Operaties Wallace en Hardy I waren inzetten van de Britse Special Air Service (SAS) in Frankrijk. Ze liepen van 27 juli tot 19 september 1944 en werden later samengevoegd (Wallace–Hardy I). Doel was Duitse spoor- en wegverbindingen te verstoren, activiteiten met de Franse Résistance te coördineren en Duitse versterkingen richting de geallieerde posities in Normandië te vertragen.
Militaire en Politieke Situatie
In de zomer van 1944 bezette Duitsland grote delen van Frankrijk, terwijl de geallieerden na D-Day posities in Normandië hadden. Duitse eenheden waren afhankelijk van spoor en hoofdwegen voor aanvoer en terugtocht, waardoor sabotage achter de linies direct effect kon hebben op verplaatsingen.
In mei 1944 gaf Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force (SHAEF) de Special Air Service Brigade opdracht tot parachute-inzetten achter de Duitse linies. Binnen dat kader moesten Wallace en Hardy I Duitse bewegingen richting Normandië verstoren en met de Résistance samenwerken, ook rond troepenbewegingen uit Zuid-Frankrijk.
Kort vóór Hardy I doorzochten circa 2.000 Duitse militairen de streek; 37 maquisards (verzetsstrijders) werden gedood en in de bron wordt ook melding gemaakt van marteling.
Kernpunten:
Periode: 27 juli tot 19 september 1944; dezelfde bron noemt ook een duur van zes weken.
Gebieden: Loirevalleien, Bourgondië (Forêt de Châtillon) en later Darney–Belfort.
Ondersteuning: Résistance, Special Operations Executive (SOE) en RAF-luchtbevoorrading.
Locatie
De operaties verplaatsten zich in fasen: eerst Loirevalleien, daarna vooral Bourgondië. Hardy I vestigde een basis in de Forêt de Châtillon bij Châtillon-sur-Seine, circa 40 mijl ten oosten van Auxerre en ten noordwesten van Dijon. Het bos lag nabij routes rond Dijon, inclusief het spoor Dijon–Langres. In dezelfde regio werd Operatie Houndsworth voorbereid, met een basis in de Monts du Morvan ten zuidwesten van Dijon.
Na de samenvoeging verschoof de inzet oostwaarts, via bossen bij Darney naar de omgeving van Belfort. De Belfortse doorgang ligt tussen de Vogezen en de Zwitserse grens en was een corridor voor terugtrekkende Duitse troepen en oprukkende geallieerde legers.
Militaire Leiders
Kapitein Grant Hibbert leidde Hardy I en organiseerde op 27 juli 1944 de dropping van 55 man en zeven jeeps bij Châtillon-sur-Seine. Hij zette een basis in het bos op en verkende de Duitse posities in de regio.
Majoer Roy Farran leidde Operatie Wallace. Hij arriveerde op 19 augustus 1944 met zestig man en twintig jeeps en nam na de samenvoeging het bevel over de gecombineerde groep. Luitenant Bob Walker-Brown wordt genoemd als commandant van een hinderlaag op Duitse brandstofwagens op 8 september.
De bron vermeldt dat Duitsers de SAS-jeeps voor een voorhoede van George S. Pattons Third Army hielden. De inzet eindigde met aansluiting bij voorste delen van Alexander Patch’ Seventh Army nabij Belfort.
Doelstelling en planning
De doelstelling was het verstoren van Duitse communicatie- en transportlijnen, met nadruk op spoor en wegverkeer. Daarnaast moest de SAS activiteiten afstemmen met de Résistance om inlichtingen en lokale steun te benutten.
De uitvoering steunde op een basis in bosgebied, snelle verplaatsing met bewapende jeeps en luchtbevoorrading. Hibbert had instructies om confrontaties te vermijden, maar patrouilles ondernamen toch sabotage en hinderlagen. Farran verkleinde de kans op ontdekking door zijn colonne in drie groepen te verdelen en ongeveer dertig minuten afstand te houden tussen de groepen.
Militaire eenheden
De Special Air Service (SAS) werd in juli 1941 gevormd door David Stirling als “L” Detachment, een misleidingsnaam. In 1944 bestond de Special Air Service Brigade uit de Britse 1st en 2nd Special Air Service, de Franse 3rd en 4th Special Air Service en de Belgische 5th Special Air Service.
Wallace en Hardy I werden uitgevoerd door onderdelen van 2nd Special Air Service. Hardy I startte met 55 man en zeven jeeps. Wallace begon met zestig man en twintig jeeps en verloor onderweg voertuigen en manschappen. Na samenvoeging opereerde de groep volgens de beschrijving met ongeveer zestig troopers en tien jeeps; extra jeeps kwamen later via parachutedroppings beschikbaar.
