De Slag in de Baai van Ormoc was een reeks lucht- en zeeslagen tussen het Keizerlijke Japanse leger en de Verenigde Staten, gevoerd van 9 november tot 21 december 1944 in de Camoteszee bij de stad Ormoc. Deze confrontaties maakten deel uit van de grotere Slag om Leyte in de Filipijnen, een belangrijk onderdeel van de geallieerde Pacifische veldtocht tijdens de Tweede Wereldoorlog. De gevechten ontstonden doordat Japan trachtte zijn troepen op Leyte te bevoorraden en te versterken, terwijl de Verenigde Staten juist probeerden deze bevoorradingsinspanningen te onderbreken.
Achtergrond: de strijd om controle over de Filipijnen
In de zomer van 1944 hadden de geallieerden het maritieme overwicht in de westelijke Stille Oceaan veroverd. Dit stelde hen in staat om in oktober van dat jaar de Filipijnen aan te vallen. Op 20 oktober landden Amerikaanse troepen op de oostkust van Leyte. De Japanse bezettingstroepen op het eiland telden circa 20.000 manschappen. De Amerikaanse bevelhebber, generaal Douglas MacArthur, beschouwde de inname van Leyte als een voorbereiding op een grotere aanval op Luzon, het belangrijkste eiland van de Filipijnen.
Voor Japan had het behoud van de Filipijnen strategisch belang: het verlies van de eilandengroep zou betekenen dat de geallieerden de Japanse aanvoer van olie uit Borneo en Sumatra konden afsnijden. Als reactie op de Amerikaanse landing gaf de Japanse marine opdracht tot een gecombineerde aanval, wat resulteerde in de Slag in de Golf van Leyte (23–26 oktober). Tijdens dit grootschalige treffen verloor Japan zijn zeemacht als strategische factor. Toch geloofde de Japanse bevelhebber in de Filipijnen, generaal Tomoyuki Yamashita, dat de Amerikaanse marine zware verliezen had geleden en dat hun troepen op Leyte kwetsbaar waren.
Yamashita besloot versterkingen en bevoorradingseenheden naar Leyte te sturen. In totaal werden negen konvooien naar het eiland gezonden, waarmee ongeveer 34.000 manschappen van verschillende divisies aan land werden gebracht. Ormoc, gelegen aan de westkust van Leyte, was de belangrijkste haven en het belangrijkste aanlandingspunt voor deze konvooien.
De geallieerden wisten via onderschepte communicatieberichten – gecodeerd met de Japanse PURPLE-cijfercode – dat er veel Japanse scheepvaartactiviteit rond Leyte plaatsvond. Aanvankelijk werd dit gezien als een mogelijke evacuatie, maar begin november werd duidelijk dat het ging om bevoorrading en versterking. De geallieerden zetten hierop grootschalige inspanningen in om deze transporten te verstoren .
Aanvallen op Japanse konvooien: TA-3 en TA-4
Op 8 en 9 november vertrokken de Japanse konvooien TA-3 en TA-4 vanuit Manilla richting Ormoc. Deze waren zodanig getimed dat de begeleidende torpedobootjagers het tweede konvooi konden escorteren nadat ze het eerste hadden afgeleverd. Op 9 november werden de schepen gespot door vliegtuigen van de Amerikaanse Vijfde Luchtmacht. De volgende dag viel de 38th Bomb Group, opererend vanaf Morotai, het konvooi TA-4 aan nabij Ponson Island. Bij deze aanval, uitgevoerd met 32 B-25 Mitchells en 37 P-47 Thunderbolts, werden meerdere transportschepen en patrouillevaartuigen tot zinken gebracht. De aanval kostte de Amerikanen zeven bommenwerpers, maar zij vernietigden twee grote transportschepen (Takatsu Maru en Kashii Maru), één derde schip werd beschadigd, en twee escorteschepen werden vernietigd.
Ondanks de verliezen slaagde het konvooi erin om circa 10.000 Japanse soldaten aan land te zetten, zij het met een zeer beperkte hoeveelheid materieel.
