Appeasement: Diplomatieke Concessies als Vredesstrategie

Appeasement: Diplomatieke Concessies als Vredesstrategie
Appeasement: Diplomatieke Concessies als Vredesstrategie

Appeasement, een diplomatiek beleid gericht op het voorkomen van conflict door politieke, materiële of territoriale concessies te doen aan een agressieve macht, is een begrip dat voornamelijk wordt geassocieerd met de Britse buitenlandpolitiek voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog. Dit artikel onderzoekt de achtergrond, uitvoering en gevolgen van appeasement, met een focus op de aanpak van Groot-Brittannië ten aanzien van Nazi-Duitsland en Fascistisch Italië tussen 1935 en 1939.

De Oorsprong en Ontwikkeling van Appeasement

Achtergrond van Appeasement

In de vroege jaren ’30 van de twintigste eeuw werd appeasement breed gezien als een wenselijke strategie. Dit was het gevolg van de anti-oorlogsreactie op de trauma’s van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918), heroverwegingen van de behandeling van Duitsland tijdens het Verdrag van Versailles in 1919, en de perceptie dat fascisme een nuttige vorm van anticommunisme was. De Britse bovenklasse, inclusief royalty, grote bedrijven, de House of Lords, en media zoals de BBC en The Times, steunden appeasement sterk.

Falen van Collectieve Veiligheid

Het beleid van appeasement kan worden gezien als een reactie op het falen van de Volkenbond en het collectieve veiligheidssysteem. Dit systeem, opgericht na de Eerste Wereldoorlog, was bedoeld om door internationale samenwerking en collectieve weerstand tegen agressie een nieuwe oorlog te voorkomen. Echter, de agressie van dictators zoals Hitler’s hermilitarisering van het Rijnland en Mussolini’s invasie van Abessinië toonde de ineffectiviteit van dit beleid aan.

Specifieke Gevallen van Appeasement

De Anglo-Duitse Zeeverdrag

In 1935 stond Groot-Brittannië Duitsland toe haar marine opnieuw op te bouwen, inclusief U-boten, ondanks herhaalde schendingen van het Verdrag van Versailles door Duitsland.

De Abessinië Crisis

Mussolini’s imperiale ambities in Abessinië leidden tot een internationale crisis waarbij de Volkenbond Italië als agressor bestempelde maar faalde effectieve sancties op te leggen, wat het geloof in collectieve veiligheid verder ondermijnde.

Het Beleid van Appeasement in Uitvoering

Chamberlains Beleid van Appeasement

Neville Chamberlain, die in 1937 premier werd, is het meest bekend om zijn appeasementbeleid, vooral in relatie tot zijn onderhandelingen met Hitler over Tsjecho-Slowakije in 1938.

De Anschluss

De annexatie van Oostenrijk door Duitsland in maart 1938, ondanks verboden door de Verdragen van Versailles en Saint-Germain, liet zien dat de Westerse mogendheden niet bereid waren om militaire kracht in te zetten tegen Duitse agressie.

Het Verdrag van München

In september 1938 leidde de crisis rond het Sudetenland tot het Verdrag van München, waarbij Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Italië overeenkwamen dat Duitsland het Sudetenland mocht annexeren in ruil voor Hitler’s belofte dat dit zijn laatste territoriale eis in Europa zou zijn. Chamberlain keerde terug naar Groot-Brittannië met de beroemde woorden “peace for our time”, maar de overeenkomst werd al snel gezien als een grote diplomatieke mislukking toen Hitler zijn expansieve ambities voortzette.

De Gevolgen en Kritiek op Appeasement

De Uitkomst van Appeasement

Het beleid van appeasement bereikte een kritiek punt met de annexatie van Tsjechoslowakije en het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Chamberlain’s pogingen om vrede te bewaren faalden, wat leidde tot een herbeoordeling van appeasement als strategie. De annexatie van het Sudetenland en vervolgens van heel Tsjechoslowakije toonde aan dat concessies aan een agressor niet leidden tot duurzame vrede maar eerder de agressor aanmoedigden.

Kritiek op Appeasement

Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd appeasement breed bekritiseerd als een beleid van zwakte, dat de agressie van Hitler had aangemoedigd in plaats van afgeremd. Churchill, een vocale criticus van appeasement, werd een symbool van het verzet tegen dit beleid. De mislukking van appeasement leidde tot een brede consensus dat een dergelijke benadering in de toekomst vermeden moest worden om agressie te ontmoedigen.

Verschillende Perspectieven

Hoewel appeasement aanvankelijk populair was en door velen als een pragmatische aanpak werd gezien, veranderde de publieke en politieke perceptie snel na de annexatie van Tsjechoslowakije en de daaropvolgende invasie van Polen door Duitsland. Historici en politieke analisten hebben sindsdien intensief gedebatteerd over de motieven, uitvoering en gevolgen van appeasement, met beoordelingen die variëren van volledige afkeuring tot meer genuanceerde analyses die rekening houden met de context en de beperkte opties die beschikbaar waren voor de Britse regering in die tijd.

Conclusie en Reflectie

Het beleid van appeasement voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog blijft een van de meest controversiële onderwerpen in de geschiedenis van de internationale betrekkingen. Het illustreert de complexiteit van diplomatieke besluitvorming onder druk en de uitdagingen van het inschatten van de intenties en ambities van andere staten. Hoewel appeasement uiteindelijk faalde om een grootschalig conflict te voorkomen, biedt de analyse ervan waardevolle lessen over de risico’s van concessies aan agressieve machten zonder voldoende waarborgen voor vrede en veiligheid.

Bronnen

  1. Theimer, Walter (ed.), The Penguin Political Dictionary, 1939.
  2. Churchill, Winston S. The Gathering Storm, Houghton Mifflin, 1948.
  3. Kennedy, Paul. The Rise and Fall of the Great Powers, Random House, 1987.
  4. McDonough, Frank. Neville Chamberlain, Appeasement, and the British Road to War, Manchester University Press, 1998.
  5. Taylor, A.J.P. The Origins of the Second World War, Penguin Books, 1961.
  6. Afbeelding: Bundesarchiv, Bild 183-R69173 / CC-BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons