Carlo Bergamini was een Italiaanse marineofficier die een vooraanstaande rol speelde in de Koninklijke Marine van Italië (Regia Marina) tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Zijn carrière weerspiegelt de technische en strategische ontwikkelingen binnen de Italiaanse marine in een periode van ingrijpende geopolitieke veranderingen. Het tragische einde van zijn leven bij het zinken van het slagschip Roma markeert een belangrijk moment in de Italiaanse militaire geschiedenis tijdens de wapenstilstand van 1943.
Vroege loopbaan
Carlo Bergamini werd geboren op 24 oktober 1888 in San Felice sul Panaro, een plaats in de provincie Modena. In 1908 werd hij benoemd tot Guardiamarina, een rang vergelijkbaar met vaandrig of onderluitenant. Zijn eerste operationele ervaring deed hij op tijdens de Italiaans-Turkse Oorlog (1911–1912), waar hij diende als officier aan boord van de gepantserde kruiser Vettor Pisani.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog vervulde Bergamini de functie van artilleriecommandant op de kruiser Pisa. In 1918 werd hij onderscheiden met een zilveren medaille voor militaire verdienste vanwege zijn moed tijdens een operatie aan de Albanese kust.
Na de oorlog kreeg hij het bevel over de torpedobootjager Giacinto Carini. Gedurende het interbellum klom hij verder op in de rangen van de marine, uiteindelijk tot Ammiraglio di Divisione. In deze periode leverde hij een bijdrage aan de ontwikkeling van geavanceerde vuurleidingssystemen die op de grotere Italiaanse oorlogsschepen werden geïnstalleerd.
Loopbaan tijdens de Tweede Wereldoorlog
Neutrale fase en maritieme inzet
Toen Italië nog neutraal was in de Tweede Wereldoorlog (1939–1940), kreeg Bergamini het commando over eerst de 4e en daarna de 9e Marinedivisie. Vervolgens werd hij benoemd tot chef-staf van de Eerste Vloot (1ª Squadra Navale). Tijdens de Slag bij Kaap Spartivento (in Italië bekend als de Slag bij Kaap Teulada) nam hij deel aan de actie aan boord van het slagschip Vittorio Veneto.
Na een korte plaatsing bij het opperbevel van de marine keerde hij terug als commandant van de 9e Marinedivisie met de Vittorio Veneto als vlaggenschip. Later kreeg hij het bevel over de 5e Marinedivisie, waarbij de Duilio als vlaggenschip diende.
Bevel over de gehele Italiaanse vloot
Op 5 maart 1943 volgde Bergamini admiraal Angelo Iachino op als bevelhebber van de volledige Italiaanse vloot, een functie bekend als Comandante della Squadra Navale. Op dat moment bevond Italië zich in een complexe situatie, met een oorlog die steeds meer in het voordeel van de geallieerden begon uit te vallen.
De Italiaanse wapenstilstand en operatie Achse
Achtergrond van de wapenstilstand
Op 8 september 1943 maakte de Italiaanse regering onder leiding van maarschalk Pietro Badoglio de ondertekening van een wapenstilstand met de geallieerden bekend. Deze aankondiging leidde tot verwarring en onzekerheid binnen de Italiaanse strijdkrachten, aangezien de voormalige bondgenoot Duitsland snel reageerde met Operatie Achse, bedoeld om Italië onder Duitse controle te brengen.
Reactie van de vloot onder Bergamini
In de vroege ochtend van 8 september was de Italiaanse vloot onder leiding van Bergamini gereed om zich te verplaatsen richting Salerno, waar een geallieerde landing werd verwacht. Na de aankondiging van de wapenstilstand kreeg hij nieuwe instructies: de vloot moest zich terugtrekken en koers zetten naar een geallieerd gecontroleerde haven, met als voorlopig doel het Italiaanse marinebasis La Maddalena op Sardinië.
Toen op 9 september duidelijk werd dat La Maddalena al in handen van Duitse troepen was gevallen, gaf Bergamini opdracht om koers te zetten richting Tunesië. Deze beslissing bracht de Italiaanse schepen in open zee, waar ze kwetsbaar waren voor luchtaanvallen.