Op 11 november beval admiraal William F. Halsey een luchtaanval met 350 toestellen van Task Force 38 op de gecombineerde konvooien. Hierbij gingen vier torpedobootjagers (Shimakaze, Wakatsuki, Hamanami en Naganami) en vier transportschepen verloren. Ongeveer 1.000 Japanse zeelieden kwamen om het leven, onder wie viceadmiraal Mikio Hayakawa .
Convoy TA-5: zware verliezen
Konvooi TA-5 vertrok op 23 november vanuit Manilla met als bestemming de havens van Cataingan en Balancan. Van de zes transportschepen werden er vijf vernietigd door Amerikaanse luchtaanvallen. Het bleef voor Japan buitengewoon lastig om troepen en voorraden veilig aan wal te krijgen.
Amerikaanse torpedobootjagers nemen het initiatief
Door slecht weer aan het einde van november werd luchtsteun minder effectief. Hierop besloot de Amerikaanse marine om torpedobootjagers rechtstreeks de Baai van Ormoc binnen te sturen. Op 27 november werd het Canigao-kanaal geveegd op zeemijnen door de mijnenjagers USS Pursuit en USS Revenge. Vier torpedobootjagers van Destroyer Squadron 22, onder bevel van kapitein Robert Smith (USS Waller, USS Pringle, USS Renshaw en USS Saufley), beschoten de haven van Ormoc.
Een Amerikaans verkenningsvliegtuig meldde vervolgens een Japanse onderzeeër (I-46) nabij Pacijan Island, onderweg naar de baai. De Amerikaanse eenheid onderschepte het schip op 28 november. De Waller opende het vuur en schakelde de onderzeeër snel uit. De I-46 zonk om 01:45 nadat zij slechts met dekgeschut had kunnen reageren.
TA-6 en de inzet van torpedoboten
Op 27 november vertrok opnieuw een Japans konvooi (TA-6) uit Manilla, bestaande uit twee transportschepen (Shinsho Maru en Shinetsu Maru) met escorte van drie patrouilleschepen. In de nacht van 28 november vielen Amerikaanse PT-boten het konvooi aan in de baai. Luchtsteun tijdens het vertrek van de overlevenden maakte de aanval compleet. Alle vijf Japanse schepen werden tot zinken gebracht, maar de lading kon grotendeels worden gelost.
Een tweede sweep door Amerikaanse torpedobootjagers op 29–30 november leverde geen nieuwe schepen op, enkel de vernietiging van enkele barges.
TA-7 en nachtelijk zeetreffen bij Ormoc
Op 1 december vertrok een konvooi van drie Japanse transportschepen, begeleid door de torpedobootjagers Take en Kuwa, onder leiding van luitenant-commandant Masamichi Yamashita. Twee groepen Japanse transportonderzeeërs ondersteunden deze operatie. In de vroege uren van 3 december werd het konvooi in de haven van Ormoc aangevallen door drie Amerikaanse torpedobootjagers onder bevel van commandant John C. Zahm (USS Allen M. Sumner, USS Cooper en USS Moale).
De transportschepen werden vernietigd terwijl ze aan het lossen waren. De Japanse troepen voerden echter een hevige tegenaanval uit met vliegtuigen, kustbatterijen, onderzeeërs, mijnen en scheepsartillerie. De Kuwa werd vernietigd, Yamashita kwam om het leven. De Take beschadigde de Cooper met een torpedo. De Cooper zonk omstreeks 00:15 met 191 doden. De twee overige Amerikaanse torpedobootjagers trokken zich terug.
Deze fase wordt wel beschouwd als de enige zeeslag in de oorlog waarin alle vormen van wapens tegelijk door de tegenstander werden ingezet: scheepsgeschut, torpedo’s, vliegtuigen, onderzeeërs, kustverdediging en mijnen.
Amerikaanse landingen bij Ormoc
Op 7 december 1944 voerde de 77e Infanteriedivisie onder bevel van generaal-majoor Andrew D. Bruce een amfibische landing uit nabij Albuera, ongeveer 5,5 kilometer ten zuiden van Ormoc. De regimenten 305, 306 en 307 van deze divisie kwamen zonder tegenstand aan land. De Amerikaanse schepen werden echter aangevallen door Japanse kamikazevliegtuigen. Deze zelfmoordaanslagen resulteerden in het verlies van de torpedobootjagers USS Ward en USS Mahan.
