Home Wapensystemen Artillerie Paris-Geschütz: Duits langeafstandsgeschut 1918

Paris-Geschütz: Duits langeafstandsgeschut 1918

Montage van het Duitse Paris-Geschütz in 1918, langeafstandsgeschut gebruikt voor de beschieting van Parijs tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Duitse montage van het Paris-Geschütz, een langeafstandsgeschut ingezet voor de beschieting van Parijs in 1918.

Het zogeheten Paris-Geschütz, ook bekend als de Pariser Kanone of Kaiser-Wilhelm-Geschütz, was een Duits langeafstandsgeschut dat in 1918 werd ingezet tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het kanon was in staat om granaten tot 130 kilometer ver te schieten en werd tussen maart en augustus 1918 gebruikt om Parijs te beschieten. Hoewel de militaire effectiviteit beperkt was, speelde het geschut een belangrijke rol als psychologisch wapen. Door de enorme reikwijdte en de grote hoogte die de projectielen bereikten, markeerde dit geschut een nieuw hoofdstuk in de ontwikkeling van artillerie.

Ontwikkeling en Constructie

Ontstaan van het project

De ontwikkeling van het Paris-Geschütz begon in 1916 bij de firma Krupp in Essen. Het project stond onder leiding van ingenieur Fritz Rausenberger, die eerder betrokken was bij de bouw van zware artillerie, waaronder de zogeheten “Dicke Bertha”. Het doel was een kanon te vervaardigen dat steden ver achter de vijandelijke linies kon bestoken. De ontwikkeling vond plaats op testterreinen in Meppen en later in Altenwalde bij Cuxhaven, waar de nabijgelegen Noordzee ruimte bood voor proefschoten.

Technische kenmerken

Het Paris-Geschütz werd gebouwd door bestaande 38 cm maritieme kanonnen te voorzien van een binnenbuis, waardoor de kalibers werden teruggebracht tot circa 21 cm. Aan de loop werd een verlenging toegevoegd, waardoor de totale lengte opliep tot 37 meter. De loopconstructie werd versterkt met een hangbrugachtig stelsel om doorbuiging te voorkomen. Het wapen woog ongeveer 140 ton en moest per spoor worden vervoerd. Voor de inzet werd het geplaatst op vaste stalen beddingconstructies die draaibaar waren opgesteld op betonnen fundamenten.

Bereik en ballistiek

De grote reikwijdte van circa 130 kilometer werd bereikt door de combinatie van een lange loop, een krachtige drijflading en een hoge elevatiehoek van maximaal 55 graden. De projectielen bereikten een hoogte van ongeveer 40 kilometer, waardoor zij door zeer dunne luchtlagen vlogen. Dit verminderde de luchtweerstand en verlengde het bereik aanzienlijk. Bij de berekeningen voor de schoten moesten voor het eerst correcties worden toegepast voor de kromming en rotatie van de aarde.

Projectielen en Ammunitie

Samenstelling en gewicht

De granaten die door het Paris-Geschütz werden afgevuurd wogen gemiddeld 106 kilogram. Het grootste deel van de massa bestond uit een stalen huls, terwijl de explosieve lading ongeveer 7 kilogram TNT bedroeg. Dit beperkte de vernietigende kracht van de inslagen, aangezien de verhouding tussen lading en gewicht laag was. Om de ballistische prestaties te verbeteren, waren de granaten voorzien van een gestroomlijnde kap en koperen geleideringen.

Nummering en slijtage

Door de hoge mondingssnelheid van meer dan 1600 meter per seconde sleet de loop bij elk schot. Om dit te compenseren, werden de granaten genummerd en in oplopend kaliber gebruikt. Na gemiddeld 65 schoten moest de loop worden teruggestuurd naar Krupp om te worden opgeboord. Het gevolg was dat de kalibers geleidelijk opliepen, wat het gebruik complexer maakte. De loopslijtage was een van de grootste beperkingen van het systeem.

Ontstekingsmechanisme

Elke granaat was uitgerust met dubbele ontstekingsmechanismen om de betrouwbaarheid te vergroten. De constructie van de ontstekers zorgde ervoor dat alle afgevuurde projectielen die Parijs bereikten, daadwerkelijk explodeerden. Ondanks het beperkte explosieve effect veroorzaakten de inslagen verwarring en paniek onder de bevolking.

Inzet tijdens de Eerste Wereldoorlog

Eerste beschieting van Parijs

Op 23 maart 1918 werd Parijs voor het eerst getroffen door granaten van het Paris-Geschütz. Het eerste projectiel sloeg in op de Quai de la Seine. Aanvankelijk dacht men dat de stad door vliegtuigen of luchtschepen was aangevallen, omdat het geluid van het schot niet hoorbaar was. Al snel werd duidelijk dat het om langeafstandsbeschietingen ging. Die dag vielen 21 granaten in de stad, waarbij vijftien doden en tientallen gewonden vielen.