De jeeps waren Amerikaanse voertuigen die waren aangepast voor dit type inzet en bewapend met meerdere Vickers K-mitrailleurs. Bij de aanval op Châtillon-sur-Seine werden ook 3-inch mortieren gebruikt. De Royal Air Force (RAF) leverde munitie, voorraadcontainers en jeeps per parachute. In het gebied waren maquisards actief, en later worden ook elementen van de Special Operations Executive (SOE) genoemd als versterkingen.
Het verloop van Operaties Wallace en Hardy I
| Datum | Gebeurtenis |
|---|---|
| 27 juli 1944 | Start Hardy I (dropping bij Châtillon-sur-Seine) |
| 8/17/20/23 augustus 1944 | Versterkings- en bevoorradingsdrops |
| 19 augustus 1944 | Start Wallace (aankomst bij Rennes) |
| 2 september 1944 | Aanval op Duits hoofdkwartier in Châtillon-sur-Seine |
| 17 september 1944 | Aansluiting bij US Seventh Army nabij Belfort (einddatum 19 september genoemd) |
Hardy I begon op 27 juli 1944 met een dropping bij Châtillon-sur-Seine. De groep vestigde zich in de Forêt de Châtillon en legde contact met de Résistance. De bron noemt sabotage van het spoor Dijon–Langres en een hinderlaag op een Duitse wegcolonne richting het Normandische front.
In augustus nam de druk op Duitse routes toe door de geallieerde doorbraak in Normandië en Operatie Dragoon. Daarom volgden versterkings- en bevoorradingsdrops op 8, 17, 20 en 23 augustus. Later in augustus werd Hardy I samengevoegd met Operatie Wallace.
Wallace startte op 19 augustus 1944 met Farrans aankomst op een vliegveld bij Rennes. Twee dagen later reed hij in drie colonnes richting Bourgondië, in de richting van de noordelijke oever van de Loire. De rit bedroeg circa 200 mijl (320 kilometer). De eerste vijftig mijl verliep met hulp van de Résistance; later ontstonden gevechten in dorpen en steden. Daarbij gingen voertuigen verloren en raakten acht man verspreid. Sommigen bereikten Parijs en sloten later per parachute weer aan.
Met nog zeven jeeps volgden acties tegen Duitse doelen. Een trein met Duitse militairen werd bij een spoorlijn onder vuur genomen en de locomotief werd uitgeschakeld. Kort daarna werd een radarpost aangevallen, waarna de bezetting uitweek. Gevangenen verklaarden volgens de bron dat zij de jeeps voor de voorhoede van Pattons Third Army hadden aangezien. Farran bereikte Hibberts basis, nam het bevel over de gecombineerde groep en verplaatste de basis dieper het bos in.
Op 2 september volgde de aanval op het Duitse hoofdkwartier in Châtillon-sur-Seine. In de bron staat dat steun van de Résistance was besproken, maar dat die in de nacht ervoor niet zichtbaar was. Om 06.30 uur begon de aanval met 48 mortiergranaten op het kasteelcomplex dat als hoofdkwartier diende. Na circa zeven en een half uur werd teruggetrokken. Volgens de beschrijving vielen rond de honderd Duitse doden en veel gewonden; er werden negen vrachtwagens, vier auto’s en één motorfiets vernietigd. Buiten de stad werd een versterkingscolonne van circa dertig voertuigen uiteengeslagen.
Na de aanval namen Duitse troepen vijftig gijzelaars, omdat zij de actie aan de Résistance toeschreven. De vondst van het lichaam van SAS-militair William Holland, dat bewust was achtergelaten, voorkwam volgens de bron de executie van de gijzelaars. In de dagen erna boden bewoners onder meer wijn, bloemen, eieren en boter aan de SAS-groep.
In de nacht na de gevechten volgde een RAF-dropping met munitie en extra jeeps, waardoor het totaal op achttien kwam. Farran splitste de groep in twee colonnes van negen voertuigen en verplaatste zich naar de Belfortse doorgang, tussen Pattons Third Army en Patch’ Seventh Army. Op 8 september werden vijf Duitse brandstofwagens op de route Langres–Dijon vernietigd; volgens de beschrijving werd eerst een motor met zijspan doorgelaten.
In de laatste week werd een basis ingericht bij Darney en nam het contact met Duitse troepen af. Op 17 september kwam de groep bij Belfort bij onderdelen van het Amerikaanse Seventh Army. In de bron wordt 19 september genoemd als einddatum van de totale inzetperiode.
Resultaat
Tactisch resultaat:
Sabotage van spoor en wegen, waaronder het spoor Dijon–Langres.
Hinderlagen op colonnes, brandstoftransporten en een militaire trein.
Aanval op een radarpost en op het Duitse hoofdkwartier in Châtillon-sur-Seine.
Strategisch resultaat:
Ontregeling van Duitse verplaatsingen in een fase van terugtocht en hergroepering.
Duitsers hielden de SAS-jeeps voor een Amerikaanse voorhoede; volgens de bron trok de Duitse bezetting van Châtillon daardoor eerder terug dan nodig.