TA-8: mislukte poging tot versterking
Op dezelfde dag, 7 december, ondernam Japan een nieuwe poging tot bevoorrading via konvooi TA-8. Het konvooi vervoerde circa 4.000 troepen en was oorspronkelijk bestemd voor Ormoc, maar werd omgeleid naar San Isidro, 50 kilometer noordelijker, toen bekend werd dat de Amerikanen bij Ormoc aan land waren gegaan.
De vijf transportschepen – Akagisan Maru, Hakuba Maru, Shinsei Maru No. 5, Nichiyo Maru en T-7 – werden diezelfde dag vernietigd door Amerikaanse luchtaanvallen. De escorterende torpedobootjagers Ume en Sugi raakten zwaar beschadigd. Ongeveer 350 Japanse bemanningsleden kwamen om het leven.
TA-9 en het verlies van Japanse torpedobootjagers
De volgende Japanse poging, konvooi TA-9, landde circa 4.000 soldaten in Palompon, ten westen van Leyte. Deze troepen wisten zonder tegenstand aan land te komen. Kort na de landing voeren de begeleidende torpedobootjagers de Baai van Ormoc binnen. Op 11 december werden twee van hen vernietigd: Yūzuki werd tot zinken gebracht door luchtaanvallen en Uzuki door Amerikaanse PT-boten. De derde torpedobootjager, Kiri, liep schade op maar wist te ontkomen.
Beëindiging van Japanse bevoorradingsoperaties
Door de voortdurende Amerikaanse luchtaanvallen en zeepatrouilles werd het voor Japan vrijwel onmogelijk om de troepen op Leyte van versterkingen en voorraden te blijven voorzien. De Amerikaanse strijdkrachten hadden het maritieme en luchtgevechtsveld rond de baai van Ormoc onder controle gekregen. Vanaf 21 december werden geen nieuwe Japanse bevoorradingsoperaties meer ondernomen richting Leyte.
De gecombineerde inspanningen van de Amerikaanse marine, luchtmacht en landmacht maakten het de Japanse troepen onmogelijk zich te hergroeperen of weerstand te bieden op grotere schaal. De isolatie van de Japanse eenheden op Leyte leidde tot hun uiteindelijke vernietiging in de daaropvolgende weken.
Gevolgen en historische beoordeling
De reeks confrontaties in de Baai van Ormoc resulteerde in zware verliezen aan beide zijden. De Verenigde Staten verloren drie torpedobootjagers, één sneltransport en twee LSM-schepen (Landing Ship Medium). De Japanse verliezen waren omvangrijker: zes torpedobootjagers, twintig kleinere transportschepen, één onderzeeër, één patrouilleboot en drie escorteschepen werden vernietigd.
Historicus Irwin J. Kappes wees erop dat deze reeks operaties vaak onderbelicht is gebleven in militaire geschiedschrijving. Hij betoogde dat de confrontaties in de Baai van Ormoc doorslaggevend waren voor het uiteindelijk onder controle brengen van Leyte en de Golf van Leyte door de geallieerden. De Amerikaanse land- en zeemachten, aangevuld met luchtoperaties, wisten in moeilijke weersomstandigheden de Japanse troepen af te snijden van hun bevoorrading en hen zo tot overgave te dwingen.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding 1: See page for author, Public domain, via Wikimedia Commons
- Afbeelding 2: U.S. Navy (The image is part of a scrapbook assembled by Commander Francis N. Gilreath during his service as Flag Secretary and Aide to Rear Admiral Alfred E. Montgomery.), Public domain, via Wikimedia Commons
- Griggs, William L. (1997). Preludes to Victory: The Battle of Ormoc Bay in WWII. Spokane: Pivotal Publishing. ISBN 0-9659837-0-6.
- Prefer, N.N. (2012). Leyte 1944. Havertown: Casemate Publishers. ISBN 978-1-61200-155-5.
- Huggins, Mark (1999). “Setting Sun: Japanese Air Defence of the Philippines 1944–1945”. Air Enthusiast, 81, pp. 28–35. ISSN 0143-5450.
- Bronnen Mei1940