Psychologisch effect

De beschieting leidde tot onrust en paniek onder de bevolking van Parijs. Veel inwoners probeerden de stad te verlaten, wat leidde tot drukte op de treinstations. Hoewel de materiële schade relatief beperkt bleef, was het morele effect groot. De aanvallen vormden een nieuw type oorlogsvoering waarbij burgers diep achter het front direct werden getroffen.

Slachtoffers en schade

Tussen maart en augustus 1918 werden naar schatting 320 tot 367 granaten op Parijs afgevuurd. Daarbij kwamen ongeveer 250 burgers om het leven en raakten meer dan 600 mensen gewond. Het zwaarste incident vond plaats op 29 maart 1918, toen een granaat het dak van de kerk Saint-Gervais-et-St-Protais doorboorde en instortte op de aanwezige kerkgangers. Daarbij kwamen 91 mensen om het leven.

Beperkingen van de inzet

De beschietingen werden regelmatig onderbroken, onder meer vanwege de noodzaak om de loop te vervangen. Om lokalisatie door de vijand te bemoeilijken, werd het afvuren gecoördineerd met salvo’s van andere artilleriebatterijen. Desondanks wisten Franse verkenningspiloten de locaties van de schietstellingen te achterhalen. Pogingen om de installaties te bombarderen hadden echter weinig succes. Uiteindelijk werden de kanonnen door de Duitsers zelf ontmanteld en vernietigd toen het front begon te verschuiven.

Organisatie en Bediening

Marinebemanning

Ondanks de inzet op land werd het Paris-Geschütz bediend door marinepersoneel. De bemanning bestond uit 60 tot 80 marinesoldaten, aangevuld met ingenieurs voor technische ondersteuning en berekeningen. De leiding lag bij viceadmiraal Maximilian Rogge, die verantwoordelijk was voor de artillerietak van de Duitse marine. De keuze voor marinemanschappen hing samen met hun ervaring met zware kalibers.

Camouflage en beveiliging

Om ontdekking te bemoeilijken, werden de schietstellingen zorgvuldig gecamoufleerd en werden schijnopstellingen gebouwd. Gelijktijdige beschietingen door nabijgelegen batterijen moesten de geluidslokalisatie verstoren. De stellingen werden daarnaast beschermd door infanterie-eenheden en luchtmachtafdelingen.

Na de Oorlog

Verdrag van Versailles

Volgens de bepalingen van het Verdrag van Versailles moesten de Duitsers een exemplaar van het Paris-Geschütz aan de geallieerden overdragen. Dit gebeurde echter niet, omdat de kanonnen en de technische documentatie al door de Duitsers waren vernietigd. Daardoor bleef de precieze werking van het wapen lang onbekend.

Invloed op latere ontwikkelingen

Ondanks het verbod bleef Krupp theoretisch onderzoek doen naar langeafstandsgeschut. Dit leidde in de jaren dertig tot de ontwikkeling van de 21 cm K 12 (E), een verbeterde versie die als spoorweggeschut werd ingezet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Toch werd de rol van dergelijk geschut in de jaren veertig steeds meer overgenomen door raketten en luchtmachtoperaties, waaronder de inzet van de V2-raket.

Erfgoed en herinnering

Van de originele kanonnen is niets bewaard gebleven. Alleen resten van de betonnen funderingen van de stellingen bij Crépy-en-Laonnois en Château-Thierry herinneren aan de inzet van het wapen. In de militaire historiografie wordt het Paris-Geschütz vaak aangehaald als voorbeeld van de technologische grenzen van artillerie in de Eerste Wereldoorlog.

Conclusie

Het Paris-Geschütz was een technisch indrukwekkend maar in militair opzicht beperkt effectief wapen. De beschieting van Parijs had vooral psychologische gevolgen en benadrukte de veranderende rol van burgerdoelen in moderne oorlogsvoering. Hoewel de materiële schade relatief gering was, liet het wapen zien dat technologische innovaties in de artillerie nieuwe vormen van oorlogsvoering mogelijk maakten. De erfenis van het Paris-Geschütz leefde voort in latere experimenten met langeafstandsgeschut en rakettechnologie.

Bronnen en meer informatie

  1. Afbeelding: photo WW I, Public domain, via Wikimedia Commons
  2. Bull, Gerald V.; Murphy, Charles H. (1988). Paris Kanonen: The Paris Guns (Wilhelmgeschutze) and Project HARP. Herford: E. S. Mittler. ISBN 3-8132-0304-2.

  3. Greenhalgh, Elizabeth (2004). “Myth and Memory: Sir Douglas Haig and the Imposition of Allied Unified Command in March 1918”. The Journal of Military History. 68 (3): 795–796. doi:10.1353/jmh.2004.0112. ISSN 1543-7795. S2CID 159845369.

  4. Webster, Paul (1994). Antoine De Saint-Exupery: The Life and Death of the Little Prince. London: Macmillan. ISBN 978-0333617021.

  5. Venzon, Anne Cipriano (2013). The United States in the First World War: An Encyclopedia. Routledge. ISBN 978-1-135-68446-4.

  6. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946