Het zinken van de Roma
Aanval met geleide bommen
Later op 9 september werd de vloot nabij Porto Torres aangevallen door Duitse bommenwerpers van het type Dornier Do 217, uitgerust met de experimentele geleide bom Fritz X. Deze bom, bestuurd via radio vanaf het vliegtuig, kon met hoge precisie pantserdoelen treffen — een technologie die op dat moment nog onbekend was voor de Italiaanse marine.
De Roma, het vlaggenschip van de vloot, werd getroffen door twee Fritz X-bommen. De eerste veroorzaakte zware schade aan de voorste machinekamer. De tweede bom veroorzaakte een verwoestende explosie in de munitieopslag, wat leidde tot het zinken van het schip. Admiraal Bergamini, kapitein Adone Del Cima en ongeveer 1.350 opvarenden kwamen hierbij om het leven.
Militaire nalatenschap
Postume erkenning
Na zijn overlijden werd Carlo Bergamini postuum bevorderd tot de rang van Ammiraglio d’Armata, de hoogste rang in de Italiaanse marine. Deze erkenning weerspiegelt de waardering voor zijn inzet en het feit dat hij zijn bevel uitvoerde tot het einde, ondanks de politieke en militaire chaos van het moment.
Schepen vernoemd naar Bergamini
Ter nagedachtenis aan zijn dienst heeft de Italiaanse marine meerdere schepen naar Bergamini vernoemd. De eerste was een fregat dat in 1960 werd gelanceerd. In 2013 werd de naam opnieuw toegekend aan de eerste Italiaanse FREMM-fregat (Fregata Europea Multi-Missione), een modern marineschip dat is ontworpen voor meerdere operationele doeleinden, waaronder onderzeebootbestrijding en luchtverdediging.
Historische beoordeling
Het optreden van Carlo Bergamini tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt vaak besproken in de context van de Italiaanse militaire cultuur, commandostructuur en de relatie met de Duitse bondgenoot. Zijn weigering om onmiddellijk terug te vechten tegen Duitse vliegtuigen wordt meestal verklaard vanuit zijn plichtsbesef tegenover de Italiaanse regering en het gebrek aan kennis over de veranderende Duitse houding na de wapenstilstand.
Het zinken van de Roma is tevens een van de vroegste en meest dramatische voorbeelden van het gebruik van geleide wapens tegen marineschepen. Deze gebeurtenis markeerde een belangrijk moment in de evolutie van maritieme oorlogsvoering in de 20e eeuw.
Conclusie
Admiraal Carlo Bergamini vertegenwoordigt een generatie van Italiaanse officieren die opereerden in een tijd van politieke instabiliteit en technologische transformatie. Zijn carrière, gekenmerkt door toewijding aan dienst en professionaliteit, eindigde abrupt tijdens een moment van grote onzekerheid voor Italië. De aanval op de Roma en de dood van admiraal Bergamini illustreren de inzet van nieuwe wapentechnologie in de maritieme oorlogsvoering van 1943.
Zijn nalatenschap leeft voort in de schepen die zijn naam dragen en in de studies naar de complexiteit van het Italiaanse militaire optreden tijdens de overgang van oorlog naar wapenstilstand.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: See page for author, Public domain, via Wikimedia Commons
- Bennett, Geoffrey (2005). Naval Battles of the First World War. Barnsley: Pen & Sword Military Classics. ISBN 978-1-84415-300-8.
- Greene, Jack; Massignani, Alessandro (1998). The Naval War in the Mediterranean, 1940–1943. London: Chatham Publishing. ISBN 978-1-86176-057-6.
- O’Hara, Vincent P. (2009). Struggle for the Middle Sea: The Great Navies at War in the Mediterranean Theater, 1940–1945. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 978-1-59114-198-5.
- Rohwer, Jürgen; Hümmelchen, Gerhard (2005). Chronology of the War at Sea, 1939–1945: The Naval History of World War Two. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 978-1-59114-119-0.
- Bronnen Mei1940
