Operatie Varsity: geallieerde luchtlanding 1945

Operatie Varsity was een geallieerde luchtlandingsoperatie op 24 maart 1945 bij Wesel en Hamminkeln. Zij ondersteunde Operation Plunder, de Rijnoversteek van 21st Army Group onder Bernard Montgomery. Britse en Amerikaanse divisies moesten bosgebied, bruggen en routes bezetten om Duitse verdediging te ontregelen. Met ruim 16.000 parachutisten in één dag was dit de grootste eendaagse luchtlanding op één plek.

Militaire en Politieke Situatie

In maart 1945 stonden geallieerde legers aan de Rijn, een brede waterbarrière voor infanterie, pantser en logistiek. Een oversteek maakte verdere operaties in Noord-Duitsland mogelijk. Het geallieerde opperbevel wilde tegelijk op meerdere frontdelen druk houden, zodat Duitse reserves niet op één sector konden worden geconcentreerd. Het doel was dat een doorbraak kon volgen zodra een bruggenhoofd aan de oostoever was gevestigd.

Generaal Dwight D. Eisenhower volgde een “broad front”-aanpak met doorbraken op meerdere plaatsen. In het noorden ontwierp veldmaarschalk Bernard Montgomery Operation Plunder voor 21st Army Group. De Britse Second Army (Miles C. Dempsey) en de Amerikaanse Ninth Army (William Simpson) zouden de Rijn oversteken bij Rees, Wesel en ten zuiden van het Lippe-kanaal. Montgomery koppelde hieraan een luchtlanding om de oostoever sneller te stabiliseren.

Voor Varsity werden aanvankelijk drie divisies geselecteerd: de Britse 6th Airborne Division en de Amerikaanse 13th en 17th Airborne Divisions, onder U.S. XVIII Airborne Corps. De 6th Airborne had eerder in Normandië gevochten. De 17th Airborne was in april 1943 geactiveerd en had in de Ardennen gevochten, maar nog geen gevechtsdropping uitgevoerd. De 13th Airborne was als divisie nog niet in actie geweest.

Locatie

Varsity vond plaats in het Nederrijngebied rond Wesel en Hamminkeln, oostelijk van de Rijn. Het Diersfordter Wald was een kerngebied omdat het bos routes en waarnemingsmogelijkheden richting de rivier domineerde. In de planning gold dit terrein als geschikt voor Duitse artillerieposities en voor het verzamelen van tegenaanvallen. De Issel, een kleinere rivier in dezelfde regio, vormde een extra waterhindernis; bruggen daarover beïnvloedden het tempo van de grondopmars.

De landingszones lagen relatief dicht achter de Duitse frontlijn, zodat grondtroepen snel konden aansluiten. In de nacht vóór de luchtlanding werd tegenover Emmerich een rookgordijn van ongeveer 97 kilometer gelegd met rookgeneratoren. Daardoor werd de sector van de aanval duidelijker voor de verdedigers. In en rond Wesel was bovendien zware bombardementsschade aanwezig, wat de lokale infrastructuur en bebouwing aantastte.

Militaire Leiders

Het hoogste geallieerde bevel lag bij generaal Dwight D. Eisenhower. Veldmaarschalk Bernard Montgomery leidde 21st Army Group en stuurde de samenhang tussen Plunder en Varsity aan. Luitenant-generaal Miles C. Dempsey (British Second Army) en luitenant-generaal William Simpson (U.S. Ninth Army) waren verantwoordelijk voor de grondtroepen die het bruggenhoofd moesten uitbreiden. Hun eenheden moesten de luchtlandingstroepen ontzetten.

De luchtlandingstroepen vielen onder U.S. XVIII Airborne Corps van majoor-generaal Matthew B. Ridgway, binnen de First Allied Airborne Army van generaal Lewis H. Brereton. De Britse 6th Airborne Division stond onder majoor-generaal Eric Bols; de Amerikaanse 17th Airborne Division onder majoor-generaal William Miley. Aan Duitse zijde verdedigde de 1. Fallschirm-Armee de sector, met onder meer de 7. Fallschirmjäger-Division en de 84. Infanterie-Division. Generalmajor Heinz Fiebig voerde het bevel over de 84. Infanterie-Division.

Doelstelling en planning

Varsity moest de Duitse verdediging in de sector Wesel ontregelen door sleutelterrein op de oostoever te bezetten. De luchtlanding vond plaats nadat Plunder al was begonnen, zodat luchtlandingseenheden niet lang zonder aansluiting op grondtroepen hoefden te vechten. Brereton liet de twee divisies in één gezamenlijke lift landen, zodat de verdedigers minder tijd kregen om zich te herstellen tussen afzonderlijke landingen. Bevoorradingsdroppings werden kort na de landing gepland.

