld. Brandende olie van het zinkende West Virginia veroorzaakte bijkomende brandschade aan het achterdek. Na voorlopige reparaties in Pearl Harbor werd het schip op 29 december 1941 overgebracht naar Puget Sound voor herstel en modernisering.
Acties in 1943: Aleoeten
Na haar modernisering werd de Tennessee opnieuw ingezet en nam ze in juni 1943 deel aan de Aleoeten-campagne. Ze ondersteunde het Amerikaanse leger bij de herovering van Kiska, waar zij beschietingen uitvoerde op Japanse stellingen. Uiteindelijk bleek dat de Japanse troepen zich reeds vóór de landing hadden teruggetrokken, maar de operatie bood waardevolle trainingservaring.
Gilbert- en Marshalleilanden
In november 1943 nam de Tennessee deel aan de amfibische aanval op Tarawa in de Gilbert-eilanden. Hier verleende zij vuursteun tijdens de landingen. In januari 1944 volgde deelname aan de operatie bij Kwajalein en later Eniwetok in de Marshalleilanden. Ze leverde langdurige beschietingen ter voorbereiding van de landingen, die volgens Amerikaanse rapporten bijdroegen aan het onderdrukken van Japanse verdediging.
Kavieng en Operatie Forager
In maart 1944 voerde de Tennessee een afleidingsbombardement uit bij Kavieng (Nieuw-Ierland) als onderdeel van Operatie Cartwheel. Van juni tot augustus nam zij deel aan de Mariana-eilanden-operaties, waaronder de invasie van Saipan, Tinian en Guam. Tijdens deze campagnes leverde ze vuursteun en raakte ze beschadigd door Japanse artillerie vanaf het nabijgelegen eiland Tinian.
Palau-eilanden
In september 1944 ondersteunde de Tennessee de landing op Angaur in de Palau-eilanden. Haar artillerievuur werd ingezet tegen Japanse bunkers en artillerieopstellingen, vaak vanaf korte afstand. De operaties vormden een opmaat voor de herovering van de Filipijnen.
Slag in de Golf van Leyte
Tijdens de landing op Leyte in oktober 1944 maakte de Tennessee deel uit van de vuursteungroep onder bevel van vice-admiraal Jesse Oldendorf. Op 25 oktober nam ze deel aan de Slag in de Surigao-zeestraat, de laatste slagschip-gegen-slagschipactie in de geschiedenis. Samen met andere slagschepen blokkeerde ze de doorgang van Japanse schepen, die zwaar werden getroffen door geconcentreerd artillerievuur. De Tennessee vuurde 69 granaten van haar hoofdgeschut af.
Iwo Jima
In februari 1945 ondersteunde de Tennessee de amfibische landing op Iwo Jima. Ze beschoot onder meer Mount Suribachi en andere verdedigingswerken. Gedurende twee weken leverde ze vuursteun bij dag en nacht, inclusief het afvuren van verlichtingsgranaten en het uitschakelen van artillerieposities.
Okinawa
Tijdens de landing op Okinawa in april 1945 werd de Tennessee ingezet als vuursteunschip. Op 12 april werd ze geraakt door een kamikaze, waarbij 22 bemanningsleden omkwamen en meer dan 100 gewond raakten. Na noodreparaties hervatte ze haar vuursteunopdrachten tot juni 1945. Nadien nam ze deel aan patrouilles in de Oost-Chinese Zee.
Na de oorlog
Na de Japanse overgave op 15 augustus 1945 werd de Tennessee ingezet ter ondersteuning van de bezetting van Japan. Ze lag voor anker bij Wakayama en Yokosuka. Daarna keerde ze via Singapore, de Indische Oceaan en Kaap de Goede Hoop terug naar de Verenigde Staten, een omweg die nodig was vanwege haar verbrede romp, die het passeren van het Panamakanaal onmogelijk maakte. Op 7 december 1945 arriveerde ze in Philadelphia.
In 1946 werd het schip overgeplaatst naar de reservevloot. Op 14 februari 1947 werd de Tennessee formeel uit dienst gesteld. In maart 1959 werd ze van de vlootlijst geschrapt en op 10 juli van dat jaar verkocht voor sloop aan Bethlehem Steel. Haar scheepsbel is bewaard gebleven en tentoongesteld in het Museum of Scott County in Tennessee.
Conclusie
De USS Tennessee (BB-43) was een representatief voorbeeld van de overgang van dreadnought-ontwerpen uit het interbellum naar slagkrachtige, gemoderniseerde artillerieplatformen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dankzij haar structurele aanpassingen, moderne radarapparatuur en zware bewapening kon het schip ondanks haar relatief lage snelheid doeltreffend bijdragen aan vuursteunoperaties bij amfibische aanvallen in de Stille Oceaan. Gedurende haar operationele loopbaan speelde de Tennessee een ondersteunende rol bij een reeks strategische landingen, van Tarawa tot Okinawa, en bleef ze inzetbaar tot aan het einde van het conflict. Haar inzet benadrukt de langdurige bruikbaarheid van traditionele slagschepen binnen een gemoderniseerd tactisch kader.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: U.S. Navy, Public domain, via Wikimedia Commons
- Cracknell, William H. (1972). USS Tennessee (BB-43). Warship Profile 21. Windsor: Profile Publications. ISSN 0043-0374.
- Friedman, Norman (1985). U.S. Battleships: An Illustrated Design History. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 978-0-87021-715-9.
- Friedman, Norman (1986). In: Gardiner, Robert & Gray, Randal (eds.). Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. London: Conway Maritime Press. ISBN 978-0-85177-245-5.
- Hornfischer, James D. (2011). Neptunes Inferno. New York: Bantam Books. ISBN 978-0-553-80670-0.
- Rohwer, Jürgen (2005). Chronology of the War at Sea 1939–1945 – The Naval History of World War Two. London: Chatham Publishing. ISBN 978-1-59114-119-8.
- Tully, Anthony P. (2009). Battle of Surigao Strait. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-35242-2.
- Utley, Jonathan G. (1991). An American Battleship at Peace and War: The U.S.S. Tennessee. University Press of Kansas. ISBN 978-0-7006-0492-0.
- Wallin, Homer N. (1968). Pearl Harbor: Why, How, Fleet Salvage and Final Appraisal. Washington, D.C: Department of the Navy. ISBN 978-0-89875-565-7.
- Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946









