Gérard Mathieu Joseph Georges Leman (1851–1920) was een Belgische generaal die tijdens de Eerste Wereldoorlog bekendheid verwierf als bevelhebber van de Versterkte Positie Luik. Hij speelde een beslissende rol in de verdediging tegen de Duitse inval in augustus 1914, een moment dat als keerpunt geldt in de vroege fase van het conflict. Leman was verantwoordelijk voor het organiseren van de verdediging van Luik, waar hij met beperkte middelen de opmars van het Duitse leger tijdelijk wist te vertragen. Zijn militaire loopbaan en inzet tijdens de oorlog leverden hem brede erkenning op, waaronder adellijke titel en talrijke onderscheidingen.
Vroege leven en opleiding
Gérard Leman werd geboren op 8 januari 1851 in Luik als zoon van Georges-Auguste Leman, een artilleriekapitein en hoogleraar aan de Koninklijke Militaire School. Na het voltooien van zijn middelbare studies aan het Athénée royal de Bruxelles trad hij in 1867 toe tot de Militaire School te Brussel, waar hij in 1872 afstudeerde als eerste van zijn klas. Hij werd benoemd tot luitenant-ingenieur. Al vroeg in zijn carrière toonde hij uitzonderlijke bekwaamheid in technische en theoretische militaire disciplines, met een bijzondere interesse in wiskunde.
In 1882 werd Leman docent aan de Koninklijke Militaire School, waar hij later ook directeur werd. Gedurende deze periode leverde hij een belangrijke bijdrage aan de hervorming van het militaire onderwijs in België. Hij onderwees onder meer de toekomstige koning Albert I en de Filipijnse generaal Antonio Luna, wat zijn internationale reputatie als militair opleider versterkte.
Deelname aan de Eerste Wereldoorlog
Voorbereiding van de Verdediging van Luik
In januari 1914 werd Leman benoemd tot bevelhebber van zowel de Versterkte Positie Luik als van de 3e divisie van het Belgische leger. Gealarmeerd door de geopolitieke spanningen in Europa, gaf hij opdracht tot de versterking van de fortengordel rond Luik. Meer dan 18.000 arbeiders werden ingezet om extra verdedigingswerken aan te leggen. Ondanks politieke bezwaren dat deze voorbereidingen de Belgische neutraliteit in gevaar zouden brengen, bleef Leman vasthouden aan zijn strategie. Hij stelde dat, indien oorlog uitbrak, België zijn aanpak zou waarderen; anders mochten zijn generaalssterren worden afgenomen.
Slag om Luik
De Duitse aanval op België begon op 4 augustus 1914. Op 5 augustus verscheen het Duitse leger onder leiding van generaal Otto von Emmich voor Luik en eiste overgave. Leman weigerde. De daaropvolgende Slag om Luik vormde het eerste grote treffen van de Eerste Wereldoorlog. Ondanks hevige aanvallen en inzet van zware artillerie, waaronder de zogenaamde “Dikke Bertha”, hielden de forten dagenlang stand. Op 15 augustus werd Fort Loncin getroffen door een zware explosie, waarbij Leman bewusteloos raakte en onder het puin terechtkwam. Hij werd gevangengenomen door de Duitsers, die uit respect zijn zwaard lieten behouden .
Leman stond erop dat in het officiële rapport werd opgenomen dat hij niet had gecapituleerd, maar buiten bewustzijn was geraakt. Zijn gevangenneming werd door velen in België gezien als een symbool van militaire moed en verzet tegen de overmacht.
Gevangenschap en vrijlating
Na zijn gevangenneming verbleef Leman aanvankelijk in de citadel van Maagdenburg, waar hij een teenamputatie onderging. Wegens zijn verslechterende gezondheid, waaronder hartproblemen en diabetes, werd hij in april 1915 overgebracht naar Blankenburg im Mark. In december 1917 werd hij, met toestemming van koning Albert I, onvoorwaardelijk vrijgelaten en overgebracht naar neutraal Zwitserland. Op 1 februari 1918 werd hij met eerbetoon ontvangen in Parijs, waarna hij zich vestigde nabij Le Havre .