Door een tekort aan transportvliegtuigen werd de 13th Airborne Division uit de uitvoering gehaald. De Britse 6th Airborne Division kreeg doelen bij Schnappenberg en Hamminkeln, delen van het Diersfordter Wald en drie bruggen over de Issel. De Amerikaanse 17th Airborne Division moest Diersfordt innemen en het overige bosgebied zuiveren. Beide divisies moesten het terrein vasthouden tot eenheden van 21st Army Group de posities konden overnemen.

Samenvatting van de divisiedoelen:

Militaire eenheden

De luchtbrug bestond uit 541 transportvliegtuigen en 1.050 sleepvliegtuigen met 1.350 gliders, met jagerdekking van de Ninth Air Force en de RAF. De U.S. 17th Airborne Division zette 9.387 man in de eerste lift in, vervoerd met 836 C-47-transporten, 72 C-46 Commando’s en meer dan 900 Waco CG-4A gliders. De British 6th Airborne Division landde 7.220 man met 42 C-54’s, 752 C-47 Dakota’s en 420 Horsa- en Hamilcar-gliders. In de bronnen worden geen oorlogsschepen met HMS of KMS bij naam genoemd.

Aan Duitse zijde verdedigde de 1. Fallschirm-Armee het landingsgebied. De 7. Fallschirmjäger-Division en de 84. Infanterie-Division waren onder sterkte en werden op circa 4.000 man per divisie geschat; de 84. ID had ongeveer vijftig artilleriestukken. Als mobiele reserve werden circa 150 pantservoertuigen genoemd; 116th Panzer-Division werd tot 70 tanks geschat en 15th Panzergrenadier-Division tot 15 tanks en 20–30 stormkanonnen. Inlichtingen schatten bovendien 114 zware en 712 lichte luchtafweerkanonnen; een week vóór Varsity vlogen de geallieerden meer dan 10.000 sorties tegen vliegvelden en transport.

Het verloop van de operatie

Operation Plunder startte op 23 maart 1945 om 21.00 uur met amfibische oversteekacties. In de vroege uren van 24 maart waren al meerdere geallieerde overgangen op de oostoever gevestigd. Transportformaties voor Varsity stegen daarop op en vlogen naar de landingszones bij Wesel en Hamminkeln. Rond 10.00 uur begonnen parachutedroppings en gliderlandingen; nevel, rook en intensieve luchtafweer beïnvloedden navigatie en landing.

De Britse 6th Airborne Division landde met parachute- en glider-eenheden op meerdere zones. De 3rd Parachute Brigade zuiverde haar dropzone en nam delen van het Diersfordter Wald in. Schnappenberg werd ingenomen door Britse en Canadese parachutisten; de Canadese commandant Jeff Nicklin sneuvelde kort na de landing en korporaal Frederick George Topham kreeg het Victoria Cross. De 5th Parachute Brigade landde onder beperkt zicht en ruimde Duitse posities rond de landingzone. De 6th Airlanding Brigade landde per glider, nam Hamminkeln in en stelde Issel-overgangen veilig.

Bij de U.S. 17th Airborne Division landde het 507th Parachute Infantry Regiment als eerste, maar de drop raakte verspreid door navigatieproblemen. Kolonel Edson Raff verzamelde een deel van zijn eenheid na een landing bij Diersfordt en trok naar de aangewezen doelen. Het 513th Parachute Infantry Regiment verloor tijdens de nadering veel C-46’s door luchtafweer en werd deels verkeerd gedropt. Daardoor landden onderdelen op een Britse zone, maar zij konden zich hergroeperen en meewerken aan de gevechten rond Hamminkeln.

Het 194th Glider Infantry Regiment landde op Landing Zone S nabij Duitse artillerie, waardoor gliders en sleepvliegtuigen zware schade opliepen. De eenheid meldde dat artilleriestukken en pantservoertuigen in de zone waren uitgeschakeld. Vier OSS-teams werden eveneens ingezet (Algonquin: Alsace, Poissy, S&S en Student), maar geen team voltooide de opdracht. Bij team S&S waren de banden en de langeafstandsradio beschadigd, nadat de Kübelwagen in de glider was beschoten.