In een SHAEF-rapport (december 1944) werd de actie genoemd als voorbeeld van ontregeling door een klein, mobiel detachement met beperkte eigen verliezen. De bron omschrijft Wallace–Hardy I bovendien als de meest succesvolle SAS-operatie na D-Day.
Politieke en maatschappelijke gevolgen:
Samenwerking met de Résistance bood operationele voordelen, maar vergrootte het risico op vergeldingsmaatregelen tegen burgers.
De gijzelneming na Châtillon-sur-Seine toont het gebruik van collectieve druk door bezettingstroepen.
Militaire en burgerslachtoffers
Militaire slachtoffers (SAS):
Zeventien SAS-militairen gingen verloren, waaronder één door een parachuteongeval.
Twee militairen werden gevangen genomen en ontsnapten.
Bij Châtillon-sur-Seine: één dode en twee gewonden; tijdens de verplaatsing vanuit Rennes raakten acht man verspreid, waarbij later weer aansluiting werd gemaakt.
Militaire slachtoffers (Duits):
Bij Châtillon-sur-Seine noemt de bron rond de honderd doden en veel gewonden.
Over de totale inzetperiode wordt gesproken van meer dan vijfhonderd Duitse slachtoffers.
Aanvulling van verliezen:
De beschrijving geeft geen cijfers over vervangingen. Wel staat vermeld dat de groep na aansluiting bij Amerikaanse troepen terugkeerde naar Parijs (week verlof). Farran ontving een Distinguished Service Order en de eenheid werd hertraind voor latere inzet in Italië, met voorbereiding op Operatie Tombola in maart van het volgende jaar.
Burger- en verzetsverliezen:
Voorafgaand aan Hardy I: 37 gedode maquisards na een Duitse sweep; in de bron wordt ook marteling genoemd.
Na de aanval op Châtillon-sur-Seine: vijftig gijzelaars; volgens de bron geen executie.
Materiële verliezen
SAS-materieel:
Zestien jeeps gingen verloren door mechanische uitval en schade bij parachutedroppings.
Farrans colonne had vóór samenvoeging nog zeven jeeps; na de RAF-dropping na 2 september kwam het totaal weer op achttien.
De RAF vloog 36 bevoorradingsvluchten en leverde twaalf nieuwe jeeps en 36 voorraadcontainers.
Gevolgen voor inzet en voorraden:
Jeeps waren zowel transportmiddel als wapendrager. Verlies beperkte mobiliteit en vuurkracht; vervangingen herstelden dat deels. De operatie bleef afhankelijk van luchtbevoorrading voor munitie en materieel; cijfers over brandstofvoorziening voor de jeeps worden niet genoemd.
Duits materieel:
Over de totale periode: 23 stafauto’s, zes motorfietsen en 36 overige voertuigen vernietigd; een goederentrein uitgebrand; 100.000 ton brandstof vernietigd.
Bij Châtillon-sur-Seine: negen vrachtwagens, vier auto’s en één motorfiets vernietigd; een versterkingscolonne van circa dertig voertuigen uiteengeslagen.
Op 8 september: vijf brandstofwagens vernietigd op de route Langres–Dijon.
Conclusie
Operaties Wallace en Hardy I werden samengevoegd tot één SAS-inzet met bases in bosgebied en mobiele jeepacties. De opdracht om Duitse transport- en communicatieverbindingen te ontregelen kwam tot uitvoering via sabotage, hinderlagen en de aanval op het hoofdkwartier in Châtillon-sur-Seine. De Résistance bood lokale steun, maar niet steeds op het moment van de aanval. Personele verliezen bleven beperkt, terwijl voertuigen regelmatig moesten worden vervangen. Een SHAEF-evaluatie noemde de operatie als voorbeeld van ontregeling door een klein detachement; de bron noemt haar de meest succesvolle SAS-operatie na D-Day.
Bronnen en meer informatie
Mortimer, Gavin (2015). The SAS in World War II. London: Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-47280-877-6.
Hargreaves, Andrew L. (2013). Special Operations in World War II: British and American Irregular Warfare. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-80615-125-0.
Thompson, Julian (1999). The Imperial War Museum: War Behind Enemy Lines. London: Pan Grand. ISBN 0-330-36761-7.
Thompson, Leroy (1999). SAS: Great Britain’s Elite Special Air Service. St. Paul: MBI. ISBN 978-1-61060-742-1.
Shortt, James; McBride, Angus (1981). The Special Air Service. London: Osprey Publishing. ISBN 0-85045-396-8.
Lewis, Jon E. (2014). The Mammoth Book of Covert Ops: True Stories of Covert Military Operations. London: Hachette UK. ISBN 978-1-78033-786-9.
Liddle, Peter; Bourne, J. M.; Whitehead, Ian R. (2000). The Great World War 1914-45: Lightning Strikes Twice. London: HarperCollins. ISBN 978-0-00472-454-6.
Gilbert, Martin (2009). The Second World War: A Complete History. London: Phoenix. ISBN 978-0-75382-676-8.