Interbellum: herstel en erkenning
Na het einde van de oorlog keerde Leman terug naar België, waar hij als held werd onthaald. Hij ontving op 15 november 1919 de adellijke titel van graaf. Hij vestigde zich opnieuw in Luik en begon te werken aan een uitgebreid verslag over de verdediging van Luik. Zijn rapport werd pas in 1960 postuum gepubliceerd. Hij overleed op 17 oktober 1920 aan een longontsteking. De Belgische regering organiseerde een nationale begrafenis, waarbij onder meer 400 studenten van de Vrije Universiteit Brussel aanwezig waren .
Na de oorlog
Na zijn terugkeer in België bleef Leman tot zijn dood actief betrokken bij militaire en educatieve zaken. Zijn benoeming tot graaf was een uitzonderlijke erkenning van zijn militaire dienst. De begrafenis op 21 oktober 1920 werd voorafgegaan door een staatswake in het Paleis van de Natie te Brussel. Zijn graf bevindt zich op de begraafplaats van Elsene, waar hij werd bijgezet naast zijn ouders .
Zijn nagedachtenis leeft voort in tal van Belgische plaatsnamen, waaronder straten, pleinen en een station. Ook in Canada werden geografische locaties zoals Mount Leman en Leman Lake naar hem vernoemd. Kunstenaars als James Ensor en Servais Detilleux vereeuwigden hem in schilderijen en etsen.
Militaire rangen
Leman begon zijn carrière als luitenant-ingenieur in 1872. Hij werd in 1902 bevorderd tot kolonel en in juni 1912 benoemd tot luitenant-generaal bij de infanterie. Als commandant van de Versterkte Positie Luik en de 3e legerdivisie speelde hij een strategische rol in de verdediging van België in 1914. Zijn rang van luitenant-generaal behield hij tot aan zijn overlijden in 1920 .
Onderscheidingen
Gérard Leman werd tijdens en na zijn loopbaan bekroond met tal van nationale en internationale onderscheidingen. Tot zijn Belgische onderscheidingen behoren het Grootlint van de Leopoldsorde met Palm, het Oorlogskruis 1914–1918, de Herinneringsmedaille van de Oorlog 1914–1918, de Intergeallieerde Overwinningsmedaille en de Regeringsmedaille van Koning Leopold II.
Internationaal ontving hij onder andere het Grootkruis in de Orde van het Legioen van Eer (Frankrijk), het Grootkruis van de Orde van Sint-Michaël en Sint-Joris (Verenigd Koninkrijk), de Orde van de Dubbele Draak (Keizerlijk China), de Orde van de Ster van Roemenië, en de Orde van Militaire Verdienste (Spanje). Zijn verdiensten werden ook erkend met een eredoctoraat van de Universiteit Gent in december 1918 .
Conclusie
Gérard Leman speelde een bepalende rol in de Belgische militaire geschiedenis tijdens de Eerste Wereldoorlog. Zijn inzet bij de verdediging van Luik werd nationaal en internationaal erkend. Hoewel de Duitse overmacht de forten uiteindelijk wist uit te schakelen, symboliseert Lemans optreden het Belgische verzet tegen de inval. Na de oorlog werd zijn bijdrage formeel erkend met adellijke status en talrijke onderscheidingen. Zijn nalatenschap leeft voort in plaatsnamen, kunstwerken en militaire geschiedschrijving.
Bronnen en meer informatie
- Afbeelding: roadstothegreatwar-ww1.blogspot.com, Public domain, via Wikimedia Commons
- Meyer, G. J. (2006). Een wereld ongedaan gemaakt: Het verhaal van de Grote Oorlog, 1914–1918. New York: Delacorte Press. ISBN 978-0-553-80354-9.
- Chisholm, Hugh (1922). Leman, Gérard Joseph Mathieu Georges. Encyclopædia Britannica (12th ed.). London & New York: The Encyclopædia Britannica Company.
- Bennett, Geoffrey (2005). Naval Battles of the First World War. Barnsley: Pen & Sword Military Classics. ISBN 978-1-84415-300-8.
- Bronnen: 2. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946
.jpg){kind=link}