Tegen de avond van 24 maart waren de hoofdobjectieven bezet en werden posities geconsolideerd. In de nacht maakte de 15th (Scottish) Infantry Division contact met delen van de 6th Airborne Division. Rond middernacht lag een eerste lichte brug over de Rijn; in de dagen erna volgden zwaardere bruggen. Op 27 maart werden twaalf bruggen gemeld die geschikt waren voor zware voertuigen, en stonden veertien geallieerde divisies op de oostoever.

Resultaat

Tactisch kwamen het Diersfordter Wald, Hamminkeln en Diersfordt in geallieerde handen en werden Issel-overgangen veiliggesteld. Routes die Duitse tegenaanvallen en verplaatsingen konden ondersteunen, werden beperkt door bezetting van bosgebied en knooppunten. Een van de Issel-bruggen moest later worden vernietigd om herovering te voorkomen. De luchtlandingstroepen hielden het bezette terrein vast totdat grondtroepen het gebied overnamen.

Strategisch versnelde Varsity de uitbouw van het bruggenhoofd van Operation Plunder en verkleinde zij de ruimte voor Duitse vertraging in de sector Wesel. De twee divisies namen samen ongeveer 3.500 Duitse krijgsgevangenen. Varsity was de laatste grootschalige geallieerde luchtlandingsoperatie in Europa; begin mei 1945 eindigde de oorlog in Europa, ongeveer zes weken na de operatie. Binnen het Britse en Commonwealth-systeem werden deelnemende eenheden later onder de battle honours “Rhine” of “The Rhine” geplaatst.

Militaire en burger slachtoffers

De verliezen waren hoog. De 6th Airborne Division rapporteerde op 24 maart circa 1.400 doden, gewonden of vermisten op 7.220 ingezette militairen en noemde ongeveer 1.500 krijgsgevangenen. De 17th Airborne Division rapporteerde circa 1.300 slachtoffers op ongeveer 9.650 ingezette militairen (24–29 maart) en noemde circa 2.000 krijgsgevangenen. Gezamenlijk komt dit neer op meer dan 2.000 slachtoffers en ongeveer 3.500 krijgsgevangenen. Voor Duitse doden en gewonden wordt geen totaal gegeven.

Voor de vraag naar aanvulling van verliezen bevatten de aangeleverde gegevens geen concrete reservecijfers voor geallieerde divisies. Aan Duitse zijde is wel beschreven dat eenheden tekort hadden aan mankracht en munitie en dat mobiele reserves beperkt waren. Over burgerslachtoffers tijdens Varsity worden in deze operationele gegevens geen aantallen genoemd. Wel staat vast dat het gebied rond Wesel zwaar was gebombardeerd, met grote schade aan bebouwing en infrastructuur.

Materiele verliezen

Door daglichtvluchten op lage hoogte waren transportvliegtuigen en gliders kwetsbaar voor luchtafweer. Voor 24 maart worden 56 verloren gegane vliegtuigen genoemd, naast veel beschadigingen. Binnen de transportvloot van de 17th Airborne gingen 21 van de 144 transporttoestellen verloren en raakten 59 beschadigd. Bij het 513th Regiment gingen 22 C-46’s verloren en raakten 38 beschadigd tijdens het passeren van luchtafweer.

Ook de glider-inzet had hoge materiële kosten. Een Britse beoordeling noemt dat van 416 gelande gliders er 88 onbeschadigd bleven, en dat 20 tot 30 procent van de gliderpiloten slachtoffer werd. Otway concludeerde later dat glider-eenheden kwetsbaar waren en dat parachutisten eerst landingzones moesten beveiligen. Het tekort aan transportvliegtuigen was een reden om de 13th Airborne Division niet in te zetten; extra gliders moesten uit de Verenigde Staten komen. Over munitie- en brandstofverbruik en de snelheid van aanvulling geven de aangeleverde operationele gegevens geen complete cijfers.

Conclusie

Operation Varsity bereikte de geplande tactische doelen: sleutelterrein bij Wesel en Hamminkeln werd bezet, Issel-overgangen werden veiliggesteld en de bezette gebieden werden vastgehouden tot de aansluiting met grondtroepen. Daarmee ondersteunde Varsity de Rijnoversteek van Operation Plunder en maakte zij een snelle uitbreiding van het bruggenhoofd op de oostoever mogelijk. De inzet leverde circa 3.500 krijgsgevangenen op volgens geallieerde rapportages. De doelen werden meestal binnen enkele uren bereikt.

