Fyodor Yakovlevich Kostenko (Russisch: Фёдор Яковлевич Костенко; 22 februari 1896 – 26 mei 1942) was een Sovjet-militair die diende als commandant van een korps en een leger. Hij speelde een rol in zowel de Eerste Wereldoorlog als de Russische Burgeroorlog en was actief als commandant tijdens de Tweede Wereldoorlog. Kostenko leidde troepen tijdens veldslagen aan het Oostfront, waaronder de Slag om Charkov, waar hij uiteindelijk vermist raakte en als gesneuveld werd beschouwd. In 2016 werden zijn stoffelijke resten teruggevonden en later herbegraven in Rusland.
Vroege leven en militaire carrière
Fyodor Kostenko werd geboren op 22 februari 1896 in Bolshaya Martynovka, in het huidige Rostov Oblast, in een etnisch Oekraïens gezin. Tijdens de Eerste Wereldoorlog diende hij in het Keizerlijk Russische leger, maar sloot zich na de Russische Revolutie aan bij de bolsjewieken. In de Russische Burgeroorlog vocht hij in het Rode Leger, dat uiteindelijk als overwinnaar uit de strijd kwam en de Sovjet-Unie vestigde.
In de daaropvolgende jaren bekleedde Kostenko verschillende militaire posities binnen het Rode Leger. Zijn strategisch inzicht en operationele ervaring zorgden ervoor dat hij in de jaren dertig opklom binnen de Sovjet-militaire hiërarchie.
Tweede Wereldoorlog en militaire operaties
Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en de Duitse invasie van de Sovjet-Unie in juni 1941 kreeg Kostenko het commando over het 26e Leger. Dit leger nam deel aan de gevechten in Oekraïne, waar het betrokken was bij zware defensieve operaties tegen de Duitse opmars.
In december 1941 kreeg Kostenko een leidende rol in de Zuidwestelijke Fronttroepen van het Rode Leger. In deze periode leidde hij een operationele groep tijdens de Jelets-operatie (6 tot 16 december 1941), een tegenoffensief waarbij Sovjet-troepen verschillende Duitse divisies versloegen. De operatie maakte deel uit van bredere wintercampagnes die het Duitse leger tijdelijk terugdreven na hun mislukte aanval op Moskou.
Van december 1941 tot april 1942 bleef Kostenko actief in de Zuidwestelijke sector, waar hij betrokken was bij meerdere offensieve en defensieve operaties. In mei 1942 nam hij deel aan de Tweede Slag om Charkov, een grootschalige Sovjet-aanval die bedoeld was om het strategisch belangrijke Charkov te heroveren. De operatie leidde echter tot een ernstige nederlaag voor het Rode Leger.
Verdwijning en vermoedelijke dood
Op 26 mei 1942 verdween Kostenko, nadat hij met zijn troepen werd omsingeld door Duitse eenheden. De Sovjet-tegenaanval in Charkov eindigde in een desastreuze ineenstorting, waarbij tienduizenden Sovjet-soldaten gevangen werden genomen of omkwamen. Kostenko werd niet meer teruggezien en werd als gesneuveld beschouwd.
Hoewel er lange tijd geen bevestiging was van zijn exacte lot, werd aangenomen dat hij in de strijd was omgekomen. Veel Sovjet-commandanten kwamen in vergelijkbare situaties terecht, vooral in de eerste jaren van de oorlog, toen het Rode Leger herhaaldelijk zware verliezen leed tegen de beter voorbereide Wehrmacht.
Opgraving en identificatie van de stoffelijke resten
In het voorjaar van 2016 werden menselijke resten gevonden in de regio Charkov, tussen de dorpen Husarivka en Lozovenka. Archeologische onderzoekers ontdekten twee lichamen, beide in officiersuniformen. Stoffelijke overblijfselen van insignes en de vondst van een document met de naam “Kostenko” wezen erop dat een van de lichamen mogelijk dat van Fyodor Kostenko was.
DNA-onderzoek bevestigde later de identiteit van Kostenko, dankzij een vergelijking met het DNA van zijn kleindochter. Het tweede lichaam, dat kleiner en jonger was, werd vermoedelijk geïdentificeerd als dat van Kapitein Vasily Ivanovich Petrovich, Kostenko’s adjudant, die eveneens in 1942 verdween.
Na de identificatie werden de stoffelijke resten van Kostenko in 2018 gerepatrieerd naar Rusland en op 20 juni van dat jaar herbegraven op de Federale Militaire Gedenkbegraafplaats.
Onderscheidingen
Fyodor Kostenko werd tijdens zijn militaire carrière onderscheiden met meerdere Sovjet-onderscheidingen, waaronder:
- Orde van Lenin – een van de hoogste onderscheidingen in de Sovjet-Unie voor buitengewone prestaties.
- Orde van de Rode Banier – toegekend voor moed en heldhaftigheid in gevechten.
- Orde van de Rode Ster – toegekend voor uitstekende militaire verdiensten.
Conclusie
Fyodor Kostenko speelde een rol in verschillende cruciale militaire operaties van de Sovjet-Unie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zijn betrokkenheid bij de Slag om Charkov en eerdere offensieven in Oekraïne maakten hem tot een belangrijke militaire commandant binnen het Rode Leger. Zijn verdwijning in 1942 bleef lange tijd onopgelost, totdat archeologische vondsten in 2016 duidelijkheid brachten over zijn lot. Dankzij DNA-analyse werd zijn identiteit bevestigd en kreeg hij een herbegrafenis met militaire eer in Rusland.
Bronnen en meer informatie
- Vozhakin, Mikhail Georgievich, ed. (2005). Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь [De Grote Vaderlandse Oorlog: Legercommandanten: Militaire Biografische Woordenboek]. Moskou: Kuchkovo Pole. pp. 108–109. ISBN 5860901135.
- Bronnen Mei1940
