Home Schepen Lichte Kruisers Lichte kruiser Tatsuta (Tenryū-klasse) 1919–1944

Lichte kruiser Tatsuta (Tenryū-klasse) 1919–1944

Japanse lichte kruiser Tatsuta varend in rustige zee, augustus 1919, kort na indienststelling bij de Keizerlijke Japanse Marine.
De lichte kruiser Tatsuta, onderdeel van de Tenryū-klasse, in actieve dienst kort na oplevering in augustus 1919.

De lichte kruiser Tatsuta behoorde tot de Tenryū-klasse van de Keizerlijke Japanse Marine en werd in gebruik genomen vlak na de Eerste Wereldoorlog. Als tweede schip in haar klasse was Tatsuta bedoeld als flottieljeleider van torpedobootjagers en speelde zij een actieve rol tijdens de jaren tussen de wereldoorlogen, evenals in het vroege verloop van de Tweede Wereldoorlog. De kruiser werd ingezet in diverse maritieme operaties in Azië en de Stille Oceaan en onderging meerdere aanpassingen om haar inzetbaarheid te behouden. Haar operationele levensduur eindigde in maart 1944, toen zij ten onder ging als gevolg van een Amerikaanse torpedoaanval.

Ontwerp en constructie

De Tenryū-klasse, bestaande uit Tenryū en Tatsuta, werd ontwikkeld als zogenaamde “kleine model” kruisers van ongeveer 3.500 ton. Deze klasse was ontworpen als snelle flottieljeleiders en vormde de schakel tussen torpedobootjagers en grotere kruisers.

Tatsuta werd gebouwd op de scheepswerf van het Sasebo Naval Arsenal. De kiel werd gelegd op 24 juli 1917, de tewaterlating vond plaats op 29 mei 1918 en de indienststelling op 31 maart 1919. Het schip beschikte over oliegestookte Brown-Curtiss turbines met een totaal vermogen van circa 51.000 pk, goed voor een snelheid van 33 knopen (61 km/u).

Het schip werd aanvankelijk gebouwd met een open brug met canvasbedekking, maar kreeg in de jaren dertig een stalen overkapping. In de loop der jaren werden aanpassingen aangebracht aan de maststructuur, bovenbouw en inrichting van het brugdek.

Bewapening

Bij indienststelling beschikte Tatsuta over vier enkelvoudig opgestelde 14 cm/50 Type 3 kanonnen, gepositioneerd op de centerlijn van het schip. Deze opstelling beperkte het aantal kanonnen dat gelijktijdig op één doel kon vuren. Daarnaast had het schip een enkel 8 cm/40 Type 3 kanon, bedoeld voor luchtverdediging, en twee 6,5 mm machinegeweren.

Een belangrijk kenmerk van de klasse was de introductie van twee driebuizige torpedolanceerinrichtingen op de centerlijn. Er waren geen reserve-torpedo’s aan boord. Gedurende haar diensttijd werd de bewapening geleidelijk gemoderniseerd. Vanaf 1937 kreeg Tatsuta twee 13,2 mm Type 93 machinegeweren, en deze werden later vervangen door 25 mm Type 96 luchtafweergeschut in dubbelopstelling. Tijdens latere aanpassingen werd het luchtafweergeschut uitgebreid met extra dubbelopstellingen en lichte machinegeweren.

Bepantsering

De bepantsering van de Tenryū-klasse was beperkt. Het schip had een pantsergordel van maximaal 63,5 mm rond de vitale delen en een dekpantser van ongeveer 20 tot 25 mm dikte. De pantserbescherming was primair gericht op bescherming tegen splinters en lichte granaten. Dit beperkte niveau van bepantsering weerspiegelde de operationele rol van het schip als flottieljeleider, eerder dan als directe deelnemer aan zware artilleriegevechten.

Sensoren en dataverwerking

Lichte kruiser Tatsuta was in de eerste decennia van haar operationele diensttijd niet uitgerust met radar- of sonarapparatuur. Pas in de laatste fase van de oorlog, in februari 1944, werd een passief onderwaterluisterapparaat geïnstalleerd: de Type 93 hydrophone. Dit systeem functioneerde als een eenvoudige vorm van sonar en stelde het schip in staat om onderwatergeluiden waar te nemen. Het systeem was echter beperkt in bereik en nauwkeurigheid, en kon enkel detecteren — niet zenden. Daarmee bood het slechts een rudimentaire vorm van onderzeebootwaarneming.