Tegelijk was de prijs hoog door verliezen onder personeel en transportmiddelen, mede door daglicht en zwaar luchtafweer. Navigatiefouten door nevel leidden tot misdroppings, waaronder onderdelen van het 513th Regiment die op een Britse zone neerkwamen. Eisenhower noemde Varsity later de meest succesvolle geallieerde luchtlandingsoperatie tot dan toe, terwijl Ridgway de uitvoering als foutloos beschreef. In de historiografie is daarnaast kritiek geformuleerd op de noodzaak van een luchtlanding in deze fase, onder meer door Barry Gregory, James A. Huston en Charles B. MacDonald, omdat Duitse eenheden in het gebied al sterk waren verzwakt.

Bronnen en meer informatie

1. Allen, Peter (1994) [1980]. The Rhine Crossing of 1945. New York: Barnes & Noble. ISBN 1-56619-747-3.
2. Blair, Clay (1985). Ridgway’s Paratroopers – The American Airborne in World War II. The Dial Press. ISBN 1-55750-299-4.
3. Delaforce, Patrick (2015). Onslaught on Hitler’s Rhine: Operations Plunder and Varsity, March 1945. Stroud: Fonthill Media. ISBN 978-1781554418.
4. Devlin, Gerard M. (1979). Paratrooper – The Saga Of Parachute And Glider Combat Troops During World War II. Robson Books. ISBN 0-312-59652-9.
5. Ellis, Lionel; Warhurst, A. E. (2004) [1968]. Victory in the West: The Defeat of Germany. Vol. II. London: HMSO. ISBN 1-84574-059-9.
6. Fenelon, James M. (2019). Four Hours of Fury. New York: Scribner/Simon & Schuster. ISBN 978-1-5011-7937-2.
7. Flanagan, E. M. Jr (2002). Airborne – A Combat History Of American Airborne Forces. Random House. ISBN 0-89141-688-9.
8. Fraser, David (1999). And We Shall Shock Them: The British Army in the Second World War. Phoenix. ISBN 0-304-35233-0.
9. Gregory, Barry (1974). British Airborne Troops. MacDonald. ISBN 0-385-04247-7.
10. Harclerode, Peter (2005). Wings Of War – Airborne Warfare 1918–1945. Weidenfeld & Nicolson. ISBN 0-304-36730-3.
11. Hastings, Max (2004). Armageddon – The Battle For Germany 1944–45. Macmillan. ISBN 0-330-49062-1.
12. Huston, James A. (1998). Out Of The Blue – U.S Army Airborne Operations In World War II. Purdue University Press. ISBN 1-55753-148-X.
13. Jewell, Brian (1985). Over The Rhine – The Last Days Of War In Europe. Stroud: Spellmount. ISBN 0-87052-128-4.
14. Ministry of Information (1978). By Air To Battle – The Official Account Of The British Airborne Divisions. London: P. Stephens. ISBN 0-85059-310-7.
15. Norton, G. G. (1973). The Red Devils – The Story Of The British Airborne Forces. Pan Books. ISBN 0-09-957400-4.
16. Otway, Lieutenant-Colonel T. B. H. (1990). The Second World War 1939–1945 Army – Airborne Forces. London: Imperial War Museum. ISBN 0-901627-57-7.
17. Rawson, Andrew (2006). Rhine Crossing: Operation Varsity – 30th and 79th US Divisions and 17th US Airborne Division. Pen & Sword Military. ISBN 1-84415-232-4.
18. Rodger, Alexander (2003). Battle Honours of the British Empire and Commonwealth Land Forces. Marlborough: The Crowood Press. ISBN 1-86126-637-5.
19. Saunders, Hilary St. George (1972). The Red Beret – The Story Of The Parachute Regiment 1940–1945. White Lion. ISBN 0-85617-823-3.
20. Saunders, Tim (2006). Operation Plunder: The British & Canadian Rhine Crossing. Leo Cooper. ISBN 1-84415-221-9.
21. Smith, Claude (1992). History of the Glider Pilot Regiment. Pen & Sword Aviation. ISBN 1-84415-626-5.
22. Trigg, Jonathan (2020). To VE Day Through German Eyes: The Final Defeat of Nazi Germany. Stroud, Gloucestershire, UK: Amberley Publishing. ISBN 978-1-4456-9944-8.
23. Tugwell, Maurice (1971). Airborne To Battle – A History Of Airborne Warfare 1918–1971. William Kimber. ISBN 0-7183-0262-1.
24. Whiting, Charles (1985). Bounce the Rhine: The Greatest Airborne Operation in History. Leo Cooper/Secker & Warburg. ISBN 0436574004.
25. Wright, Stephen L. (2008). The Last Drop, Operation Varsity, March 24–25, 1945. Stackpole Books. ISBN 978-0811703109.
26. Bronnen voor historisch onderzoek 1800–1946