Daarnaast zijn er aanwijzingen dat het schip in 1943 voorzien werd van een Type 22 radar, hoewel hierover geen volledige consensus bestaat in de bronnen. Als deze radar aanwezig was, diende deze hoofdzakelijk voor oppervlaktescheepsdetectie bij korte tot middellange afstanden. De prestaties van deze Japanse radar bleven echter achter bij de geallieerde tegenhangers op het gebied van bereik, nauwkeurigheid en betrouwbaarheid.

Net als andere Japanse oorlogsschepen beschikte Tatsuta niet over een Combat Information Center (CIC). Informatie van waarnemingsposten, radar of sonar werd niet centraal verzameld, geanalyseerd of gedistribueerd. In plaats daarvan verliep informatie-uitwisseling via afzonderlijke waarnemers, brugofficieren en commandoposten, zonder gebruik van geïntegreerde beslissystemen. Dit leidde tot fragmentatie van tactische informatie en trage reactietijden bij veranderende operationele omstandigheden.

Japanse radar- en sonarontwikkelingen bleven gedurende de oorlogstechnologisch en organisatorisch achter bij die van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. De geallieerde marines werkten vanaf 1942 met geïntegreerde commandosystemen, waardoor zij effectiever konden reageren op bedreigingen. De Japanse marine daarentegen hield vast aan traditionele doctrines, waaronder nachtelijke torpedoaanvallen in linieformatie. Deze tactieken waren gebaseerd op optische waarneming en manuele coördinatie, en pasten steeds minder bij de omstandigheden van de moderne oorlog op zee.

Vanaf midden 1943 gold een oorlogsschip zonder radar met luchtdoelcapaciteit, sonar én CIC als technisch verouderd. Tatsuta, die slechts over beperkte detectiemiddelen beschikte en zonder centraal verwerkingscentrum opereerde, voldeed vanaf dat moment niet meer aan de toen geldende militaire standaarden voor situational awareness en gevechtscoördinatie.

Modificaties

Tatsuta onderging gedurende haar operationele carrière meerdere verbouwingen:

  • In de jaren 1930 kreeg zij een stalen brug en werd de maststructuur aangepast naar een driepootmast.

  • De torpedolanceerinrichtingen werden gemoderniseerd, verhoogd en draaibaar gemaakt.

  • In 1937 werd het eerste luchtafweergeschut toegevoegd, later vervangen door 25 mm kanonnen.

  • In 1942-1943 werd de anti-luchtafweer verder uitgebreid met vier extra 25 mm dubbelopstellingen.

  • In 1944 werd een sonar toegevoegd, en mogelijk een radar.

Deze aanpassingen waren bedoeld om het schip enigszins bij de tijd te houden, maar de beperkte ruimte en het oude ontwerp beperkten de mogelijkheden voor verregaande modernisering.

Status schip tijdens de oorlog

Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd Tatsuta regelmatig ingezet bij landingen, konvooibescherming en bevoorrading. Het schip werd onderhouden in de marinewerven van Truk, Maizuru en Kure, waar telkens kleine modificaties en reparaties plaatsvonden. Ondanks veroudering bleef het schip tot 1944 in actieve dienst. De technische staat was in de laatste fase van de oorlog verslechterd, mede door intensief gebruik, ouderdom en gebrek aan moderne uitrusting.

Operationele geschiedenis

Vroege dienstperiode (1919–1936)

Na indienststelling in 1919 werd Tatsuta als vlaggenschip van de 1e Torpedobootjagereskader ingezet. In de jaren 1920 nam het schip deel aan patrouilles in Russische wateren tijdens de Siberische Interventie. Ook werd het tijdelijk ingezet voor hulpverlening na de Grote Kanto-aardbeving in 1923. Tijdens oefeningen in 1924 botste Tatsuta per ongeluk met de onderzeeër No. 43, die hierbij zonk met verlies van alle bemanningsleden.

Interbellum en China (1937–1941)

In de aanloop naar de Tweede Chinees-Japanse Oorlog werd Tatsuta in 1937 opnieuw geactiveerd. Zij ondersteunde landingen bij Shanghai en was actief tijdens blokkades van de Chinese kust. De kruiser fungeerde als onderdeel van verschillende eskaders en bleef tot eind 1938 in Chinese wateren, waarna zij tijdelijk in reserve ging.

Eerste fase van de Pacific War (1941–1942)

Vanaf september 1941 werd Tatsuta gestationeerd op Truk als onderdeel van Cruiser Division 18. Ze nam deel aan de twee pogingen om Wake Island te veroveren, waarvan de tweede succesvol was. In januari en februari 1942 escorteerde ze troepentransporten naar Kavieng en Gasmata, en voerde patrouilles uit rond Truk.

In maart nam ze deel aan landingen in Nieuw-Guinea en de Salomonseilanden. Tijdens Operatie Mo was zij betrokken bij de voorbereiding op de aanval op Port Moresby, die uiteindelijk werd afgeblazen na de Slag in de Koraalzee.

Slag om Guadalcanal en transporttaken (1942–1943)

Tatsuta begeleidde transportschepen naar Guadalcanal en ondersteunde “Tokyo Express”-missies. In augustus en september 1942 escorteerde zij landingsoperaties bij Milne Bay. Na de Japanse nederlaag werd zij ingezet om troepen te evacueren. Ze voerde diverse bevoorradingsmissies uit tussen de eilandengroepen in de Stille Oceaan en keerde in januari 1943 terug naar Japan voor onderhoud.

Laatste fase en verlies (1943–1944)

Na reparaties in Maizuru en een modernisering in Kure werd Tatsuta opnieuw ingezet voor transporten naar Truk en Ponape. Op 12 maart 1944 verliet ze Kisarazu met een konvooi naar Saipan. Op 13 maart werd het schip, ten noordoosten van Hachijōjima, getroffen door torpedo’s van de Amerikaanse onderzeeër USS Sand Lance. Ondanks pogingen tot schadebeheersing zonk de kruiser na enkele uren. Hierbij kwamen 26 bemanningsleden om het leven.

Conclusie

Tatsuta vertegenwoordigde een vroege generatie lichte kruisers die in het interbellum en het begin van de Tweede Wereldoorlog een nuttige rol speelden als flottieljeleiders. Hoewel het schip enkele malen werd gemoderniseerd, bleef het ontwerp fundamenteel verouderd. Vanaf 1943 ontbraken moderne gevechtsinformatiesystemen, en de beperkte radar- en sonarcapaciteiten beperkten de tactische inzetbaarheid. In vergelijking met geallieerde schepen ontbrak het aan geïntegreerde coördinatie van sensorinformatie. Hierdoor was Tatsuta tegen het einde van haar inzet niet meer aangepast aan de operationele eisen van de oorlog op zee.

Bronnen en meer informatie

  1. Japanese cruiser Tatsuta in Aug 1919, public domain, via wiki commons

  2. Brown, David (1990). Warship Losses of World War Two. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 1-55750-914-X.

  3. Dull, Paul S. (1978). A Battle History of the Imperial Japanese Navy, 1941-1945. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-097-1.

  4. Friedman, Norman (1985). Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. Annapolis: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-907-3.

  5. Jentschura, Hansgeorg; Jung, Dieter & Mickel, Peter (1977). Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869–1945. Annapolis, Maryland: United States Naval Institute. ISBN 978-0-87021-893-4.

  6. Lacroix, Eric & Wells II, Linton (1997). Japanese Cruisers of the Pacific War. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0-87021-311-3.

  7. Morrison, Samuel (2002). New Guinea and the Marianas: March 1944 – August 1944 (History of United States Naval Operations in World War II, Volume 8). University of Illinois. ISBN 0252070380.

  8. Stille, Mark (2012). Imperial Japanese Navy Light Cruisers 1941-45. Osprey. ISBN 978-1849085625.

  9. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946